उपमन्युकुमारस्य क्षीरार्थ-प्रार्थना तथा शिवप्रसाद-निबन्धनम् | Upamanyu’s Longing for Milk and the Doctrine of Shiva’s Grace
ಅಧ್ಯಾಯ 32 ಶಿವಕೇಂದ್ರಿತ ಆದರ್ಶಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವ ಉಪದೇಶಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನ ಜ್ಞಾನಿ ಪುತ್ರ ಉಪಮನ್ಯು ಪೂರ್ವಜನ್ಮಗಳ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ಪರಿಪಕ್ವನಾಗಿದ್ದರೂ, ಈ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ದಾರಿದ್ರ್ಯಪೀಡಿತ ಗೃಹದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಮರುಮರು ಹಾಲು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ತಪಸ್ವಿನಿಯಾದ ತಾಯಿ ಕೊಡಲಾರದೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ಧಾನ್ಯಕಣಗಳಿಂದ ಹಾಲಿನಂತೆ ಕೃತಕ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತಾಳೆ. ರುಚಿಸಿದ ಉಪಮನ್ಯು ‘ಇದು ಹಾಲಲ್ಲ’ ಎಂದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ತಾಯಿ ಹೇಳುತ್ತಾಳೆ—ಅರಣ್ಯವಾಸದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಲು ದೊರೆಯದು; ನಮಗೆ ಸಿಗುವುದು ಹಿಂದಿನ ಶಿವಸಂಬಂಧಿತ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲ, ಆದ್ದರಿಂದ ಇಂದಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದೂರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕರ್ಮಸಂತತಿಯೆಂದು ಅರಿಯಬೇಕು. ಹೀಗೆ ಭೌತಿಕ ಅಭಾವವನ್ನು ಭಕ್ತಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ತೋರಿಸಿ, ನಿಜವಾದ ಪೋಷಣೆಯೂ ಅಂತಿಮ ಮುಕ್ತಿಯೂ ಶಿವಪ್ರಸಾದಾಧೀನವೆಂದು ಬೋಧಿಸಿ, ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಉಪಮನ್ಯು ಶಿವಸಾಧನೆಯ ಕಡೆ ತಿರುಗುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
शृणु तात प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । सुरेश्वरावतारस्ते धौम्याग्रज हितावहम्
ಕೇಳು ತಾತ; ಪರಮಾತ್ಮ ಶಿವನ ಅವತಾರವನ್ನು—ಸುರೇಶ್ವರನ ಅವತರಣವನ್ನು—ಈಗ ನಾನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ನಿನಗೆ ಹಿತಕರ, ಓ ಧೌಮ್ಯನ ಅಗ್ರಜನೇ.
Verse 2
व्याघ्रपादसुतो धीमानुपमन्युस्सताम्प्रियः । जन्मान्तरेण संसिद्धः प्राप्तो मुनिकुमारताम्
ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನ ಪುತ್ರನಾದ ಧೀಮಾನ್ ಉಪಮನ್ಯು ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನು; ಪೂರ್ವಜನ್ಮಸಿದ್ಧಿಯಿಂದ ಸಂಸಿದ್ಧನಾಗಿ ಮುನಿಕುಮಾರನಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದನು.
Verse 3
उवास मातुलगृहे स मात्रा शिशुरे व हि । उपमन्युर्व्याघ्रपादिस्स्याद्दरिद्रश्च दैवतः
ಅವನು ಇನ್ನೂ ಮಗು ಆಗಿದ್ದಾಗ ತಾಯಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದನು. ದೈವಕ್ರಮದಿಂದ ಅವನೇ ಉಪಮನ್ಯು ಹಾಗೂ ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು; ಆದರೆ ಹೊರಗೆ ದಾರಿದ್ರ್ಯವೇ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು।
Verse 4
कदाचित्क्षीरमत्यल्पम्पीतवान्मातुलाश्रमे । ययाचे मातरम्प्रीत्या बहुशो दुग्ध लालसः
ಒಮ್ಮೆ ಮಾವನ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅವನು ಅತೀ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಾಲು ಕುಡಿದನು. ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯಿಂದ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಾಯಿಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹಾಲಿಗಾಗಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡನು।
Verse 5
तच्छ्रुत्वा पुत्रवचनं तन्माता च तपस्विनी । सांतः प्रविश्याथ तदा शुभोपायमरीरचत्
ಮಗನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ತಪಸ್ವಿನಿ ತಾಯಿ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಆಗ ಹಿತಕರ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದು ಶುಭೋಪಾಯವನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದಳು।
Verse 6
उञ्छवृत्त्यर्जितान्बीजान्पिष्ट्वालोड्य जलेन तान् । उपलाल्य सुतन्तस्मै सा ददौ कृत्रिमम्पयः
ಉಞ್ಛವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಸಂಪಾದಿಸಿದ ಧಾನ್ಯಕಣಗಳನ್ನು ಅವಳು ಅರೆದು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಕಲಸಿದಳು. ನಂತರ ಅದನ್ನು ಚವಚವಿಸಿ, ಸ्नेಹದಿಂದ ಮಗನಿಗೆ ಕೃತಕ ಹಾಲಿನಂತೆ ಕುಡಿಸಿದಳು.
Verse 7
पीत्वा च कृत्रिमं दुग्धं मात्रा दत्तं स बालकः । नैतत्क्षीरमिति प्राह मातरं चारुदत्पुनः
ತಾಯಿ ಕೊಟ್ಟ ಕೃತಕ ಹಾಲನ್ನು ಕುಡಿದ ಆ ಮಗು, “ಇದು ಹಾಲಲ್ಲ” ಎಂದು ಹೇಳಿ, ತಾಯಿಯ ಮುಂದೆ ಮತ್ತೆ ಅಳತೊಡಗಿತು.
Verse 8
श्रुत्वा सुतस्य रुदितं प्राह सा दुःखिता सुतम । संमार्ज्य नेत्रे पुत्रस्य कराभ्यां कमलाकृतिः
ಮಗನ ಅಳುವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕಮಲನಯನಿಯಾದ ತಾಯಿ ದುಃಖಗೊಂಡು ಮಗನಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು; ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಮಗನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮೃದುವಾಗಿ ಒರೆಸಿದಳು।
Verse 9
मातोवाचक्षीरमत्र कुतोऽस्माकं वने निवसतां सदा । प्रसादेन विना शम्भोः पयः प्राप्तिर्भवेन्नहि
ತಾಯಿ ಹೇಳಿದರು—ನಾವು ಸದಾ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವರು; ಇಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಹಾಲು ಎಲ್ಲಿಂದ ಸಿಗುವುದು? ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಸಾದವಿಲ್ಲದೆ ಹಾಲಿನ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಆಗದು.
Verse 10
पूर्वजन्मनि यत्कृत्यं शिवमु द्दिश्य हे सुत । तदेव लभ्यते नूनन्नात्र कार्या विचारणा । इति मातृवचश्श्रुन्वा व्याघ्रपादिस्स बालकः
ಹೇ ಮಗನೇ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾಡಿದ ಕರ್ಮದ ಫಲವೇ ಈಗ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ; ಇಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೂ ವಿಚಾರವೂ ಬೇಡ. ತಾಯಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಬಾಲಕ ವ್ಯಾಘ್ರಪಾದನು ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿದನು।
Verse 11
प्रत्युवाच विशोकात्मा मातरं मातृवत्सलः
ಆಗ ಶೋಕವಿಲ್ಲದ ಮನಸ್ಸಿನ, ಮಾತೃವತ್ಸಲನಾದವನು ತನ್ನ ತಾಯಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು।
Verse 12
शोकेनालमिमं मातः शंभुर्यद्यस्ति शङ्करः । त्यज शोकं महाभागे सर्वं भद्रम्भविष्यति
ಅಮ್ಮಾ, ಈ ಶೋಕ ಸಾಕು. ಶಂಭು—ಶಂಕರನು ನಿಜವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದರೆ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವತೀ, ಶೋಕವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು; ಎಲ್ಲವೂ ಮಂಗಳಕರವಾಗುವುದು।
Verse 13
शृणु मातर्वचो मेऽयमहादेवोऽस्ति चेत्क्वचित् । चिराद्वा ह्यचिराद्वापि क्षीरोदं साधयाम्यहम्
ಅಮ್ಮಾ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು—ಮಹಾದೇವನು ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಇದ್ದರೆ, ತಡವಾದರೂ ಬೇಗವಾದರೂ, ನಾನು ಖಂಡಿತ ಕ್ಷೀರಸಾಗರವನ್ನು ತಲುಪಿ ಸಾಧಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 14
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा स शिशुः प्रीत्या शिवं मेऽस्त्वित्युदीर्य्य च । विसृज्य तां सुप्रणम्य तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಮಗು ಸಂತೋಷದಿಂದ “ಶಿವನು ನನ್ನವನಾಗಲಿ” ಎಂದು ಉಚ್ಚರಿಸಿ, ಅವಳಿಗೆ ವಿದಾಯ ಹೇಳಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 15
हिमवत्पर्वतगतः वायुभक्षस्समाहितः । अष्टेष्टकाभिः प्रासादं कृत्वा लिंगं च मृन्मयम्
ಅವನು ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ವಾಯುಭಕ್ಷನದಿಂದ ಜೀವಿಸಿ, ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ ಇದ್ದನು. ಎಂಟು ಇಟ್ಟಿಗೆಗಳಿಂದ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಾಸಾದವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿ, ಮಣ್ಣಿನ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನೂ ರೂಪಿಸಿದನು.
Verse 16
तत्रावाह्य शिवं साम्बं भक्त्या पञ्चाक्षरेण ह । पत्रपुष्पादिभिर्वन्यैस्समानर्च शिशुः स वै
ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಂಬಾಸಹಿತ ಸಾಂಬ ಶಿವನನ್ನು ಆವಾಹನ ಮಾಡಿದನು. ಆ ಶಿಶು ಎಲೆ-ಹೂವು ಮೊದಲಾದ ವನ್ಯ ಅರ್ಪಣಗಳಿಂದ ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದನು.
Verse 17
ध्यात्वा शिवं च तं साम्बं जपन्पञ्चाक्षरम्मनुम् । समभ्यर्च्य चिरं कालं चचार परमन्तपः
ಆ ಸಾಂಬ ಶಿವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಾ, ಅವನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪೂಜಿಸಿದನು; ನಂತರ ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾದ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.
Verse 18
तपसा तस्य बालस्य ह्युपमन्योर्महात्मनः । चराचरं च भुवनं प्रदीपितमभून्मुने
ಓ ಮುನೇ! ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಬಾಲಕ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಭುವನವು ದೀಪ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.
Verse 19
एतस्मिन्नन्तरे शंभुर्विष्ण्वाद्यैः प्रार्थितः प्रभुः । परीक्षितुं च तद्भक्तिं शक्ररूपोऽभवत्तदा
ಇದರ ನಡುವೆ ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಪ್ರಭು ಶಂಭು, ಆ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಆಗ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು.
Verse 20
शिवा शचीस्वरूपाभूद्गणाः सर्वेऽभवन्सुराः । ऐरावतगजो नन्दी सर्वमेव च तन्मयम्
ಶಿವಾ ಶಚೀಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದಳು; ಎಲ್ಲಾ ಗಣರು ದೇವತೆಗಳಾದರು. ನಂದಿ ಐರಾವತ ಗಜನಾದನು; ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆ ದಿವ್ಯಭಾವದಲ್ಲಿ ತन्मಯವಾಯಿತು.
Verse 22
ततः साम्बः शिवः शक्रस्वरूपस्सगणो द्रुतम् । जगामानुग्रहं कर्तुमुपमन्योस्तदाश्रमम् । परीक्षितुं च तद्भक्तिं शक्ररूपधरो हरः । प्राह गंभीरया वाचा बालकन्तं मुनीश्वर
ನಂತರ ಸಾಂಬ ಶಿವನು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ) ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡಲು ಹೋದನು. ಭಕ್ತಿಯ ದೃಢತೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಕ್ರರೂಪಧಾರಿ ಹರನು ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಆ ಬಾಲಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು, ಓ ಮುನೀಶ್ವರ।
Verse 23
सुरेश्वर उवाच । तुष्टोऽस्मि ते वरं ब्रूहि तपसानेन सुव्रत । ददामि चेच्छितान्कामान्सर्वान्नात्रास्ति संशयः
ಸುರೇಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸುವ್ರತ! ನಿನ್ನ ಈ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ವರವನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನಗೆ ಇಚ್ಛಿತವಾದ ಎಲ್ಲ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನು ನಾನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 24
एवमुक्तः स वै तेन शक्ररूपेण शम्भुना । वरयामि शिवे भक्तिमित्युवाच कृताञ्जलि
ಶಕ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಶಂಭು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಅವನು ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ—“ನಾನು ವರವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 25
तन्निशम्य हरिः प्राह मां न जानासि लेखपम् । त्रैलोक्याधिपतिं शक्रं सर्वदेवनमस्कृतम्
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಹರಿ ಹೇಳಿದರು—“ಓ ಲೇಖಕನೇ! ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಿಲ್ಲವೇ? ನಾನು ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಾಧಿಪತಿ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ), ಎಲ್ಲ ದೇವರುಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತನಾದವನು.”
Verse 26
मद्भक्तो भव विप्रर्षे मामेवार्चय सर्वदा । ददामि सर्वं भद्रन्ते त्यज रुद्रं च निर्गुणम्
ಹೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಋಷೇ! ನನ್ನ ಭಕ್ತನಾಗು ಮತ್ತು ಸದಾ ನನ್ನನ್ನೇ ಮಾತ್ರ ಆರಾಧಿಸು. ಹೇ ಭದ್ರನೇ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ಕೇವಲ ನಿರ್ಗುಣನೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ನನ್ನ ಸಗುಣ ಉಪಾಸ್ಯರೂಪವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಆಶ್ರಯಿಸು.
Verse 27
रुद्रेण निर्गुणेनालं किन्ते कार्यं भविष्यति । देवजातिबहिर्भूतो यः पिशाचत्वमागतः
ಈ ನಿರ್ಗುಣ ರುದ್ರನ ಮಾತು ಸಾಕು—ಅದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ದೇವಜಾತಿಯ ಸಮುದಾಯದಿಂದ ಹೊರಬಿದ್ದು ಪಿಶಾಚತ್ವಕ್ಕೆ ಇಳಿದವನಿಗೆ ಇಂತಹ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಏನು ಫಲ?
Verse 28
नन्दीश्वर उवाच । तच्छ्रुत्वा स मुनेः पुत्रो जपन्पञ्चाक्षरम्मनुम् । मन्यमानो धर्मविघ्नम्प्राह तं कर्तुमागतम्
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಯ ಪುತ್ರನು ಪಂಚಾಕ್ಷರಮಂತ್ರವನ್ನು ಜಪಿಸುತ್ತಲೇ, ‘ಇವನು ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನ ಮಾಡಲು ಬಂದಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 29
उपमन्युरुवाच । त्वयैवं कथितं सर्वं भवनिन्दा रतेन वैः । प्रसंगाद्देवदेवस्य निर्गुणत्वं पिशाचता
ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು—ಪ್ರಭುನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ರಮಿಸುವವನೇ! ನೀನು ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಿದೆ; ಮತ್ತು ದುಷ್ಟಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ದೇವದೇವನಿಗೆ ‘ನಿರ್ಗುಣ’ವೆಂದು ಪಿಶಾಚಸಮಾನ ಭಾವನೆ ಅಂಟಿಸಿದ್ದೆ।
Verse 30
त्वं न जानासि वै रुद्रं सर्वदेवेश्वरेश्वरम् । ब्रह्मविष्णुमहेशानां जनकम्प्रकृतेः परम्
ನೀನು ರುದ್ರನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ—ಅವನು ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು-ಮಹೇಶರಿಗೂ ಜನಕ, ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತನು।
Verse 31
सदसद्व्यक्तमव्यक्तं यमाहुर्ब्रह्मवादिनः । नित्यमेकमनेकं च वरं तस्माद्वृणोम्यहम्
ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿಗಳು ಯಾರನ್ನು ಸತ್-ಅಸತ್, ವ್ಯಕ್ತ-ಅವ್ಯಕ್ತ, ನಿತ್ಯ—ಒಂದೂ ಅನೇಕವೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾರೋ, ಆ ಪರಮ ವರವನ್ನೇ ನಾನು ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 32
हेतुवादविनिर्मुक्तं सांख्ययोगार्थदम्परम् । यमुशन्ति हि तत्त्वज्ञा वरन्तस्माद्वृणोम्यहम्
ಕೇವಲ ವಾದವಿವಾದದ ತರ್ಕಬಂಧನದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿದ್ದು, ಸಾಂಖ್ಯ-ಯೋಗಗಳ ನಿಜಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವಲ್ಲಿ ಪರಮವಾಗಿರುವುದನ್ನು ತತ್ತ್ವಜ್ಞರು ಶ್ರೇಷ್ಠವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದನ್ನೇ ನಾನು ವರಣಿಸುತ್ತೇನೆ।
Verse 33
नास्ति शम्भोः परन्तत्त्वं सर्वकारणकारणात् । ब्रह्मविष्ण्वादि देवानां श्रेष्ठाद्गणपराद्विभोः
ಶಂಭುವಿಗಿಂತ ಮೇಲಾದ ಪರತತ್ತ್ವವಿಲ್ಲ; ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಗೂ ಕಾರಣ. ಬ್ರಹ್ಮ-ವಿಷ್ಣು ಮೊದಲಾದ ದೇವರಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭು, ಸಮಸ್ತ ಗಣಗಳ ಪರಮಾಧಿಪತಿ।
Verse 34
नाहं वृणे वरं त्वत्तो न विष्णोर्ब्रह्मणोऽपि वा । नान्यस्मादमराद्वापि शङ्करो वरदोऽस्तु मे
ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಷ್ಣುವಿನಿಂದಲೂ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ; ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ನನಗೆ ವರದಾತ ಶಂಕರನೇ ಆಗಲಿ.
Verse 35
बहुनात्र किमुक्तेन वच्मि तत्त्वं मतं स्वकम् । न प्रार्थये पशुपतेरन्यं देवादिकं स्फुटम्
ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ? ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಮತವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ: ಪಶುಪತಿಯನ್ನು ಹೊರತು ಬೇರೆ ಯಾವ ದೇವನನ್ನೂ ನಾನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 36
मद्भावं शृणु गोत्रारे मयाद्यानुमितन्त्विदम् । भवान्तरे कृतं पापं श्रुता निन्दा भवस्य चेत्
ಓ ಗೋತ್ರಾರಿ, ನನ್ನ ಭಾವವನ್ನು ಕೇಳು, ನಾನು ಈಗ ಇದನ್ನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ—ನೀನು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮದಲ್ಲಿ ಪಾಪ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಶಿವನ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದರೆ.
Verse 37
श्रुत्वा निन्दाम्भवस्याथ तत्क्षणादेव संत्यजेत् । स्वदेहं तन्निहत्याशु शिवलोकं स गच्छति
ಶಿವನ ನಿಂದನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ ಕೂಡಲೇ ಆ ಕ್ಷಣವೇ ಆ ಸಂಗವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು. ಹಾಗೆ ಮಾಡುವಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನೇ ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ, ಅವನು ಶೀಘ್ರದಲ್ಲೇ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 38
आस्तां तावन्ममेच्छेयं क्षीरम्प्रति सुराधम । निहत्य त्वां शिवास्त्रेण त्यजाम्येतत्कलेवरम्
ಕ್ಷೀರಸಾಗರದ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಆಸೆ ಸಾಕು. ಓ ಅಧಮ ದೇವನೇ! ಶಿವಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಕೊಂದು, ನಾನು ಈ ಶರೀರವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 39
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वोपमन्युस्तं मर्तुं व्यवसितः स्वयम् । क्षीरे वाच्छामपि त्यक्त्वा निहन्तुं शक्रमुद्यतः
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಉಪಮನ್ಯು ತಾನೇ ಸಾಯಲು ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿದನು. ಹಾಲಿನ ಆಸೆಯನ್ನೂ ತ್ಯಜಿಸಿ, ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲು ಎದ್ದನು।
Verse 40
भस्मादाय तदाधारादघोस्त्राभिमन्त्रितम् । विसृज्य शक्रमुद्दिश्य ननाद स मुनिस्तदा
ಆಗ ಮುನಿಯು ಆಧಾರದಿಂದ ಭಸ್ಮವನ್ನು ತೆಗೆದು, ಅಘೋರಾಸ್ತ್ರ ಮಂತ್ರದಿಂದ ಅಭಿಮಂತ್ರಿಸಿದನು. ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಅದನ್ನು ಎಸೆದು, ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಗರ್ಜಿಸಿದನು।
Verse 41
स्मृत्वा स्वेष्टपदद्वन्द्वं स्वदेहं दग्धुमुद्यतः । आग्नेयीं धारणां बिभ्रदुपमन्युरवस्थितः
ತನ್ನ ಇಷ್ಟದೇವನ ಪಾದಯುಗ್ಮವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಉಪಮನ್ಯು ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ದಹಿಸಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು. ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು, ಅಗ್ನೇಯೀ ಧಾರಣೆ—ಅಗ್ನಿಧ್ಯಾನವನ್ನು—ಧರಿಸಿದನು।
Verse 42
एवं व्यवसिते विप्रे भगवाञ्छक्ररूपवान् । वारयामास सौम्येन धारणान्तस्य योगिनः
ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಹೀಗೆ ಸಂಕಲ್ಪ ದೃಢವಾದಾಗ, ಭಗವಾನ್ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಧಾರಣೆಯ ಅಂತಿಮ ಮಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದ ಆ ಯೋಗಿಯನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ತಡೆದನು।
Verse 43
तद्विसृष्टमघोरास्त्रं नन्दीश्वरनियो गतः । जगृहे मन्यतः क्षिप्तं नन्दी शंकरवल्लभम्
ಆ ಅಘೋರಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದಾಗ, ನಂದೀಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯಿಂದ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ನಂದಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಎಸೆದಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು; ಏಕೆಂದರೆ ನಂದಿ ಶಂಕರನ ಪ್ರಿಯ ಪರಿಚಾರಕನು.
Verse 44
स्वरूपमेव भगवानास्थाय परमेश्वरः । दर्शयामास विप्राय बालेन्दु कृतशेखरम्
ಪರಮೇಶ್ವರ ಭಗವಾನ್ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಆ ವಿಪ್ರನಿಗೆ ದರ್ಶನ ನೀಡಿದನು—ಶಿರೋಭೂಷಣವಾಗಿ ಬಾಲಚಂದ್ರನನ್ನು ಧರಿಸಿದವನಾಗಿ।
Verse 45
क्षीरार्णवसहस्र्ं च दध्यादेवरर्णवन्तथा । भक्ष्यभोज्यार्णवन्तस्मै दर्शयामास स प्रभुः
ಆ ಪ್ರಭುವು ಅವನಿಗೆ ಸಾವಿರಾರು ಕ್ಷೀರಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು, ಹಾಗೆಯೇ ದಧಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸಮುದ್ರಗಳನ್ನು ತೋರಿಸಿದನು; ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಮಹಾಸಮುದ್ರವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದನು.
Verse 46
एवं स ददृशे शम्भुदेव्या सार्द्धं वृषोपरि । गणेश्वरैस्त्रिशूलाद्यैर्दिव्यास्त्रैरपि संवृतः
ಆಗ ಅವನು ದೇವಿಯೊಡನೆ ಶ್ರೀಶಂಭುವನ್ನು ವೃಷಭದ ಮೇಲೆ ಆಸೀನನಾಗಿ ಕಂಡನು. ತ್ರಿಶೂಲಾದಿ ದಿವ್ಯಾಯುಧಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ ಗಣೇಶ್ವರರು ಅವರನ್ನು ಸರ್ವತಃ ಆವರಿಸಿದ್ದರು.
Verse 47
दिवि दुन्दुभयो नेदु पुष्पवृष्टिः पपात ह । विष्णुब्रह्मेन्द्रप्रमुखैर्देवैश्छन्ना दिशो दश
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ದುಂದುಭಿಗಳು ಮೊಳಗಿದವು, ಪುಷ್ಪವೃಷ್ಟಿ ಸುರಿಯಿತು. ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ, ಇಂದ್ರ ಮುಂತಾದ ದೇವರುಗಳಿಂದ ದಶ ದಿಕ್ಕುಗಳೂ ತುಂಬಿ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟವು.
Verse 48
अथोपमन्युरानन्दसमुद्रोर्मिभिरावृतः । पपात दण्डवद्भूमौ भक्तिनम्रेण चेतसा
ನಂತರ ಆನಂದಸಮುದ್ರದ ಅಲೆಗಳಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಉಪಮನ್ಯು ದಂಡವತ್ವಾಗಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದನು; ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಶಿವನಲ್ಲಿ ನಮ್ರವಾಯಿತು.
Verse 49
एतस्मिन्समये तत्र सस्मितो भगवान्भवः । एह्येहीति समाहूय मूर्ध्न्याघ्राय ददौ वरान्
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಾನ್ ಭವ (ಶಿವ) ಮಂದಸ್ಮಿತದಿಂದ “ಬಾ, ಬಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಿಸಿ, ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದು ಸ्नेಹದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಘ್ರಾಣಿಸಿ, ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು।
Verse 50
शिव उवाच । वत्सोपमन्यो तुष्टोऽस्मि त्वदाचरणतो वरात् । दृढभक्तोऽसि विप्रर्षे मया जिज्ञासितोऽधुना
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—“ವತ್ಸ ಉಪಮನ್ಯು! ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಚರಣೆಯಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ರೇಷ್ಠ! ನೀನು ದೃಢಭಕ್ತನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಈಗ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇನೆ.”
Verse 52
उपमन्यो महाभाग तवाम्बैषा हि पार्वती । मया पुत्रीकृतो ह्यद्य कुमारत्वं सनातनम्
ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ ಉಪಮನ್ಯು, ಈ ಪಾರ್ವತೀ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನ ತಾಯಿಯೇ. ಇಂದು ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವಳ ಶಾಶ್ವತ ಕನ್ಯಾತ್ವವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
Verse 53
दुग्धदध्याज्यमधुनामर्णवाश्च सहस्रशः । भक्ष्यभोज्यादिवस्तूनामर्णवाश्चाखिला स्तथा
ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಜೇನು—ಇವುಗಳ ಸಾವಿರಾರು ಸಮುದ್ರಗಳಂತೆ ಅಪಾರ ಸಮೃದ್ಧಿ ಇತ್ತು; ಹಾಗೆಯೇ ಭಕ್ಷ್ಯ-ಭೋಜ್ಯಾದಿ ಎಲ್ಲ ವಿಧದ ಆಹಾರವಸ್ತುಗಳಿಗೂ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದ ‘ಸಮುದ್ರಗಳು’ ಇದ್ದವು.
Verse 54
तुभ्यं दत्ता मया प्रीत्या त्वं गृह्णीष्व महामुने । अमरत्वन्तथा दक्ष गाणपत्यं च शाश्वतम्
ಹೇ ಮಹಾಮುನಿಯೇ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನಾನು ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ನೀನು ಸ್ವೀಕರಿಸು. ಹಾಗೆಯೇ ಹೇ ದಕ್ಷಾ, (ನಿನಗೆ) ಅಮರತ್ವವನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತ ಗಾಣಪತ್ಯಪದವನ್ನೂ ನಾನು ವರವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 55
पिताहन्ते महादेवो माता ते जगदम्बिका । वरान्वरय सुप्रीत्या मनोभिलषितान्परान्
ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಮಹಾದೇವನು, ನಿನ್ನ ತಾಯಿ ಜಗದಂಬಿಕೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರಮ ಪ್ರೀತಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಗಳನ್ನು ಆಯ್ಕೆಮಾಡು।
Verse 56
अजरश्चामरश्चैव भव त्वं दुःखवर्जित । यशस्वी वरतेजस्वी दित्त्वज्ञानी महाप्रभुः
ನೀನು ಅಜರನೂ ಅಮರನೂ ಆಗು; ದುಃಖವರ್ಜಿತನಾಗು. ಯಶಸ್ವಿಯಾಗು, ಶ್ರೇಷ್ಠ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗು; ದಾನಾರ್ಥ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನಾರ್ಥವನ್ನು ತಿಳಿದವನು—ಓ ಮಹಾಪ್ರಭು।
Verse 57
अथ शम्भुः प्रसन्नात्मा स्मृत्वा तस्य तपो महत् । पुनर्दश वरान्दिव्यान्मुनये हयूपमन्यवे
ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಹೃದಯನಾದ ಶಂಭು ಆ ಮುನಿಯ ಮಹಾತಪಸ್ಸನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಮುನಿ ಹಯೂಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹತ್ತು ದಿವ್ಯ ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು।
Verse 58
व्रतं पाशुपतं ज्ञानं व्रतयोगं च तत्त्वतः । ददौ तस्मै प्रवक्तृत्वं पाटवं च निजं पदम्ं
ಅವನು ಪಾಶುಪತ ವ್ರತ, ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ವ್ರತಯೋಗವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು; ಜೊತೆಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ, ವಿವರಣೆಯ ಪಾಟವ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ನಿಜಪದವನ್ನೂ ನೀಡಿದನು।
Verse 59
एवन्दत्त्वा महादेवः कराभ्यामुपगृह्य तम् । मूर्ध्न्याघ्राय सुतस्तेऽयमिति देव्यै न्यवेदयत्
ಹೀಗೆ ದತ್ತನಾಗಿ ಮಹಾದೇವನು ಎರಡೂ ಕೈಗಳಿಂದ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡನು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವನ ಶಿರೋಮಣಿಯನ್ನು ಘ್ರಾಣಿಸಿ ದೇವಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು—“ಇವನು ನಿನ್ನ ಪುತ್ರನು.”
Verse 60
देवी च शृण्वती प्रीत्या मूर्ध्निदेशे कराम्बुजम् । विन्यस्य प्रददौ तस्मै कुमारपदमक्षयम्
ದೇವಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾ, ಅವನ ಶಿರಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಪದ್ಮಹಸ್ತವನ್ನು ಇಟ್ಟು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಅಕ್ಷಯವಾದ ‘ಕುಮಾರಪದ’—ದಿವ್ಯ ಪುತ್ರತ್ವಾಧಿಕಾರ—ನೀಡಿದರು।
Verse 61
क्षीराब्धिमपि साकारं क्षीरस्वादुकरोदधिः । उपास्थाय ददौ तस्मै पिण्डीभूतमनश्वरम्
ಕ್ಷೀರಸಾಗರವೂ ಸಕಾರವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು; ಮಧುರ ಕ್ಷೀರಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಸಾಗರವು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿ, ಅವನಿಗೆ ಆ ದಿವ್ಯ ದ್ರವ್ಯದ ಪಿಂಡೀಭೂತ, ಅನಶ್ವರ ಭಾಗವನ್ನು ನೀಡಿತು।
Verse 62
योगैश्वर्य्यं सदा तुष्टम्ब्रह्मविद्यामनश्वराम् । समृद्धिं परमान्तस्मै ददौ सन्तुष्टमानसः
ಪೂರ್ಣ ಸಂತೃಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾದ ಯೋಗೈಶ್ವರ್ಯ, ಅನಶ್ವರ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಪರಮ ಸಮೃದ್ಧಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು।
Verse 63
सोऽपि लब्ध्वा वरान्दिव्यान्कुमारत्वं च सर्वदा । तस्माच्छिवाच्च तस्याश्च शिवाया मुदितोऽभवत्
ಅವನು ಕೂಡ ಆ ದಿವ್ಯ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಸದಾ ಕುಮಾರತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿ, ಆ ಶಿವನಿಂದಲೂ ಆ ಶಿವಾ (ಮಂಗಳಮಯಿ ದೇವಿ) ಯಿಂದಲೂ ಹರ್ಷಿತನಾದನು।
Verse 64
ततः प्रसन्नचेतस्कः सुप्रणम्य कृताञ्जलिः । ययाचे स वरं प्रीत्या देवदेवान्महे श्वरात्
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕರಜೋಡಿಸಿ, ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ದೇವದೇವ ಮಹೇಶ್ವರನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡಿದನು।
Verse 65
उपमन्युरुवाच । प्रसीद देवदेवेश प्रसीद परमेश्वर । स्वभक्तिन्देहि परमां दिव्यामव्यभिचारिणीम्
ಉಪಮನ್ಯು ಹೇಳಿದರು— ಓ ದೇವದೇವೇಶ, ಓ ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪ್ರಸನ್ನನಾಗು. ನನಗೆ ನಿನ್ನ ಪರಮ, ದಿವ್ಯ, ಎಂದಿಗೂ ವಿಚಲಿತವಾಗದ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು.
Verse 66
श्रद्धान्देहि महादेव स्वसंबन्धिषु मे सदा । स्वदास्यं परमं स्नेहं स्वसान्निध्यं च सर्वदा
ಓ ಮಹಾದೇವ, ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಎಲ್ಲದಲ್ಲಿಯೂ ನನಗೆ ಸದಾ ಅಚಲ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು. ನಿನ್ನ ಪರಮ ದಾಸ್ಯ, ಉನ್ನತ ಸ्नेಹಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ನಿತ್ಯ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನೂ ಸದಾ ಅನುಗ್ರಹಿಸು.
Verse 67
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा प्रसन्नात्मा हर्षगद्गदया गिरा । तुष्टाव स महादेवमुपमन्युर्द्विजोत्तमः
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮ ಉಪಮನ್ಯುವಿನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಸನ್ನವಾಯಿತು; ಹರ್ಷದಿಂದ ಗದ್ಗದವಾದ ವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
Verse 68
एवमुक्तश्शिवस्तेन सर्वेषां शृण्वताम्प्रभुः । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मोपमन्युं सकलेश्वरः
ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ಕೇಳುತ್ತಿರುವಾಗ ಸರ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಪ್ರಭು ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ಉಪಮನ್ಯುವಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 69
शिव उवाच । वत्सोपमन्यो धन्यस्त्वं मम भक्तो विशेषतः । सर्वन्दत्तम्मया ते हि यद्वृ क्त्तम्भवतानघ
ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ವತ್ಸ ಉಪಮನ್ಯು, ನೀನು ಧನ್ಯನು; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನೀನು ನನ್ನ ಭಕ್ತನು. ನಿನಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ದತ್ತವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದೇನೆ; ನಡೆದದ್ದರಲ್ಲಿ ನೀನು ಪಾಪರಹಿತನು.
Verse 70
अजरश्चामरश्च त्वं सर्वदा दुःखवर्जित । सर्वपूज्यो निर्विकारी भक्तानाम्प्रवरो भव
ನೀವು ಅಜರರೂ ಅಮರರೂ; ಸದಾ ದುಃಖವರ್ಜಿತರು. ನೀವು ಸರ್ವಪೂಜ್ಯರು, ನಿರ್ವಿಕಾರರು—ಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಯವೂ ಆದರ್ಶವೂ ಆಗಿರಿ।
Verse 71
अक्षया बान्धवाश्चैव कुलं गोत्रं च ते सदा । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ मयि भक्तिश्च शाश्वती
ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳು ಅಕ್ಷಯರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ; ನಿನ್ನ ಕುಲವೂ ಗೋತ್ರವೂ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಓ ದ್ವಿಜಶ್ರೇಷ್ಠ, ನನ್ನಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಭಕ್ತಿಯೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗುವುದು।
Verse 72
सान्निध्यं चाश्रये नित्यं करिष्यामि मुने तव । तिष्ठ वत्स यथा कामं नोत्कण्ठां च करिष्यसि
ಓ ಮುನಿಯೇ, ನಾನು ನಿತ್ಯ ನಿನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತೇನೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯನ್ನೇ ಆಶ್ರಯಿಸುತ್ತೇನೆ. ವತ್ಸ, ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ತಂಗು; ವಿರಹದ ವ್ಯಾಕುಲತೆ ನಿನಗೆ ಆಗದು।
Verse 73
नन्दीश्वर उवाच । एवमुक्त्वा स भगवांस्तस्मै दत्त्वा वरान्वरान् । सांबश्च सगणस्सद्यस्तत्रैवान्तर्दधे प्रभुः
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ಭಗವಂತನು ಅವನಿಗೆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಗಳನ್ನು ದತ್ತು, ಗಣಗಳೊಡನೆ ಇರುವ ಪ್ರಭು ಸಾಂಬನು ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಕ್ಷಣ ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।
Verse 74
उपमन्युः प्रसन्नात्मा प्राप्य शम्भोर्वरान्वरान् । जगाम जननीस्थानं मात्रे सर्वम वर्णयत्
ಉಪಮನ್ಯು ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಶಂಭುವಿನಿಂದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ತಾಯಿಯ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ತಾಯಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿವರವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದನು।
Verse 75
तच्छ्रुत्वा तस्य जननी महाहर्षमवाप सा । सर्वपूज्वोऽभवत्सोऽपि सुखं प्रापाधिकं सदा
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ತಾಯಿ ಮಹಾ ಹರ್ಷವನ್ನು ಪಡೆದಳು. ಅವನೂ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪೂಜ್ಯನಾಗಿ ಸದಾ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾದ ಸುಖವನ್ನು ಹೊಂದಿದನು.
Verse 76
इत्थन्ते वर्णितस्तात शिवस्य परमात्मनः । सुरेश्वरावतारो हि सर्वदा सुखदः सताम्
ಹೇ ತಾತ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನ ಸುರೇಶ್ವರ ಅವತಾರವನ್ನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಈ ಅವತಾರವು ಸದಾ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಂಗಳಕರ ಸುಖವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
Verse 77
इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम्
ಈ ನಿರ್ದೋಷವಾದ ಆಖ್ಯಾನವು ಎಲ್ಲ ಕಾಮ್ಯಫಲಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವರ್ಗೀಯ ಪುಣ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ಆಯುಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ, ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಎರಡನ್ನೂ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
Verse 78
य एतच्छृणुयाद्भक्त्या श्रावयेद्वा समाहितः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा सोऽन्ते शिवगतिं लभेत्
ಯಾರು ಇದನ್ನು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಏಕಾಗ್ರಚಿತ್ತನಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 91
भक्ष्यभोगान्यथाकामं बान्धवैर्भुंक्ष्व सर्वदा । सुखी भव सदा दुःखनिर्मुक्तो भक्तिमान्मम
ಬಂಧುಗಳೊಂದಿಗೆ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಎಲ್ಲ ಭಕ್ಷ್ಯಭೋಗಗಳನ್ನು ಸದಾ ಅನುಭವಿಸು. ಸದಾ ಸುಖಿಯಾಗಿರು, ದುಃಖಮುಕ್ತನಾಗಿರು, ಮತ್ತು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರು.
Frequently Asked Questions
The chapter uses the episode of Upamanyu’s unmet desire for milk—answered only with an artificial substitute—to argue that certain attainments are not secured by ordinary effort in isolation; they arise through Śiva’s grace, conditioned by prior Shiva-oriented actions (pūrvajanma-kṛtaṃ śivam uddiśya).
Milk functions as a coded symbol of sustaining grace and legitimate nourishment (both bodily and spiritual). The ‘artificial milk’ underscores the inadequacy of substitutes (mere material workaround) when the deeper lack is karmic-spiritual; the mother’s teaching reframes scarcity as a prompt toward Śiva-upāsanā, where prasāda is the true source.
Śiva is highlighted primarily as Śambhu/Paramātman—the supreme benefactor whose prasāda governs access to wellbeing. No distinct iconographic form of Gaurī is foregrounded in the sampled opening movement; the theological stress is on Śiva’s sovereign grace rather than a particular mūrti-description.