Yatinātha-līlā: Śiva’s Test of the Bhilla Devotees at Arbuda Mountain
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ನಂದೀಶ್ವರನು ಮುನಿಗೆ ಅರ್ಭುದಾಚಲದಲ್ಲಿನ ಯತಿನಾಥ-ಲೀಲೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಭಿಲ್ಲ ಭಕ್ತನು ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಮಹಾಶೈವರಾಗಿ ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ಭಿಲ್ಲನು ದೂರ ಹೋದಾಗ, ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಂಕರನು ಯತಿ ವೇಷದಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಗೆ ‘ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥ’ವಾಗಿ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಪ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅತಿಥಿಸೇವೆ, ಸನ್ಯಾಸಿಗೆ ಗೌರವ, ಭಕ್ತಿಯ ನಿಜತೆ ಇವುಗಳ ಪರೀಕ್ಷೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ದ್ರವ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಭಾವವೇ ಪ್ರಧಾನ; ಅತಿಥಿಸೇವೆಯೇ ಶಿವಾರಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಬೋಧನೆ ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಶಿವನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ತಿರಸ್ಕರಿಸಲು ಅಲ್ಲ, ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿ ಗೃಹವನ್ನೇ ಪುಣ್ಯ-ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನಾಗಿಸಲು.
Shlokas
Verse 1
नन्दीश्वर उवाच । शृणु प्राज्ञ प्रवक्ष्यामि शिवस्य परमात्मनः । अवतारं पुरानन्दं यातिनाथाह्वयं मुने
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಪ್ರಾಜ್ಞ, ಕೇಳು. ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶ್ರೀಶಿವನ ಆ ದಿವ್ಯ ಅವತಾರವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಪುರಾತನ, ಆನಂದಪ್ರದ, ಮತ್ತು ‘ಯಾತಿನಾಥ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ, ಹೇ ಮುನೇ.
Verse 2
अर्बुदाचलसंज्ञे तु पर्वते भिल्लवंशजः । आहुकश्च तदभ्याशे वसतिस्म मुनीश्वर
ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರ, ‘ಅರ್ಬುದಾಚಲ’ ಎಂಬ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ‘ಆಹುಕ’ ಎಂಬ ಒಬ್ಬನು ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದನು; ಅವನು ಅದೇ ಸಮೀಪ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಸಿದ್ದನು.
Verse 3
तत्पत्नी ह्याहुका नाम बभूव किल सुव्रता । उभावपि महाशैवावास्तान्तौ शिवपूजकौ
ಅವನ ಪತ್ನಿಯ ಹೆಸರು ‘ಆಹುಕಾ’; ಅವಳು ಸುವ್ರತೆ, ವ್ರತನಿಷ್ಠಳಾಗಿದ್ದಳು. ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಮಹಾಶೈವರು—ಶ್ರೀಶಿವನಿಗೆ ಅಚಲ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜೆ ಮಾಡುವವರು.
Verse 4
कस्मिंश्चित्समये भिल्लः शिवभक्तिरतः सदा । आहारार्थं स्वपत्न्याश्च सुदूरं स गतो मुने
ಹೇ ಮುನೇ, ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸದಾ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರತನಾಗಿದ್ದ ಆ ಭಿಲ್ಲನು, ತನ್ನಿಗೂ ತನ್ನ ಪತ್ನಿಗೂ ಆಹಾರ ತರಲು ಬಹುದೂರಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 5
एतस्मिन्नन्तरे तत्र गेहे भिल्लस्य शङ्करः । भूत्वा यतिवपुः सायं परीक्षार्थं समाययौ
ಈ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಶಂಕರನು ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರೀಕ್ಷಾರ್ಥವಾಗಿ ಯತಿವೇಷವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಬಂದನು।
Verse 6
तस्मिन्नवसरे तत्राजगाम स गृहाधिपः । पूजनं च यतीशस्य चकार प्रेमतः सुधीः
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಗೃಹಾಧಿಪತಿ ಬಂದನು; ಆ ಸುಧೀನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯತೀಶ್ವರ (ಶಿವ)ನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।
Verse 7
तद्भावस्य परीक्षार्थं यतिरूपस्स शंकरः । महालीलातरः प्रीत्या भीतं प्रोवाच दीनगीः
ಅವನ ಹೃದಯಭಾವವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸಲು ಶಂಕರನು ಯತಿರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ಮಹಾಲೀಲಾಮಯ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಭೀತನಿಗೆ ದೀನ ವಚನಗಳಿಂದ ಸ्नेಹಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 8
यतिनाथ उवाच । अद्य स्थलं निवासार्थं देहि मे प्रातरेव हि । यास्यामि सर्वथा भिल्ल स्वस्ति स्यात्तव सर्वदा
ಯತೀನಾಥನು ಹೇಳಿದರು—“ಇಂದು ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ ನನಗೆ ಒಂದು ಸ್ಥಳವನ್ನು ಕೊಡು; ನಾನು ಬೆಳಗ್ಗೆಯೇ ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ. ಓ ಭಿಲ್ಲ, ನಾನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೋಗುವೆ—ನಿನಗೆ ಸದಾ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ.”
Verse 9
भिल्ल उवाच । त्यम्प्रोक्तं त्वया स्वामिञ्शृणु मद्वचनं च ते । अति स्वल्पं स्थलं मे हि स्यान्निवासः कथन्तव
ಭಿಲ್ಲನು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಾಮಿ, ನೀವು ಹೇಳಿದುದನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಈಗ ನನ್ನ ಮಾತನ್ನೂ ಕೇಳಿರಿ. ನನ್ನ ನಿವಾಸಸ್ಥಳ ಅತೀ ಚಿಕ್ಕದು; ಅಲ್ಲಿ ನೀವು ಹೇಗೆ ವಾಸಿಸುವಿರಿ?
Verse 10
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तस्स यतिस्तेन गमनाय मतिन्दधे । तावद्भिल्ल्या वचः प्रोक्तं स्वामिनं संविचार्य्य वै
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆ ಯತಿ ಹೊರಡಲು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।
Verse 11
भिल्ल्युवाच । स्वामिन्देहि यतेःस्थानं विमुखं कुरु मातिथिम् । गृहधर्मं विचार्य्य त्वमन्यथा धर्मसंक्षयः
ಭಿಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಾಮಿ, ಯತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಡಿ ಮತ್ತು ಅತಿಥಿಯನ್ನು ಹಿಂದಿರುಗಿಸಿ. ಗೃಹಧರ್ಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿ; ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಧರ್ಮಕ್ಷಯವಾಗುತ್ತದೆ।
Verse 12
स्थीयतान्ते गृहाभ्यंतः सुखेन यतिना सह । अहं बहिः स्थितिं कुर्य्यामायुधानि बृहन्त्यपि
ನೀವು ಯತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಇರಿ. ಆಯುಧಗಳು ಎಷ್ಟೇ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿದ್ದರೂ ನಾನು ಹೊರಗೆ ಕಾವಲು ನಿಲ್ಲುತ್ತೇನೆ।
Verse 13
नन्दीश्वर उवाच । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा भिल्ल्या धर्मान्वितं शिवम् । स्वपत्न्या मनसा तेन भिल्लेन च विचारितम्
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಭಿಲ್ಲಿಯ ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆ ಭಿಲ್ಲನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸಹಿತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು।
Verse 14
स्त्रियं बहिश्च निष्कास्य कथं स्थेयं मया बहे । यतेरन्यत्र गमनमधर्म्मकरमात्मनः
ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ಹೊರಗೆ ತಳ್ಳಿದ ಮೇಲೆ ನಾನು ಹೊರಗೆ ಹೇಗೆ ನಿಲ್ಲಲಿ? ಯತಿಗೆ ತನ್ನ ವ್ರತಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಡೆಗೆ ಹೋಗುವುದು ತನ್ನ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಅಧರ್ಮಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.
Verse 15
द्वयमप्युचितं नैव सर्वथा गृहमेधिनः । यद्भावि तद्भवेदेव मया स्थेयं गृहाद्बहिः
ಈ ಎರಡು ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಗೃಹಸ್ಥನಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಯುಕ್ತವಲ್ಲ. ಭವಿತವ್ಯವಾದುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮನೆಯ ಹೊರಗೇ ನಿಲ್ಲುವೆ—ಆಸಕ್ತಿರಹಿತನಾಗಿ।
Verse 16
इत्याग्रहन्तदा कृत्वा गृहान्तः स्थाय तौ मुदा । स्वायुधानि च संस्थाप्य भिल्लोऽतिष्ठद्गृहाद्बहिः
ಹೀಗೆ ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ವಿನಂತಿ ಮಾಡಿ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮನೆಯೊಳಗೆ ಉಳಿದರು. ಭಿಲ್ಲನು ತನ್ನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಇಟ್ಟು, ಮನೆಯ ಹೊರಗೆ ನಿಂತನು।
Verse 17
रात्रौ तम्पशवः क्रूरा हिंसकाः समपीडयन् । तेनापि च यथाशक्ति कृतो यत्नो महांस्तदा
ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ರೂರ ಹಿಂಸಕ ಮೃಗಗಳು ಅವನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಪೀಡಿಸಿದವು; ಆದರೂ ಅವನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಆಗ ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದನು।
Verse 18
एवं यत्नं प्रकुर्वाण स भिल्लो बलवानपि । प्रारब्धात्प्रेरितैर्हिंस्रैर्बलादासीच्च भक्षितः
ಹೀಗೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೂ ಆ ಭಿಲ್ಲನು—ಬಲವಂತನಾದರೂ—ತನ್ನ ಪ್ರಾರಬ್ಧದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತ ಹಿಂಸಕ ಮೃಗಗಳಿಂದ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ದಾಳಿ ಹೊಂದುದು ಭಕ್ಷಿತನಾದನು।
Verse 19
प्रातरुत्थाय स यतिर्दृष्ट्वा हिंस्रैश्च भक्षितम् । भिल्लं वने चरंतं वै दुःखितोऽभूदतीव हि
ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ಆ ಯತಿಯಾದವನು ಹಿಂಸಕ ಮೃಗಗಳಿಂದ ಭಕ್ಷಿತನಾದುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಿಲ್ಲನು ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನೂ ಕಂಡು ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತನಾದನು।
Verse 20
दुखितं तं यतिन्दृष्ट्वा भिल्ली सा दुःखितापि हि । धैर्यात्स्वदुःखं संहृत्य वचनं चेदमब्रवीत्
ಆ ಯತಿಯನ್ನು ದುಃಖಿತನಾಗಿ ಕಂಡು ಭಿಲ್ಲೀ, ತಾನೂ ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದರೂ, ಧೈರ್ಯದಿಂದ ತನ್ನ ಶೋಕವನ್ನು ಸಂಯಮಿಸಿ, ಅವನಿಗೆ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।
Verse 21
भिल्ल्युवाच । किमर्थं क्रियते दुःखं भद्रं जातं यतेऽधुना । धन्योयं कृतकृत्यश्च यज्जातो मृत्युरीदृशः
ಭಿಲ್ಲೀ ಹೇಳಿದಳು—ಹೇ ಯತೇ, ದುಃಖವನ್ನು ಏಕೆ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುತ್ತೀರಿ? ಈಗ ಮಂಗಳವೇ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಇವನು ಧನ್ಯನು, ಕೃತಕೃತ್ಯನು; ಏಕೆಂದರೆ ಇವನಿಗೆ ಇಂತಹ ಮರಣವು ಬಂದಿತು।
Verse 22
अहं चैनं गमिष्यामि भस्म भूत्वानले यते । चितां कारय सुप्रीत्या स्त्रीणां धर्मः सनातनः
ಹೇ ಯತೇ, ನಾನೂ ಅವನೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುವೆ—ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಭಸ್ಮವಾಗಿ. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಮಾಡು; ಇದು ಸ್ತ್ರೀಯರ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ।
Verse 23
इति तद्वचनं श्रुत्वा हितं मत्वा स्वयं यतिः । चितां व्यरचयत्सा हि प्रविवेश स्वधर्मतः
ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅವು ಹಿತಕರವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಆ ಯತಿನಿ ಸ್ವತಃ ಚಿತೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ತನ್ನ ಧರ್ಮವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು।
Verse 24
एतस्मिन्नन्तरे साक्षात्पुरः प्रादुरभूच्छिवः । धन्ये धन्ये इति प्रीत्या प्रशंसस्तां हरोऽब्रवीत्
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸాక్షಾತ್ ಶಿವನು ಅವಳ ಮುಂದೆಯೇ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹರನು ಅವಳನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತಾ—“ಧನ್ಯೆ, ಧನ್ಯೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು।
Verse 25
हर उवाच । वरं ब्रूहि प्रसन्नोस्मि त्वदाचरणतोऽनघे । तवादेयं न वै किंचिद्वश्योऽहं ते विशेषतः
ಹರನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ನಿರಪರಾಧಿನಿ, ನಿನ್ನ ಆಚಾರದಿಂದ ನಾನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ವರವನ್ನು ಕೇಳು. ನಿನ್ನಿಂದ ನನಗೆ ಯಾವ ಪ್ರತಿದಾನವೂ ಬೇಡ; ನಾನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ.
Verse 26
नन्दीश्वर उवाच । तच्छुत्वा शम्भुवचनं परमानन्ददायकम् । सुखं प्राप्तं विशेषेण न किंचित्स्मरणं ययौ
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಶಂಭುವಿನ ಪರಮಾನಂದದಾಯಕ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ವಿಶೇಷ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದನು; ಮತ್ತೇನೂ ಸ್ಮರಣೆ ಉಳಿಯದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಸೇರಿದನು.
Verse 27
तस्यास्तद्गतिमालक्ष्य सुप्रसन्नो हरोऽभवत् । उवाच च पुनः शम्भुर्वरं ब्रूहीति ताम्प्रभुः
ಅವಳ ಗತಿ ಮತ್ತು ಆಚಾರವನ್ನು ನೋಡಿ ಹರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು. ನಂತರ ಪ್ರಭು ಶಂಭುವು ಅವಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು—“ವರವನ್ನು ಹೇಳು, ವರವನ್ನು ಕೇಳು.”
Verse 28
इति श्रीशिवमहापुराणे तृ० शतरुद्रसंहि० यतिनाथब्रह्महंसाह्वयशिवावतारचरितवर्णनं नामाष्टाविंशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ವಿಭಾಗವಾದ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಯತಿನಾಥ (ಬ್ರಹ್ಮಹಂಸ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ) ಶಿವಾವತಾರಚರಿತ್ರವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Verse 29
भिल्लश्च वीरसेनस्य नैषधे नगरे वरे । महान्पुत्रो नलो नाम भविष्यति न संशयः
ಶ್ರೇಷ್ಠ ನೈಷಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ವೀರಸೇನನಿಗೆ ಭಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಪುತ್ರ ‘ನಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಜನಿಸುವನು—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 30
त्वं सुता भीमराजस्य वैदर्भे नगरेऽनघे । दमयन्ती च विख्याता भविष्यसि गुणान्विता
ಓ ನಿರಪರಾಧಿನಿ, ವೈದರ್ಭ ನಗರದಲ್ಲಿ ನೀನು ರಾಜ ಭೀಮನ ಪುತ್ರಿಯಾಗುವೆ; ಗುಣಸಂಪನ್ನಳಾಗಿ ‘ದಮಯಂತಿ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಗುವೆ.
Verse 31
युवां चोभौ मिलित्वा च राजभोगं सुविस्तरम् । भुक्त्वा मुक्तिं च योगीन्द्रेर्लप्स्येथे दुर्लभां ध्रुवम्
ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಒಂದಾಗಿ ರಾಜಭೋಗದ ವಿಶಾಲ ಸೌಖ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ; ನಂತರ ಯೋಗೀಂದ್ರರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಆ ಧ್ರುವ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಡೆಯುವಿರಿ.
Verse 32
नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्त्वा च स्वयं शम्भुर्लिङ्गरूपोऽभवत्तदा । तस्मान्न चलितो धर्मादचलेश इति स्मृतः
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಸ್ವಯಂ ಶಂಭು ಆಗ ಲಿಂಗರೂಪನಾದನು. ಧರ್ಮದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಚಲಿಸದ ಕಾರಣ ಅವನು ‘ಅಚಲೇಶ’—ಅಚಲ ಪ್ರಭು—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 33
स भिल्ल आहुकश्चापि वीरसेनसुतोऽभवत् । नैषधे नगरे तात नलनामा महानृपः
ಆ ಭಿಲ್ಲನು ‘ಆಹುಕ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿ, ವೀರಸೇನನ ಪುತ್ರನಾಗಿ ಜನ್ಮವನ್ನಪ್ಪಿದನು. ಓ ತಾತ! ನಿಷಧ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವನು ‘ನಲ’ ಎಂಬ ಮಹಾರಾಜನಾದನು.
Verse 34
आहुका सा महाभिल्ली भीमस्य तनयाऽभवत् । वैदर्भे नगरे राज्ञो दमयन्तीति विश्रुता
ಆ ಮಹಾಭಿಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ ಆಹೂಕಾ, ರಾಜ ಭೀಮನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಆಯಿತು. ವೈದರ್ಭ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ‘ದಮಯಂತೀ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದಳು.
Verse 35
यतिनाथाह्वयस्सोपि हंसरूपोऽभवच्छिवः । विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलेन वै
‘ಯತಿನಾಥ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದವನು ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಶಿವನೇ; ಅವನು ಹಂಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅವನು ದಮಯಂತಿಯ ನಲನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 36
पूर्वसत्काररूपेण महापुण्येन शंकरः । हंसरूपं विधायैव ताभ्यां सुखमदात्प्रभुः
ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ ಸತ್ಕಾರರೂಪ ಮಹಾಪುಣ್ಯದ ಪ್ರತಿಫಲವಾಗಿ, ಪ್ರಭು ಶಂಕರನು ಹಂಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಆ ಇಬ್ಬರಿಗೂ ಸುಖ-ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 37
शिवो हंसावतारो हि नानावार्ताविचक्षणः । दमयन्त्या नलस्यापि परमानन्ददायकः
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಿವನು ಹಂಸಾವತಾರವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಾನಾವಿಧ ಕಥನಗಳಲ್ಲೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಉಪದೇಶಗಳಲ್ಲೂ ನಿಪುಣನಾಗಿ; ದಮಯಂತಿ ಮತ್ತು ನಲನಿಗೂ ಪರಮಾನಂದವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದನು.
Verse 38
इदं चरितं परमं पवित्रं शिवावतारस्य पवित्रकीर्तेः । यतीशसंज्ञस्य महाद्भुतं हि हंसाह्वयस्यापि विमुक्तिदं हि
ಇದು ಪರಮ ಪವಿತ್ರವಾದ ಚರಿತೆ—ಪವಿತ್ರಕೀರ್ತಿಯುಳ್ಳ ಆ ಶಿವಾವತಾರದದು. ‘ಯತೀಶ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ, ‘ಹಂಸ’ ಎಂದೂ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಅವನ ಈ ಮಹಾದ್ಭುತ ಕಥೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ.
Verse 39
यतीशब्रह्महंसाख्यावतारचरितं शुभम् । शृणुयाच्छ्रावयेद्यो हि स लभेत परां गतिम्
ಯತೀಶ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಹಂಸ ಎಂಬ ಶಿವಾವತಾರದ ಈ ಶುಭ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳುತ್ತಾರೋ ಅಥವಾ ಇತರರಿಗೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಪರಮ ಗತಿ (ಮೋಕ್ಷ) ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.
Verse 40
इदमाख्यानमनघं सर्वकामफलप्रदम् । स्वर्ग्यं यशस्यमायुष्यं भक्तिवर्धनमुत्तमम्
ಹೇ ನಿರಪರಾಧಿ, ಈ ಪವಿತ್ರ ಆಖ್ಯಾನವು ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮೋಚಿತ ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಸ್ವರ್ಗ್ಯ ಪುಣ್ಯ, ಯಶಸ್ಸು, ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಶಿವಭಕ್ತಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 41
श्रुत्वैतच्चचरितं शम्भोर्यतिहंसस्वरूपयोः । इह सर्वसुखम्भुक्त्वा सोऽन्ते शिवपुरं व्रजेत्
ಶಂಭುವಿನ ಯತಿ ಮತ್ತು ಹಂಸ-ಸ್ವರೂಪಗಳ ಈ ಪವಿತ್ರ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಮನುಷ್ಯನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸುಖಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವಪುರ—ಶಿವನ ಪರಮ ಧಾಮ—ವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ.
Frequently Asked Questions
Śiva (Śaṅkara) arrives at a Bhilla devotee’s home on Arbudācala disguised as an ascetic named Yatinātha, explicitly to test (parīkṣārtha) the devotees’ sincerity, hospitality, and devotional disposition.
The yati-form functions as a theological instrument: it collapses the boundary between transcendent divinity and social ethics, teaching that reverence to sanctity (and hospitality to the guest) is not merely moral but a direct mode of encountering Śiva’s immanent presence.
Śiva is highlighted as Yatinātha—an ascetic guise adopted by Śaṅkara—framed as an avatāra-like intervention that tests and then validates the devotee’s bhakti through lived ritual-ethics.