शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनम् (Description of Shiva’s Ardhanārī-nara Manifestation)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महाप्राज्ञ विधिकामप्रपूरकम् । अर्द्धनारीनराख्यं हि शिवरूपमनुत्तमम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ತಾತ, ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನೇ! ಕೇಳು; ವಿಧಿ (ಧರ್ಮ) ಮತ್ತು ಕಾಮವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ‘ಅರ್ಧನಾರೀ-ನರ’ ಎಂಬ ಶಿವನ ಅನುತ್ತಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು.

Verse 2

यदा सृष्टाः प्रजा सर्वाः न व्यवर्द्धंत वेधसा । तदा चिंताकुलोऽभूत्स तेन दुःखेन दुखितः

ವೇಧಸ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳು ವೃದ್ಧಿಯಾಗದೆ ಹೋದಾಗ, ಅವನು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ಆ ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖಿತನಾಗಿ ತಾನೇ ಕಲುಷಿತನಾದನು.

Verse 3

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां रुद्रसंहितायां शिवस्यार्द्धनारीनरावतारवर्णनं नाम तृतीयोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ “ಶಿವನ ಅರ್ಧನಾರಿ ಹಾಗೂ ನರ ಅವತಾರದ ವರ್ಣನೆ” ಎಂಬ ತೃತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 4

नारीणां कुलमीशानान्निर्गतं न पुरा यतः । ततो मैथुनजां सृष्टिं कर्तुं शेके न पद्मभूः

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ಈಶಾನ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ)ನಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಕುಲ ಹೊರಬಂದಿರಲಿಲ್ಲ; ಆದಕಾರಣ ಪದ್ಮಭೂ (ಕಮಲಜನ ಬ್ರಹ್ಮ) ಮೈಥುನಜನ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಲು ಅಸಮರ್ಥನಾದನು.

Verse 5

प्रभावेण विना शंभोर्न जायेरन्निमाः प्रजाः । एवं संचिन्तयन्ब्रह्मा तपः कर्त्तुं प्रचक्रमे

ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನದಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸಿದನು—“ಶಂಭುವಿನ ಪ್ರಭಾವ ಹಾಗೂ ಅನುಗ್ರಹವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ.” ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿ ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ದಿವ್ಯ ಸಹಾಯ ಪಡೆಯಲು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದನು.

Verse 6

शिवया परया शक्त्या संयुक्तं परमेश्वरम् । संचिंत्य हृदये प्रीत्या तेपे स परमं तपः

ಪ್ರೀತಿ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಾ ಎಂಬ ಪರಾಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ನಂತರ ಪರಮ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 7

तीव्रेण तपसा तस्य संयुक्तस्य स्वयंभुवः । अचिरेणैव कालेन तुतोष स शिवो द्रुतम्

ಅವನ ತೀವ್ರ ತಪಸ್ಸು ಮತ್ತು ಅಚಲ ಏಕಾಗ್ರತೆಯಿಂದ ಸ್ವಯಂಭೂ ಶಿವನು ಶೀಘ್ರವೇ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು; ಅಲ್ಪಕಾಲದಲ್ಲೇ ಮಹಾದೇವನು ತೃಪ್ತನಾದನು.

Verse 8

ततः पूर्णचिदीशस्य मूर्तिमाविश्य कामदाम् । अर्द्धनारीनरो भूत्वा ततो ब्रह्मान्तिकं हरः

ನಂತರ ಹರ (ಶಿವ) ಪೂರ್ಣಚಿದೀಶ್ವರನ ಕಾಮದಾಯಕ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಆವಿಶ್ಯ, ಅರ್ಧನಾರೀ-ನರ ರೂಪನಾಗಿ; ಬಳಿಕ ಬ್ರಹ್ಮನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಹೋದನು।

Verse 9

तं दृष्ट्वा शंकरं देवं शक्त्या प्ररमयान्वितम् । प्रणम्य दण्डवद्ब्रह्मा स तुष्टाव कृताञ्जलिः

ಪರಮ ಶಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾದ ಶಂಕರ ದೇವನನ್ನು ನೋಡಿ, ಬ್ರಹ್ಮನು ದಂಡವತ್ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ, ಕೃತಾಂಜಲಿಯಾಗಿ ಅವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು।

Verse 10

अथ देवो महादेवो वाचा मेघगभीरया । संभवाय सुसंप्रीतो विश्वकर्त्ता महेश्वरः

ಆಗ ವಿಶ್ವಕರ್ತ ಮಹೇಶ್ವರ ಮಹಾದೇವನು, ಸಂಭವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಮೇಘಗರ್ಜನೆಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಾಣಿಯಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದರು।

Verse 11

ईश्वर उवाच । वत्सवत्स महाभाग मम पुत्र पितामह । ज्ञातवानस्मि सर्व तत्तत्त्वतस्ते मनोरथ

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ವತ್ಸಾ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ, ನನ್ನ ಪುತ್ರನೇ, ಓ ಪಿತಾಮಹನೇ! ನಿನ್ನ ಆಸೆಯ ಅಂತರಂಗದ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ನಾನು ತತ್ತ್ವತಃ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ।

Verse 12

प्रजानामेव वृद्ध्यर्थं तपस्तप्तं त्वयाधुना । तपसा तेन तुष्टोऽस्मि ददामि च तवेप्सितम्

ನೀನು ಈಗ ಪ್ರಜಗಳ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದೆ. ಆ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 13

इत्युक्त्वा परमोदारं स्वभावमधुरं वचः । पृथक्चकार वपुषो भागाद्देवीं शिवां शिवः

ಇಂತೆ ಪರಮೋದಾರವೂ ಸ್ವಭಾವತಃ ಮಧುರವೂ ಆದ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ತನ್ನದೇ ದೇಹಭಾಗದಿಂದ ಶುಭ ದೇವಿ ಶಿವೆಯನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು।

Verse 14

तां दृष्ट्वा परमां शक्तिं पृथग्भूतां शिवागताम् । प्रणिपत्य विनीतात्मा प्रार्थयामास तां विधिः

ಶಿವನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆ ಪರಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ವಿನೀತಮನದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । देवदेवेन सृष्टोहमादौ त्वत्पतिना शिवे । प्रजाः सर्वा नियुक्ताश्च शंभुना परमात्मना

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ಶಿವೇ! ದೇವದೇವನಾದ ಪರಮಾತ್ಮನೂ ನಿನ್ನ ಪತಿಯಾದ ಶಂಭುವು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು. ಅದೇ ಪರಮ ಶಂಭುವೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ನಿಯೋಜಿಸಿದನು।

Verse 16

मनसा निर्मिताः सर्वे शिवे देवादयो मया । न वृद्धिमुपगच्छंति सृज्यमानाः पुनःपुनः

ಹೇ ಶಿವೇ! ಶಿವನ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೇವಾದಿಗಳನ್ನು ಸೇರಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದೆನು; ಆದರೂ ಅವರು ಪುನಃಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ನಿಜವಾದ ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 17

मिथुनप्रभवामेव कृत्वा सृष्टिमतः परम् । संवर्द्धयितुमिच्छामि सर्वा एव मम प्रजाः

ಪುರುಷ-ಸ್ತ್ರೀ ಯುಗ್ಮಜನನದ ಮೂಲಕ ಈ ಪರಮ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿ, ಈಗ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸಲು ನಾನು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ।

Verse 18

न निर्गतं पुरा त्वत्तो नारीणां कुलमव्ययम् । तेन नारीकुलं श्रेष्ठं मम शक्तिर्न विद्यते

ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನಿಂದ ಸ್ತ್ರೀಯರ ಅವ್ಯಯ ಕುಲವು ಹೊರಬಂದಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾರೀಕುಲವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ; ಅದಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 19

सर्वासामेव शक्तीनां त्वत्तः खलु समुद्भवः । तस्मात्त्वं परमां शक्तिं प्रार्थयाम्यखिलेश्वरीम्

ಎಲ್ಲ ಶಕ್ತಿಗಳ ಉದ್ಭವವೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಿಜವಾಗಿ ಆಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು—ಅಖಿಲೇಶ್ವರಿ ಪರಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು—ಕೃಪೆಗೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 20

शिवे नारीकुलं स्रष्टुं शक्तिं देहि नमोऽस्तु ते । चराचरं जगद्विद्धि हेतोर्मातः शिवं प्रिये

ಹೇ ಶಿವೇ! ಸ್ತ್ರೀಕುಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ನನಗೆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ. ಪ್ರಿಯ ಮಾತೆ, ಈ ಸಮಸ್ತ ಚರಾಚರ ಜಗತ್ತು ಕಾರಣರೂಪ ಶಿವನಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ.

Verse 21

अन्यं त्वत्तः प्रार्थयामि वरं च वरदेश्वरि । देहि मे तं कृपां कृत्वा जगन्मातर्नमोऽस्तु ते

ಹೇ ವರದಾಯಿನಿ, ವರೇಶ್ವರಿ! ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಾನು ಇನ್ನೊಂದು ವರವನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ. ಜಗನ್ಮಾತೆ, ಕೃಪೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ನನಗೆ ದಯಪಾಲಿಸು; ನಿನಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ.

Verse 22

चराचरविवृद्ध्यर्थमीशेनैकेन सर्वगे । दक्षस्य मम पुत्रस्य पुत्री भव भवाम्बिके

ಹೇ ಸರ್ವವ്യാപಿನಿ ಭವಾಂಬಿಕೆ! ಚರಾಚರ ಸಕಲ ಜೀವಿಗಳ ವೃದ್ಧಿ-ವಿಕಾಸಾರ್ಥ, ಏಕೈಕ ಈಶ್ವರನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ, ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಭವಿಸು.

Verse 23

एवं संयाचिता देवी ब्रह्मणा परमेश्वरी । तथास्त्विति वचः प्रोच्य तच्छक्तिं विधये ददौ

ಈ ರೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪರಮೇಶ್ವರಿ ದೇವಿಯು ‘ತಥಾಸ್ತು’ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ವಿಧಿಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ದಯಪಾಲಿಸಿದಳು.

Verse 24

तस्माद्धि सा शिवा देवी शिवशक्तिर्जगन्मयी । शक्तिमेकां भ्रुवोर्मध्यात्ससर्जात्मसमप्रभाम्

ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಶಿವಾ ದೇವಿ—ಶಿವಶಕ್ತಿ, ಜಗನ್ಮಯಿ—ತನ್ನ ಭ್ರೂಮಧ್ಯದಿಂದ ಒಂದೇ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದಳು; ಅದು ತನ್ನ ಆತ್ಮಪ್ರಭೆಯ ಸಮಾನವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು.

Verse 25

तामाह प्रहसन्प्रेक्ष्य शक्तिं देववरो हरः । कृपासिन्धुर्महेशानो लीलाकारी भवाम्बिकाम्

ಆ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೃದುಹಾಸದಿಂದ ನೋಡಿ ದೇವಶ್ರೇಷ್ಠ ಹರನು ಮಾತಾಡಿದನು. ಕೃಪಾಸಾಗರ ಮಹೇಶಾನ, ಲೀಲಾಕಾರಿ, ಭವಾಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 26

शिव उवाच । तपसाराधिता देवि ब्रह्मणा परमेष्ठिना । प्रसन्ना भव सुप्रीत्या कुरु तस्याखिलेप्सितम्

ಶಿವನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ದೇವಿ, ಪರಮೇಷ್ಠಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿದ್ದಾನೆ. ನೀನು ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರುಣಿಸಿ ಅವನ ಎಲ್ಲಾ ಇಚ್ಛೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸು.

Verse 27

तामाज्ञां परमेशस्य शिरसा प्रतिगृह्य सा । ब्रह्मणो वचनाद्देवी दक्षस्य दुहिताभवत्

ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಶಿರಸಾ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಆ ದೇವಿ ಬ್ರಹ್ಮನ ವಚನದಿಂದ ದಕ್ಷನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು.

Verse 28

दत्त्वैवमतुलां शक्तिं ब्रह्मणो सा शिवा मुने । विवेश देहं शंभोर्हि शंभुश्चान्तर्दधे प्रभुः

ಓ ಮುನೇ, ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಅತುಲ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ ಆ ದೇವಿ ಶಿವಾ ಶಂಭುವಿನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು; ಪರಮ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವು ಅಂತರ್ಧಾನನಾದನು।

Verse 29

तदाप्रभृति लोकेऽस्मिन्स्त्रिया भागः प्रकल्पितः । आनन्दं प्राप स विधिः सृष्टिर्जाता च मैथुनी

ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಯ ಭಾಗ (ಯೋಗ್ಯ ಹಕ್ಕು) ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ಆಗ ವಿಧಾತ ಬ್ರಹ್ಮನು ಆನಂದವನ್ನು ಪಡೆದನು; ಸೃಷ್ಟಿಯೂ ಮೈಥುನಿಯಾಗಿ—ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಸಂಯೋಗದಿಂದ—ಉತ್ಪನ್ನವಾಗತೊಡಗಿತು।

Verse 30

एतत्ते कथितं तात शिवरूपं महोत्तमम् । अर्द्धनारीनरार्द्धं हि महामंगलदं सताम्

ಓ ತಾತ! ನಾನು ನಿನಗೆ ಶಿವನ ಪರಮೋತ್ತಮ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು—ಅರ್ಧನಾರೀಶ್ವರ ರೂಪ, ಅರ್ಧ ಸ್ತ್ರೀ ಅರ್ಧ ಪುರುಷ; ಇದು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಹಾಮಂಗಳವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।

Verse 31

एतदाख्यानमनघं यः पठ्च्छृणुयादपि । स भुक्त्वा सकलान्भोगान्प्रयाति परमां गतिम्

ಓ ನಿರಪರಾಧಿಯೇ! ಈ ನಿರ್ಮಲ ಆಖ್ಯಾನವನ್ನು ಯಾರು ಪಠಿಸುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಕೇಳುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಸಮಸ್ತ ಯೋಗ್ಯ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿ—ಉತ್ತಮ ಮೋಕ್ಷ—ವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ।