Śivāṣṭamūrti-varṇanam (Description of Shiva’s Eight Forms)

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । शृणु तात महेशस्यावतारान्परमान्प्रभो । सर्वकार्यकरांल्लोके सर्वस्य सुखदान्मुने

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ತಾತಾ, ಓ ಪ್ರಭೋ, ಕೇಳು; ಓ ಮುನೇ, ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸುಖ-ಕ್ಷೇಮ ನೀಡುವ ಮಹೇಶನ ಪರಮ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ।

Verse 2

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवाष्टमूर्त्तिवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ “ಶಿವನ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿವರ್ಣನೆ” ಎಂಬ ದ್ವಿತೀಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Verse 3

शर्वो भवस्तथा रुद्र उग्रो भीमः पशो पतिः । ईशानश्च महादेवो मूर्तयश्चाष्ट विश्रुताः

‘ಶರ್ವ’, ‘ಭವ’, ‘ರುದ್ರ’, ‘ಉಗ್ರ’, ‘ಭೀಮ’, ‘ಪಶುಪತಿ’, ‘ಈಶಾನ’ ಮತ್ತು ‘ಮಹಾದೇವ’—ಇವೆಯೇ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿಗಳು ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ।

Verse 4

भूम्यंभोग्निमरुद्व्योमक्षेत्रज्ञार्कनिशाकराः । अधिष्ठिताश्च शर्वाद्यैरष्टरूपैः शिवस्य हि

ಭೂಮಿ, ಜಲ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು, ಆಕಾಶ, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ (ಅಂತರಾತ್ಮ), ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರ—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಶರ್ವಾದಿ ಶಿವನ ಅಷ್ಟರೂಪಗಳಿಂದ ಅಧಿಷ್ಠಿತವಾಗಿವೆ।

Verse 5

धत्ते चराचरं विश्वं रूपं विश्वंभरात्मकम् । शंकरस्य महेशस्य शास्त्रस्यैवेति निश्चयः

ಅವನು ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ, ವಿಶ್ವಂಭರಸ್ವರೂಪನಾಗಿ. ಶಂಕರ ಮಹೇಶನ ಕುರಿತು ಶಾಸ್ತ್ರದ ನಿಶ್ಚಯ ಇದೇ.

Verse 6

संजीवनं समस्तस्य जगतः सलिलात्मकम् । भव इत्युच्यते रूपं भवस्य परमात्मनः

ಸಮಸ್ತ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಸಂಜೀವನವಾಗಿದ್ದು ಜಲಸ್ವರೂಪವಾದುದೇ ಪರಮಾತ್ಮ ಭವ (ಶಿವ)ನ ‘ಭವ’ ಎಂಬ ರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 7

बहिरंतर्जगद्विश्वं बिभर्ति स्पन्दतेस्य यम् । उग्र इत्युच्यते सद्भी रूपमुग्रस्य सत्प्रभो

ಹೇ ಸತ್ಪ್ರಭೋ, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಸಮಸ್ತ ಜಗದ್ವಿಶ್ವವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದು ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಕ್ರಿಯಾಶೀಲವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಶಿವರೂಪವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ‘ಉಗ್ರ’ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 8

सर्वावकाशदं सर्वव्यापकं गगनात्मकम् । रूपं भीमस्य भीमाख्यं भूपवृन्दस्व भेदकम्

‘ಭೀಮ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಭೀಮನ ಈ ರೂಪವು ಸರ್ವಾವಕಾಶಪ್ರದ, ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ, ಆಕಾಶಸ್ವರೂಪ; ಇದು ರಾಜವೃಂದಗಳ ಗರ್ವ-ಅಹಂಕಾರವನ್ನು ಭೇದಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

सर्वात्मनामधिष्ठानं सर्वक्षेत्रनिवासकम् । रूपं पशुपतेर्ज्ञेयं पशुपाशनिकृन्तनम्

ಇದನ್ನು ಪಶುಪತಿಯ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ—ಇದು ಸರ್ವಾತ್ಮಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನ, ಸರ್ವಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿ; ಮತ್ತು ಪಶುಗಳ (ಜೀವಗಳ) ಪಾಶಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುವವನು.

Verse 10

सन्दीपयञ्जगत्सर्वं दिवाकरसमाह्वयम् । ईशानाख्यं महेशस्य रूपं दिवि विसर्पति

ಸರ್ವ ಜಗತ್ತನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುವ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ‘ದಿವಾಕರ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಈ ರೂಪವು ಮಹೇಶ್ವರನ ‘ಈಶಾನ’ ರೂಪವಾಗಿ ದಿವ್ಯಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 11

आप्याययति यो विश्वममृतांशुर्निशाकरः । महादेवस्य तद्रूपं महादेवस्य चाह्वयम्

ಸಕಲ ವಿಶ್ವವನ್ನು ಪೋಷಿಸಿ ಶೀತಳಗೊಳಿಸುವವನು—ಅಮೃತಕಿರಣಧಾರಿ ಚಂದ್ರನು—ಅದು ಮಹಾದೇವನ ಒಂದು ರೂಪ; ಮಹಾದೇವನ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ನಾಮವೂ ಹೌದು.

Verse 12

आत्मा तस्याष्टमं रूपं शिवस्य परमात्मनः । व्यापिकेतरमूर्तीनां विश्वं तस्माच्छिवात्मकम्

ಆತ್ಮವು ಪರಮಾತ್ಮನಾದ ಶಿವನ ಎಂಟನೇ ರೂಪ. ಆದಕಾರಣ, ಅವನ ಸರ್ವವ്യാപಿ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯ (ಸೀಮಿತ) ಮೂರ್ತಿಗಳಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವೂ ಶಿವಮಯವಾಗಿದೆ.

Verse 13

शाखाः पुष्यन्ति वृक्षस्य वृक्षमूलस्य सेचनात् । तद्वदस्य वपुर्विश्वं पुष्यते च शिवार्चनात

ಮರದ ಬೇರುಗಳಿಗೆ ನೀರು ಹಾಕಿದರೆ ಕೊಂಬೆಗಳು ಪುಷ್ಟಿಯಾಗುವಂತೆ, ಅವರದೇ ದೇಹಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಶ್ರೀಶಿವಾರ್ಚನೆಯಿಂದ ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 14

यथेह पुत्रपौत्रादेः प्रीत्या प्रीतो भवेत्पिता । तथा विश्वस्य सम्प्रीत्या प्रीतो भवति शंकरः

ಮಗ-ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳಾದಿಗಳ ಪ್ರೀತಿಭಕ್ತಿಯಿಂದ ತಂದೆ ಸಂತೋಷಪಡುವಂತೆ, ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವದ ಹೃದಯಪೂರ್ವಕ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಂಕರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 15

क्रियते यस्य कस्यापि देहिनो यदि निग्रहः । अष्टमूर्त्तेरनिष्टं तत्कृतमेव न संशयः

ಯಾವುದೇ ದೇಹಧಾರಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ಅಥವಾ ಹಾನಿ ಮಾಡಿದರೆ, ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಅದು ಅಷ್ಟಮೂರ್ತಿ ಶಿವನಿಗೆ ಅನಿಷ್ಟ ಮಾಡಿದಂತೆಯೇ.

Verse 16

अष्टमूर्त्यात्मना विश्वमधिष्ठायास्थितं शिवम् । भजस्व सर्वभावेन रुद्रं परमकारणम्

ಅಷ್ಟಮೂರ್ತ್ಯಾತ್ಮನಾಗಿ ವಿಶ್ವವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಧರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿತನಾದ ಶುಭ ರುದ್ರ—ಶಿವ—ಆ ಪರಮಕಾರಣ ರುದ್ರನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಭಾವದಿಂದ ಭಜಿಸು.

Verse 17

इति प्रोक्ताः स्वरूपास्ते विधिपुत्राष्टविश्रुताः । सर्वोपकारनिरताः सेव्याः श्रेयोर्थिभिर्नरैः

ಹೀಗೆ ಆ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟವು—ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ, ಎಂಟು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದವು. ಸರ್ವೋಪಕಾರದಲ್ಲಿ ಸದಾ ನಿರತರಾದ ಅವುಗಳನ್ನು ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸೇವಿಸಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು.