नभगोपाख्यानम् (Nabhaga-Upākhyāna: The Account of Nabhaga and Shiva-Jñāna)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । सनत्कुमार शम्भोस्त्ववतारं परमं शृणु । नभगज्ञानदं कृष्णदर्शनाह्वयमुत्तमम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಸನತ್ಕುಮಾರ, ಶಂಭುವಿನ ಪರಮ ಅವತಾರವನ್ನು ಕೇಳು. ಅದು ನಭಾಗನಿಗೆ ಜ್ಞಾನ ನೀಡುವದು; ‘ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ’ವೆಂದು ಖ್ಯಾತ, ಅತ್ಯುತ್ತಮದು.

Verse 2

इक्ष्वाकुप्रमुखा आसन्श्राद्धदेवसुताश्च ये । नभगस्तत्र नवमो नाभगस्तत्सुतः स्मृतः

ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ (ವೈವಸ್ವತ ಮನು)ನ ಪುತ್ರರಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಮೊದಲಾದವರು ಜನಿಸಿದರು. ಅವರಲ್ಲಿ ನಭಾಗನು ಒಂಬತ್ತನೆಯವನು; ಅವನ ಪುತ್ರನು ‘ನಾಭಗ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 3

अम्बरीषस्सुतस्तस्य विष्णुभक्तो बभूव सः । यस्योपरि प्रसन्नोभूद्दुर्वासा ब्रह्मभक्तितः

ಅವನ ಮಗ ಅಂಬರೀಷನು; ಅವನು ಶ್ರೀವಿಷ್ಣುವಿನ ಭಕ್ತನಾದನು. ಬ್ರಹ್ಮಭಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ವೈದಿಕ ಮಾರ್ಗದ ಗೌರವದಿಂದ ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಯು ಅವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.

Verse 4

पितामहोऽम्बरीषस्य नभगो यः प्रकीर्तितः । तच्चरितं शृणु मुने यस्मै ज्ञानमदाच्छिवः

ಅಂಬರೀಷನ ಪಿತಾಮಹನಾಗಿ ‘ನಭಗ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಓ ಮುನೇ; ಅವನಿಗೆ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು.

Verse 5

नभगो मनुपुत्रस्तु पठनार्थं सुबुद्धि मान् । चक्रे गुरुकुले वासं बहुकालं जितेन्द्रियः

ಮನುವಿನ ಪುತ್ರನಾದ ನಭಗನು ಅತ್ಯಂತ ಸುಬುದ್ಧಿವಂತನು; ಅಧ್ಯಯನಾರ್ಥವಾಗಿ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ವಾಸಮಾಡಿ, ಇಂದ್ರಿಯಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿ ಬಹುಕಾಲ ಅಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದನು.

Verse 6

एतस्मिन्समये ते वा इक्ष्वाकुप्रमुखास्सुताः । तस्मै भागमकल्प्यैव भेजुर्भागान्निजान्क्रमात्

ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಕ್ಷ್ವಾಕುಪ್ರಮುಖರಾದ ಆ ಪುತ್ರರು, ಅವನಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪಾಲನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸದೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡರು.

Verse 7

स्वंस्वं भागं गृहीत्वा ते बुभुजू राज्यमुत्तमम् । अविषादं महाभागा पित्रादेशात्सुबुद्धयः

ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಾಲುಗಳನ್ನು ಪಡೆದು, ಆ ಮಹಾಭಾಗ್ಯಶಾಲಿ ಸುಬುದ್ಧಿಗಳು ತಂದೆಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ, ವಿಷಾದರಹಿತರಾಗಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು.

Verse 8

स पश्चादागतस्तत्र ब्रह्मचारी गुरुस्थलात् । नभगोऽधीत्य सर्वाश्च सांगोपांगाः श्रुतीः क्रमात्

ಆಮೇಲೆ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿ ಗುರುನಿವಾಸದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಬಂದನು. ನಭಾಗನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವೇದಶ್ರುತಿಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳೊಡನೆ ಯಥಾವಿಧಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿನೀತನಾಗಿ ಮರಳಿ ಬಂದನು.

Verse 9

भ्रातृन्विलोक्य नभगो विभक्तान्सकलान्निजान् । दायार्थी प्राह तान्स्नेहादिक्ष्वाकुप्रमुखान्मुने

ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಸಹೋದರರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿತರಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ನಭಾಗನು ತನ್ನ ದಾಯಭಾಗವನ್ನು ಬಯಸಿ ಸ्नेಹದಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನಿಯೇ, ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಿನಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ.

Verse 10

नभग उवाच । भ्रातरोभक्तकं मह्यं दायं कृत्वा यथातथम् । सर्वे विभक्तास्सुप्रीत्या स्वदायार्थागताय च

ನಭಾಗನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಸಹೋದರರೇ, ನನಗೂ ನಿಮಗೆ ಯಥೋಚಿತವೆನಿಸುವಂತೆ ದಾಯಭಾಗವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ ಕೊಡಿ. ನೀವು ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸಂತೋಷವಾಗಿ ವಿಭಜಿತರಾಗಿ ಇರಿರಿ; ನಾನೂ ನನ್ನ ಪಾಲಿಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 11

तदा विस्मृतमस्माभिरिदानीं पितरं तव । विभजामो वयं भागं तं गृहाण न संशयः

ಆಗ ನಾವು ನಿನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಮರೆತಿದ್ದೆವು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಿತು. ಈಗ ನಾವು ನಿನಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪಾಲನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಡುತ್ತೇವೆ; ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು—ಸಂದೇಹ ಬೇಡ.

Verse 12

तच्छुत्वा भ्रातृवचनं नभगः परविस्मृतः । तदोपकण्ठमागत्य पितरं समभाषत

ಸಹೋದರರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ನಭಾಗನು ಅತ್ಯಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು. ನಂತರ ತಕ್ಷಣವೇ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು.

Verse 13

नभग उवाच । हे तात भ्रातरः सर्वे त्यक्त्वा मां न्यभजंश्च ते । पठनार्थं गतश्चाहं ब्रह्मचारी गुरोः कुले

ನಭಗನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ತಂದೆ! ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸಹೋದರರು ನನ್ನನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ವಾರಸುದಾರಿಕೆಯನ್ನು ತಮ್ಮೊಳಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ಅಧ್ಯಯನಾರ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ ಗುರುಗಳ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆನು.

Verse 14

तत आगत्य मे पृष्टा दायदानार्थमादरात् । ते त्वामूचुर्विभागं मे तदर्थमहमागतः

ನಂತರ ಅವರು ಮರಳಿ ಬಂದು, ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕಿನ ಪಾಲನ್ನು ನೀಡುವ ವಿಷಯವಾಗಿ ಗೌರವದಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು. ಅವರು ನಿಮಗೆ—‘ನಮಗೆ ನಮ್ಮ ಭಾಗವನ್ನು ಕೊಡಿ’ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು; ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ.

Verse 15

नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य पिता तं प्राह विस्मितः । आश्वास्य श्राद्धदेवस्स सत्यधर्मरतं मुने

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನ ತಂದೆ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ಆಶ್ಚರ್ಯಗೊಂಡನು. ಸತ್ಯಧರ್ಮನಿಷ್ಠನಾದ ಆ ಮುನಿಯನ್ನು ಮೊದಲು ಸಮಾಧಾನಪಡಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 16

मनुरुवाच । तदुक्तं मादृथास्तात प्रतारणकरं हि तत् । न ह्यहं परमं दायं सर्वथा भोगसाधनम्

ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇಳಿದಂತೆ, ತಾತಾ, ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ದುಃಖಿಸಬೇಡ; ಅದು ಮೋಸ ಮತ್ತು ಮರುಳುಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಮ ದಾಯವನ್ನು ನಾನು ಯಾವತ್ತೂ ಭೋಗಸಾಧನವೆಂದು ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 17

तथापि दायभावेन दत्तोऽहं तैः प्रतारिभिः । तव वै जीवनोपाय वदामि शृणु तत्त्वतः

ಆದರೂ ಆ ವಂಚಕರು ದಾಯಭಾವದ ನೆಪದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿದರು. ಈಗ ನಿನ್ನ ಜೀವೋಪಾಯವನ್ನು ನಾನು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳು.

Verse 18

सत्रमांगिरसा विप्राः कुर्वंत्यद्य सुमेधसः । तत्र कर्मणि मुह्यन्ति षष्ठं षष्ठमहः प्रति

ಇಂದು ಸುಮೇಧಸರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳು ಆಂಗಿರಸ ಸತ್ರಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ; ಆದರೆ ಅದೇ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರುಮರು, ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆರನೇ ದಿನ ಬಂದಾಗ, ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 19

तत्र त्वं गच्छ नभग तान् सुशंस महाकवे । सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि सत्रं शुद्धं हि तद्भवेत्

ಆದುದರಿಂದ, ಓ ನಭಾಗ, ನೀ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗು; ಓ ಮಹಾಕವಿಯೇ, ಅವರಿಗೆ ಸುಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಉಪದೇಶಿಸು. ವೈಶ್ವದೇವರ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಆ ಸತ್ರಯಾಗವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 20

तत्कर्मणि समाप्ते हि स्वयान्तो ब्राह्मणाश्च ते । धनं दास्यन्ति ते तुष्टास्स्वसत्रपरिशेषितम्

ಆ ಕರ್ಮವು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ತಾವೇ ಅದರ ಸಮಾಪ್ತಿಗೆ ತಲುಪಿ ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ಧನವನ್ನು ನೀಡುವರು—ತಮ್ಮ ಸತ್ರಯಾಗದಲ್ಲಿ ಉಳಿದಿದ್ದುದನ್ನೂ ಸಹ.

Verse 21

नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य पितुर्वाक्यं नभगः सत्यसारवान् । जगाम तत्र सुप्रीत्या यत्र तत्सत्रमुत्तमम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ತಂದೆಯ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಸತ್ಯಸಾರನಾದ ನಭಾಗನು ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಆನಂದದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸತ್ರಯಾಗ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು.

Verse 22

तदाहः कर्मणि मुने सत्रे तस्मिन्स मानवः । सूक्ते द्वे वैश्वदेवे हि प्रोवाच स्पष्टतस्सुधीः

ನಂತರ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಆ ದಿನ ಆ ಸತ್ರಯಾಗದ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆ ಸುಧೀ ಪುರುಷನು ವೈಶ್ವದೇವರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಎರಡು ಸೂಕ್ತಗಳನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಠಿಸಿದನು.

Verse 23

समाप्ते कर्मणि ततो विप्रा आंगिरसाश्च ते । तस्मै दत्त्वा ययुः स्वर्गं स्वंस्वं सत्रावशेषितम्

ಕರ್ಮ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಆ ಅಂಗಿರಸ ವಂಶದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಗಳು, ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು—ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪಡೆದ ಲೋಕಕ್ಕೆ।

Verse 24

तत्तदा स्वीकरिष्यंतं सुसत्रपरिशेषितम् । विज्ञाय गिरिशः सद्य आविर्भूत सदूतिकृत्

ಆ ವೇಳೆ ಭಕ್ತನು ಸುಸಂಪನ್ನ ಯಾಗದ ಉಳಿದ ಅವಶಿಷ್ಟವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಲು ಉದ್ದ್ಯತನಾಗಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿದು, ಗಿರೀಶ (ಶಿವನು) ತಕ್ಷಣವೇ ದೂತರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು।

Verse 25

सर्वांगसुन्दरः श्रीमान्पुरुषः कृष्णदर्शनः । भावं समीक्षितुं भागं दातुं ज्ञानं परं च तत्

ಅವನು ಶ್ರೀಮಂತನಾದ ಪುರುಷನು, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರನು, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ ದರ್ಶನವಿದ್ದವನು; ಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಯಥೋಚಿತ ಭಾಗ (ಅನುಗ್ರಹ) ನೀಡುವವನೂ, ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನ ಮಾಡುವವನೂ ಆಗಿದ್ದನು।

Verse 26

अथो स शंकरः शम्भुः परीक्षाकर ईश्वरः । उवाचोत्तरतोऽभ्येत्य नभगं तं हि मानवम्

ನಂತರ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವ ಈಶ್ವರನು—ಶಂಕರ, ಶಂಭು—ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಿಂದ ಬಂದು ನಭಗ ಎಂಬ ಆ ಮಾನವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 27

ईश्वर उवाच । कस्त्वं गृह्णासि पुरुष ममेदं वास्तुकं वसु । प्रेषितः केन तत्सर्वं सत्यं वद ममाग्रतः

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಪುರುಷಾ, ನನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ಈ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ನೀನು ಏಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೀ? ನಿನ್ನನ್ನು ಯಾರು ಕಳುಹಿಸಿದ್ದಾರೆ? ನನ್ನ ಮುಂದೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳು।

Verse 28

नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा तद्वचस्तात मानवो नभगः कवि । प्रत्युवाच विनीतात्मा पुरुषं कृष्णदर्शनम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ತಾತ! ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಕವಿ ಹಾಗೂ ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಮಾನವ ನಭಗನು ವಿನೀತಾತ್ಮನಾಗಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ದರ್ಶನವಿರುವ ಆ ಪುರುಷನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 29

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां नन्दीश्वरसनत्कुमारसंवादे कृष्णदर्शनशिवावतारवर्णनंनामैकोनत्रिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರ–ಸನತ್ಕುಮಾರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ‘ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಶಿವಾವತಾರವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 30

नन्दीश्वर उवाच । आकर्ण्य नाभगं वाक्यमिदं सत्यमुदीरितम् । प्रत्युवाच प्रसन्नात्मा पुरुषः कृष्णदर्शनः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ನಭಗನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಈ ಸತ್ಯವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾದ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ದರ್ಶನವಿರುವ ಆ ಪುರುಷನು ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 31

कृष्णदर्शन उवाच । विवादेऽस्मिन्हि नौ तात प्रमाणं जनकस्तव । याहि तम्पृच्छ स ब्रूयात्तत्प्रमाणन्तु सत्यतः

ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನನು ಹೇಳಿದನು—ಪ್ರಿಯನೇ, ನಮ್ಮ ಈ ವಿವಾದದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ತಂದೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವೂ ಅಧಿಕಾರವೂ. ಹೋಗಿ ಅವರನ್ನು ಕೇಳು; ಅವರು ಸತ್ಯವಾಗಿ ಏನು ಹೇಳುವರೋ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸು.

Verse 32

नन्दीश्वर उवाच । तदाकर्ण्य वचस्तस्य नभगो मानवः कविः । आगच्छत्पितरं प्रीत्या तदुक्तं पृष्टवान्मुने

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನು ವಂಶದ ಕವಿ ನಭಗನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತಂದೆಯ ಬಳಿಗೆ ಬಂದು, ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷಯವನ್ನು ಕುರಿತು ಮುನಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 33

पुत्रोदितं समाकर्ण्य श्राद्धदेवस्स वै मनुः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं प्राप्तस्मृतिरुवाच तम्

ಪುತ್ರನು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವ ಮನುನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು; ಆ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಸ್ಮೃತಿ ಮರಳಿ ಪಡೆದು ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 34

मनुरुवाच । हे तात शृणु मद्वाक्यं स देवः पुरुषः शिवः । तस्यैव सकलं वस्तु यज्ञप्राप्तं विशेषतः

ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ತಾತ, ನನ್ನ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು. ಆ ದೇವನೇ ಪರಮಪುರುಷ ಶಿವನು. ಎಲ್ಲವೂ ಅವನದೇ; ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಯಜ್ಞದಿಂದ ದೊರಕುವದೆಲ್ಲವೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನಿಗೇ ಅರ್ಪಣೀಯ.

Verse 35

अध्वरोर्वरितं वस्तु रुद्रभागः प्रकीर्तितः । इत्यपि प्राज्ञवादो हि क्वचिज्जातस्तदिच्छया

ಅಧ್ವರದಲ್ಲಿ (ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ) ಅರ್ಪಿತವಾದ ಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುವು ‘ರುದ್ರಭಾಗ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಈ ವಚನವೂ ಕೆಲಕಾಲ ಅವನದೇ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ.

Verse 36

स देव ईश्वरः सर्वं वस्त्वर्हति न संशयः । यज्ञावशिष्टं किमुत परे तस्येच्छया विभोः

ಆ ದೇವನು, ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು, ಎಲ್ಲ ಅರ್ಪಣಗಳಿಗೂ ಅರ್ಹನು—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಯಜ್ಞಾವಶಿಷ್ಟದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು! ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಭುವಿನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವೂ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದ ಪವಿತ್ರವೂ ಅರ್ಪಣಯೋಗ್ಯವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 37

अनुग्रहार्थमायातस्तव तद्रूपतः प्रभुः । तत्र त्वं गच्छ नभग प्रसन्नं कुरु सत्यतः

ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಭು ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ನಭಗ, ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಸತ್ಯದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸು।

Verse 38

क्षमापय स्वापराधं सुप्रणम्य स्तुतिं कुरु । सर्वप्रभुस्स एवेशो यज्ञाधीशोऽखिलेश्वरः

ನಿನ್ನ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡು; ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಸ್ತುತಿ ಮಾಡು. ಅವನೇ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಭುಗಳ ಪ್ರಭು, ಪರಮೇಶ್ವರ, ಯಜ್ಞಾಧೀಶ ಮತ್ತು ಅಖಿಲೇಶ್ವರನು.

Verse 39

विष्णुब्रह्मादयो देवाः सिद्धास्सर्वर्षयोऽपि हि । तदनुग्रहतस्तात समर्थः सर्वकर्मणि

ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮೊದಲಾದ ದೇವರುಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಋಷಿಗಳೂ—ಓ ತಾತ—ಅವನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 40

किम्बहूक्त्यात्मजश्रेष्ठ गच्छ तत्राशु माचिरम् । प्रसादय महादेवं सर्वथा सकलेश्वरम्

ಓ ಆತ್ಮಜಶ್ರೇಷ್ಠಾ! ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳುವುದರಿಂದ ಏನು? ಅಲ್ಲಿ ಶೀಘ್ರ ಹೋಗು, ತಡ ಮಾಡಬೇಡ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ಮಹಾದೇವನನ್ನು—ಸಕಲೇಶ್ವರನನ್ನು—ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸು.

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा स मनुः श्राद्धदेवश्च तनयं द्रुतम् । प्रेषयामास निकटं शम्भोस्सोऽपि समेत्य तम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು: ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮನು—ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು—ತನ್ನ ಮಗನನ್ನು ಶಂಭುವಿನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಕಳುಹಿಸಿದನು; ಆ ಮಗನೂ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೇರಿ ಭೇಟಿಯಾದನು.

Verse 42

नभगश्च प्रणम्याशु साञ्जलिर्नतमस्तकः । प्रोवाच सुप्रसन्नात्मा विनयेन महामतिः

ಆಮೇಲೆ ನಭಗನು ತಕ್ಷಣ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು; ಅಂಜಲಿ ಹಿಡಿದು ತಲೆ ಬಾಗಿಸಿ, ಪ್ರಸನ್ನಚಿತ್ತನಾದ ಆ ಮಹಾಮತಿ ವಿನಯದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 43

नभग उवाच । इदं तवेश सर्वं हि वस्तु त्रिभुवने हि यत् । इत्याह मे पिता नूनं किमुताध्वरशेषितम्

ನಭಗನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಈಶ್ವರ, ತ್ರಿಭುವನದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲವೂ ನಿನ್ನದೇ. ನನ್ನ ತಂದೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ; ಹಾಗಾದರೆ ಯಜ್ಞಶೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು?

Verse 44

अजानता मया नाथ यदुक्तन्तद्वचो भ्रमात् । अपराधन्त्वं क्षमस्व शिरसा त्वां प्रसादये

ಹೇ ನಾಥ, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನಿಂದಾದ ಅಪರಾಧವನ್ನು ಕ್ಷಮಿಸು. ಶಿರಸ್ಸು ಬಾಗಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನಗೊಳಿಸಿ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಬೇಡುತ್ತೇನೆ।

Verse 45

इत्युक्त्वा नभगस्सोतिदीनधीस्तु कृताञ्जलिः । तुष्टाव तं महेशानं कृष्णदर्शनमानतः

ಇಂತೆಂದು ನಭಗನು ಆ ದರ್ಶನದಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಾದನು. ಕೈಸೇರಿಸಿ, ಶಿರಸ್ಸು ವಾಲಿಸಿ, ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ಮಹೇಶಾನನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿದನು.

Verse 46

श्राद्धदेवोऽपि शुद्धात्मा नतकस्साञ्जलिस्सुधीः । तुष्टाव तं प्रभुं नत्वा स्वापराधं क्षमापयत्

ಆಮೇಲೆ ಶುದ್ಧಹೃದಯನೂ ವಿವೇಕಿಯೂ ಆದ ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ಕೈಸೇರಿಸಿ ನಮಿಸಿದನು. ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ ಸ್ತುತಿಸಿ, ತನ್ನ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಕ್ಷಮೆ ಬೇಡಿದನು.

Verse 47

एतस्मिन्नन्तरे तत्र विष्णुर्ब्रह्माखिलः सुधीः । वासवाद्याः समाजग्मुः सिद्धाश्च मुनयोऽपि हि

ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ವಿಷ್ಣುವೂ, ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಜ್ಞಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ಬಂದರು. ಇಂದ್ರಾದಿ ದೇವತೆಗಳು, ಸಿದ್ಧರು ಮತ್ತು ಮುನಿಗಳೂ ಸಹ ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದರು.

Verse 48

महोत्सवं प्रकुर्वन्तः सुकृतालयोऽखिलाः । तुष्टुवुर्नतका भक्त्या सुप्रणम्य पृथक्पृथक्

ಪುನ್ಯಕರ್ಮಗಳ ಆಶ್ರಯವಾದ ಎಲ್ಲರೂ ಮಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರು. ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹರ್ಷದಿಂದ ಸ್ತುತಿಗಾನ ಮಾಡಿದರು.

Verse 49

अथ रुद्रः प्रसन्नात्मा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् । उवाच नभगं प्रीत्या सस्मितं कृष्णदर्शनः

ನಂತರ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮನಾದ ರುದ್ರನು ಅವರನ್ನು ಕೃಪಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೋಡಿದನು. ಅನುಗ್ರಹದಾಯಕನಾದ ಕృష్ణವರ್ಣದರ್ಶನ ಪ್ರಭುವು ಮೃದುಸ್ಮಿತದಿಂದ ನಭಗನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದರು.

Verse 50

कृष्णदर्शन उवाच । यत्ते पितावदद्धर्म्यं वाक्यन्तत्तु तथैव हि । त्वयापि सत्यमुक्तं तत्साधुस्त्वन्नात्र संशयः

ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನನು ಹೇಳಿದನು—ನಿನ್ನ ತಂದೆ ಹೇಳಿದ ಅಧರ್ಮಮಯ ವಚನಗಳು ನೀನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ ಇವೆ. ನೀನು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯವೂ ಯುಕ್ತವೂ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 51

अतोऽहं सुप्रसन्नोऽस्मि सर्वथा सुव्रतेन ते । ददामि कृपया ते हि ज्ञानम्ब्रह्म सनातनम्

ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ರತದಿಂದ ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಿನಗೆ ಸನಾತನ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಞಾನ—ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಸತ್ಯವಿದ್ಯೆ—ನೀಡುತ್ತೇನೆ.

Verse 52

महाज्ञानी भव त्वं हि सविप्रो नभगं द्रुतम् । गृहाण वस्त्विदं सर्वं मद्दत्तं कृपयाधुना

ಓ ನಭಗ! ನೀನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಸತ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿಯೂ ಆಗು. ಈಗ ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ, ನಾನು ನೀಡಿದ ಈ ಸಮಸ್ತ ಧನ-ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು।

Verse 53

इह सर्वसुखं भुङ्क्ष्व निर्विकारं महामते । सुगतिं प्राप्स्यसि त्वं हि सविप्रः कृपया मम

ಓ ಮಹಾಮತೇ! ಇಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಿಕಾರನಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸು. ನನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನೀನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸುಗತಿಯನ್ನು—ಪರಮ ಮಂಗಳ/ಮೋಕ್ಷವನ್ನು—ಪಡೆಯುವೆ.

Verse 54

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा तात भगवान्स रुद्रः सत्यवत्सलः । सर्वेषाम्पश्यतान्तेषान्तत्रैवान्तर्दधे हरः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ತಾತ! ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಸತ್ಯವತ್ಸಲನಾದ ಭಗವಾನ್ ರುದ್ರನು, ಎಲ್ಲರೂ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ, ಅಲ್ಲೀಯೇ ಅಂತರಧಾನನಾದನು।

Verse 55

विष्णुर्ब्रह्मापि देवाद्यास्सर्वे ते मुनिसत्तम । स्वंस्वं धाम ययुः प्रीत्या तस्यै नत्वा दिशे मुदा

ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠ! ವಿಷ್ಣು, ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ಇತರ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳು ಶಿವಸನ್ನಿಧಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದ ಆ ದಿವ್ಯ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಧಾಮಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು।

Verse 56

सपुत्रः श्राद्धदेवोऽपि स्वस्थानमगमन्मुदा । भुक्त्वा भोगान्सुविपुलान्सोऽन्ते शिवपुर ययौ

ಶ್ರಾದ್ಧದೇವನು ಕೂಡ ತನ್ನ ಪುತ್ರನೊಂದಿಗೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು। ಅಪಾರ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವನು ಶಿವಪುರಕ್ಕೆ—ಶಿವನ ಪರಮ ಧಾಮಕ್ಕೆ—ಗಮನಿಸಿದನು।

Verse 57

इत्थन्ते कीर्तितो ब्रह्मन्नवतारः शिवस्य हि । कृष्णदर्शननामा वै नभगानन्ददायकः

ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೇ! ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಿನಗೆ ಶಿವನ ಅವತಾರವನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ—‘ಕೃಷ್ಣದರ್ಶನ’ ಎಂಬ ನಾಮವುಳ್ಳವನು, ನಭಗನಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವವನು।

Verse 58

इदमाख्यानमनघं भुक्तिमुक्तिप्रदं सताम् । पठतां शृण्वतां वापि सर्व कामफलप्रदम्

ಈ ನಿರ್ಮಲ ಪವಿತ್ರ ಆಖ್ಯಾನವು ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಓದಿದರೂ ಕೇಳಿದರೂ ಸರ್ವ ಧರ್ಮ್ಯಕಾಮಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 59

य एतच्चरितम्प्रातस्सायं च स्मरते सुधीः । कविर्भवति मन्त्रज्ञो गतिमन्ते लभेत्पराम्

ಪ್ರಾತಃ ಮತ್ತು ಸಾಯಂಕಾಲ ಈ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವ ಜ್ಞಾನಿ ಕವಿಯಾಗಿಯೂ ಮಂತ್ರಜ್ಞನಾಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತಾನೆ; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಕೃಪೆಯಿಂದ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.