Adhyaya 15
Satarudra SamhitaAdhyaya 1569 Verses

Gṛhapati’s Vow: Turning Grief into Mṛtyuñjaya–Mahākāla Sādhana (गृहपतेः प्रतिज्ञा—मृत्युंजय-महाकालजपः)

ಈ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ನಂದೀಶ್ವರನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾನರ ಮತ್ತು ಅವನ ಪತ್ನಿ ಶುಚಿಷ್ಮತೀ ತೀವ್ರ ಶೋಕ‑ಭಯದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ; ದೇಹದಲ್ಲಿ ಕಂಪನ ಮೊದಲಾದ ಆಘಾತ ಲಕ್ಷಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರ ಪುತ್ರ ಗೃಹಪತಿ—ಶಂಕರಾಂಶಜ—ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಕಾರಣವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ಘಟನೆಯನ್ನು ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಶ್ವಾಸನವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಕ್ತರ ಚರಣ‑ರೇಣುವಿನ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ಮತ್ತು ತನ್ನ ದೃಢ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾಬಲದಿಂದ ‘ಮರಣಕ್ಕೂ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುವ’ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವೆನೆಂದು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೃತ್ಯುಂಜಯನ ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾಲ ಜಪ. ಇದನ್ನು ತಂದೆ‑ತಾಯಿಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಶೋಕ ಪ್ರೇರಕ, ಶಿವ ಮೃತ್ಯುವಿಜಯಿ, ಪ್ರತಿಜ್ಞಾ‑ಪೂಜೆ‑ಜಪ ಎಂಬ ಸಾಧನಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶ.

Shlokas

Verse 1

नन्दीश्वर उवाच । विश्वानरस्सपत्नीकस्तच्छ्रुत्वा नारदेरितम् । तदेवम्मन्यमानोभूद्वज्रपातं सुदारुणम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಶ್ವಾನರನು ತನ್ನ ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ನಾರದರು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದನು. ಅದನ್ನೇ ಸತ್ಯವೆಂದು ಮನಗಂಡು, ಅವನು ವಜ್ರಪಾತದಂತೆ ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಒಳಗಾದನು.

Verse 2

हा हतोस्मीति वचसा हृदयं समताडयत् । मूर्च्छामवाप महतीं पुत्रशोकसमाकुलः

“ಹಾ, ನಾನು ಹತನಾದೆ!” ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ತನ್ನ ಎದೆಯನ್ನು ಬಡಿದನು; ಪುತ್ರಶೋಕದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ಮಹಾ ಮೂರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾದನು।

Verse 3

शुचिष्मत्यपि दुःखार्त्ता रुरोदातीव दुस्सहम् । अतिस्वरेण हारावैरत्यन्तं व्याकुलेन्द्रिया

ಸ್ವಭಾವತಃ ಶುದ್ಧಳೂ ಪ್ರಕಾಶಮಯಳೂ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವಳು ದುಃಖದಿಂದ ಆವರಿತಳಾದಳು. ಅತಿಶಯ ಅಸಹ್ಯವಾದ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ ವಿಲಪಿಸುತ್ತಾ ಅತ್ತಳು; ಶೋಕದ ಕಲಕಲದಿಂದ ಅವಳ ಇಂದ್ರಿಯಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ವ್ಯಾಕುಲವಾದವು।

Verse 4

श्रुत्वार्त्तनादमिति विश्वनरोपि मोहं हित्वोत्थितः किमिति किंत्विति किं किमेतत् । उच्चैर्वदन् गृहपतिः क्व स मे बहिस्थः प्राणोन्तरात्मनिलयस्सकलेंद्रियेशः

ಆ ಆర్తನಾದವನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಶ್ವನರನೂ ಮೋಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಎದ್ದು ನಿಂತು, ಮರುಮರು—“ಇದೇನು? ಏನಾಯಿತು?” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು. ನಂತರ ಉಚ್ಚಸ್ವರದಲ್ಲಿ—“ನನ್ನ ಗೃಹಪತಿ ಎಲ್ಲಿ? ಹೊರಗಿದ್ದವನು ಎಲ್ಲಿ? ಅವನೇ ಪ್ರಾಣ, ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವವನು, ಸಮಸ್ತ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ಅಧಿಪತಿ” ಎಂದು ಕೂಗಿದನು।

Verse 5

ततो दृष्ट्वा स पितरौ बहुशोकसमावृतौ । स्मित्वोवाच गृहपस्सबालश्शंकरांशजः

ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ತಂದೆತಾಯಿಯನ್ನು ಗಾಢ ಶೋಕದಿಂದ ಆವರಿತರಾಗಿ ಕಂಡನು. ಶಂಕರನ ಅಂಶಸ್ವರೂಪನಾದ ಆ ಬಾಲಕ ನಗುತ್ತಾ, ಗೃಹಪತಿಯಂತೆ ಮಾತನಾಡಿದನು।

Verse 6

गृहपतिरुवाच । हे मातस्तात किं जातं कारणन्तद्वदाधुना । किमर्थं रुदितोऽत्यर्थं त्रासस्तादृक्कुतो हि वाम्

ಗೃಹಪತಿ ಹೇಳಿದರು—“ಹೇ ತಾಯಿ, ಹೇ ತಂದೆ! ಏನಾಯಿತು? ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಈಗಲೇ ಹೇಳಿರಿ. ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಇಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಏಕೆ ಅಳುತ್ತೀರಿ? ಇಂತಹ ಭಯ ನಿಮಗೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಉಂಟಾಯಿತು?”

Verse 7

न मां कृतवपुस्त्राणम्भवच्चरणरेणुभिः । कालः कलयितुं शक्तो वराकीं चिञ्चलाल्पिका

ನಿನ್ನ ಪಾದಧೂಳಿಯಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯಾದ ನಾನು ದೃಢವಾಗಿ ರಕ್ಷಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಕಾಲನು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಾರನು—ಅವನು ದೀನ, ಚಂಚಲ, ಅಲ್ಪನು.

Verse 8

प्रतिज्ञां शृणुतान्तातौ यदि वान्तनयो ह्यहम् । करिष्येहं तथा येन मृत्युस्त्रस्तो भविष्यति

ಪ್ರಿಯ ತಂದೆ-ತಾಯಿಯರೇ, ನನ್ನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿರಿ. ನಾನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ಮಗನಾದರೆ, ಮರಣವೂ ಭಯಪಡುವಂತೆ ನಾನು ಕಾರ್ಯಮಾಡುವೆನು.

Verse 9

मृत्युंजयं समाराध्य गर्वज्ञं सर्वदं सताम् । जपिष्यामि महाकालं सत्यं तातौ वदाम्यहम्

ಸಜ್ಜನರಿಗೆ ಸರ್ವವನ್ನೂ ನೀಡುವ, ಗರ್ವವನ್ನು ತಿಳಿದು ದಮನಿಸುವ ಶ್ರೀಮೃತ್ಯುಂಜಯನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿ, ನಾನು ಮಹಾಕಾಲನ ನಾಮಜಪ ಮಾಡುವೆನು. ತಂದೆಯೇ, ನಾನು ಸತ್ಯವೇ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 10

नन्दीश्वर उवाच । इति श्रुत्वा वचस्तस्य जारितौ द्विजदम्पती । अकालमृतवर्षौघैर्गततापौ तदोचतुः

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಅಕಾಲಮೃತ್ಯುವಿನ ಮಳೆಧಾರೆಯಿಂದ ದಗ್ಧರಾದ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ದಂಪತಿಗಳು ದುಃಖವಿಮುಕ್ತರಾದರು; ನಂತರ ಅವರು ಹೇಳಿದರು.

Verse 11

द्विजदम्पती ऊचतुः । पुनर्ब्रूहि पुनर्ब्रूहि कीदृक्कीदृक् पुनर्वद । कालः कलयितुन्नालं वराकी चञ्चलास्ति का

ದ್ವಿಜ ದಂಪತಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—“ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿರಿ, ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿರಿ; ಅದು ಹೇಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪುನಃ ವಿವರಿಸಿರಿ. ಅದರ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಕಾಲವೂ ಅಳೆಯಲಾರದು; ಅಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೀನ, ಚಂಚಲ ಬುದ್ಧಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬಲ್ಲದು?”

Verse 12

आवयोस्तापनाशाय महोपायस्त्वयेरितः । मृत्युंजयाख्यदेवस्य समाराधनलक्षणः

ನಮ್ಮಿಬ್ಬರ ತಾಪವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ನೀನು ಮಹೋಪಾಯವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ್ದೀ—ಮೃತ್ಯುಂಜಯನೆಂಬ ದೇವನ ಸಮ್ಯಕ್ ಆರಾಧನೆಯ ವಿಧಿ-ಲಕ್ಷಣವನ್ನು.

Verse 13

तद्वच्च शरणं शम्भोर्नातः परतरं हि तत् । मनोरथपथातीत कारिणः पापहारिणः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶಂಭುವಿನ ಶರಣಕ್ಕಿಂತ ಉನ್ನತ ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲ. ಆತನು ಮನೋರಥಗಳ ಪಥವನ್ನು ಮೀರಿ ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿ ಮಾಡುವವನು, ಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುವವನು.

Verse 14

किन्न श्रुतन्त्वया तात श्वेतकेतुं यथा पुरा । पाशितं कालपाशेन ररक्ष त्रिपुरान्तकः

ಓ ತಾತಾ! ನೀನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲವೇ—ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕಾಲಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ಶ್ವೇತಕೇತುವನ್ನು ತ್ರಿಪುರಾಂತಕನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 15

इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां गृहपत्यवतारवर्णनं नाम पञ्चदशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಗೃಹಪತ್ಯಾವತಾರವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.

Verse 16

क्षीरोदमथनोद्भूतं प्रलयानलसन्निभम् । पीत्वा हलाहलं घोरमरक्षद्भुवनत्रयम्

ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ಮಥನದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಹಾಲಾಹಲ ವಿಷವನ್ನು ಶಿವನು ಕುಡಿದು ತ್ರಿಭುವನವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿದನು.

Verse 17

जलंधरं महादर्पं हृतत्रैलोक्यसम्पदम् । रुचिरांगुष्ठरेखोत्थ चक्रेण निजघान यः

ಮಹಾದರ್ಪದಿಂದ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಂಡ ಜಲಂಧರನನ್ನು, ತನ್ನ ಅಂಗುಷ್ಟರೇಖೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಚಕ್ರದಿಂದ ಸಂಹರಿಸಿದವನು ಅವನು.

Verse 18

य एकेषु निपातोत्थज्वलनैस्त्रिपुरम्पुरा । त्रैलोक्यैश्वर्यसम्मूढं शोषयामास भानुना

ಯನು ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯ ಆಘಾತದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಸೂರ್ಯಸಮಾನ ಜ್ವಾಲೆಯಿಂದ, ತ್ರಿಲೋಕೈಶ್ವರ್ಯ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಮೋಹಿತನಾಗಿದ್ದ ತ್ರಿಪುರವನ್ನು ಒಣಗಿಸಿದನೋ ಅವನು।

Verse 19

कामं दृष्टिनिपातेन त्रैलोक्यविजयोर्जितम् । निनायानंगपदवीं वीक्ष्यमाणेष्वजादिषु

ಕೇವಲ ದೃಷ್ಟಿನಿಪಾತಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ, ತ್ರಿಲೋಕವಿಜಯದಿಂದ ಬಲವಂತನಾದ ಕಾಮನನ್ನು ಅವನು ವಶಪಡಿಸಿ, ಅಜಾದಿ ದೇವರುಗಳು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆಯೇ ಅವನನ್ನು ಅನಂಗಸ್ಥಿತಿಗೆ (ದೇಹರಹಿತ ಸ್ಥಿತಿಗೆ) ಕರೆದೊಯ್ದನು।

Verse 20

तम्ब्रह्माद्यैककर्तारम्मेघवाहनमच्युतम् । प्रयाहि पुत्र शरणं विश्वरक्षामणिं शिवम्

ಮಗನೇ, ಶಿವನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋಗು—ಅವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರಿಗೂ ಏಕೈಕ ಆದಿಕರ್ತೃ-ಸ್ವಾಮಿ, ಅಚ್ಯುತ, ಮೇಘವಾಹನ, ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವರಕ್ಷಣೆಯ ಮಣಿಯಂತವನು।

Verse 21

नन्दीश्वर उवाच । पित्रोरनुज्ञाम्प्राप्येति प्रणम्य चरणौ तयोः । प्रादक्षिण्यमुपावृत्य बह्वाश्वास्य विनिर्ययौ

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ತಂದೆತಾಯಿಗಳ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದು, ಅವರ ಪಾದಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೆ ಮಾಡಿ, ಬಹಳವಾಗಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನಿತ್ತ ಬಳಿಕ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಹೊರಟರು।

Verse 22

सम्प्राप्य काशीं दुष्प्रापाम्ब्रह्मनारायणादिभिः । महासंवर्त्तसन्तापहन्त्रीं विश्वेशपालिताम्

ಅವರು ಕಾಶಿಯನ್ನು ತಲುಪಿದರು—ಬ್ರಹ್ಮ, ನಾರಾಯಣ ಮೊದಲಾದ ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದುದು. ಆ ಪವಿತ್ರ ನಗರವು ಮಹಾಸಂವರ್ತ ಪ್ರಳಯದ ದಾಹತಾಪವನ್ನು ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ; ವಿಶ್ವೇಶ (ಶಿವ) ಅದನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾನೆ।

Verse 23

स्वर्धुन्या हारयष्ट्येव राजिता कण्ठभूमिषु । विचित्रगुणशालिन्या हरपत्न्या विराजिताम्

ಅವಳ ಕಂಠಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವರ್ಗಗಂಗೆಯ ಹಾರಯಷ್ಟಿಯಂತೆ ಕాంతಿ ಹೊಳೆಯಿತು; ವಿಚಿತ್ರಗುಣಸಂಪನ್ನ ಹರಪತ್ನಿ ಅಪೂರ್ವ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ವಿರಾಜಿಸಿದಳು।

Verse 24

तत्र प्राप्य स विप्रेशः प्राग्ययौ मणिकर्णिकाम् । तत्र स्नात्वा विधानेन दृष्ट्वा विश्वेश्वरम्प्रभुम्

ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದ ಆ ವಿಪ್ರಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪೂರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೆ ಮಣಿಕರ್ಣಿಕೆಗೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಪ್ರಭು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ—ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಿವನ—ದರ್ಶನ ಪಡೆದನು।

Verse 25

साञ्जलिर्नतशीर्षोऽसौ महानन्दान्वितस्सुधीः । त्रैलोक्यप्राणसन्त्राणकारिणम्प्रणनाम ह

ಆ ಬುದ್ಧಿವಂತನು ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು, ತಲೆಬಾಗಿಸಿ, ಮಹಾನಂದದಿಂದ ತುಂಬಿ, ತ್ರಿಲೋಕದ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವ ರಕ್ಷಕನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿದನು।

Verse 26

आलोक्यालोक्य तल्लिंगं तुतोष हृदये मुहुः । परमानंदकंदाढ्यं स्फुटमेतन्न संशयः

ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ಮರುಮರು ದರ್ಶಿಸಿ ಅವನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪುನಃಪುನಃ ತೃಪ್ತನಾದನು. ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ಅದು ಪರಮಾನಂದದ ಮೂಲದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾದ ಲಿಂಗವೇ.

Verse 27

अहो न मत्तो धन्योस्ति त्रैलोक्ये सचराचरे । यदद्राक्षिषमद्याहं श्रीमद्विश्वेश्वरं विभुम्

ಅಹೋ! ಚರಾಚರಗಳೊಡನೆ ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನಿಗಿಂತ ಧನ್ಯನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಇಂದು ನಾನು ಶ್ರೀಮಾನ್ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದೆನು.

Verse 28

मम भाग्योदयायैव नारदेन महर्षिणा । पुरागत्य तथोक्तं यत्कृतकृत्योस्म्यहन्ततः

ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯೋದಯಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮಹರ್ಷಿ ನಾರದರು ಹಿಂದೆ ಬಂದು ಹಾಗೆಯೇ ಉಪದೇಶಿಸಿದರು; ಆ ನಂತರ ನಾನು ನಿಜವಾಗಿ ಕೃತಕೃತ್ಯನಾದೆನು.

Verse 29

नन्दीश्वर उवाच । इत्यानन्दामृतरसैर्विधाय स हि पारणम् । ततश्शुभेह्नि संस्थाप्य लिंगं सर्व्वहितप्रदम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಈ ರೀತಿ ಆನಂದಾಮೃತರಸಮಯ ಅರ್ಪಣೆಗಳಿಂದ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪಾರಣವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಶುಭದಿನದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಹಿತಪ್ರದ ಲಿಂಗವನ್ನು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು.

Verse 30

जग्राह नियमान्घोरान् दुष्करानकृतात्मभिः । अष्टोत्तरशतैः कुम्भैः पूर्णैर्गंगाम्भसा शुभैः

ಅವನು ಘೋರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು; ಅವು ಅಸಂಯತರಿಗೆ ದುರ್ಲಭವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬಹುದಾದವು. ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಶುಭವಾದ ನೂರ ಎಂಟು ಕುಂಭಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.

Verse 31

संस्नाप्य वाससा पूतः पूतात्मा प्रत्यहं शिवम् । नीलोत्पलमयीम्मालां समर्पयति सोऽन्वहम्

ಸ್ನಾನಮಾಡಿ ಶುಚಿವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಹೊರಗೂ ಒಳಗೂ ಪವಿತ್ರನಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರತಿದಿನ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಅವನು ನಿತ್ಯ ನೀಲೋತ್ಪಲಮಾಲೆಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 32

अष्टाधिकसहस्रैस्तु सुमनोभिर्विनिर्मिताम् । स पक्षे वाथ वा मासे कन्दमूलफलाशनः

ಆ ಮಾಲೆ ಎಂಟು ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುಷ್ಪಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿತ್ತು. ಕಂದ, ಮೂಲ ಮತ್ತು ಫಲಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧಕನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಪಕ್ಷಕಾಲವೋ ಅಥವಾ ಪೂರ್ಣ ಮಾಸವೋ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

Verse 33

शीर्णपर्णाशनैर्धीरः षण्मासं सम्बभूव सः । षण्मासं वायुभक्षोऽभूत्षण्मासं जल बिन्दुभुक्

ಧೀರನಾಗಿ, ಸಂಯಮದಿಂದ ಅವನು ಆರು ತಿಂಗಳು ಒಣಗಿ ಬಿದ್ದ ಎಲೆಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆರು ತಿಂಗಳು ಕೇವಲ ವಾಯುವನ್ನೇ ಆಹಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡನು; ಇನ್ನೂ ಆರು ತಿಂಗಳು ನೀರಿನ ಹನಿಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಜೀವಿಸಿದನು.

Verse 34

एवं वर्षवयस्तस्य व्यतिक्रान्तं महात्मनः । शिवैकमनसो विप्रास्तप्यमानस्य नारद

ಓ ನಾರದಾ! ಹೀಗೆ ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆಯಿತು; ಅವನು ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದಾಗ—ಓ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೇ—ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಏಕಾಗ್ರವಾಗಿತ್ತು.

Verse 35

जन्मतो द्वादशे वर्षे तद्वचो नारदेरितम् । सत्यं करिष्यन्निव तमभ्यगात्कुलिशायुधः

ಜನ್ಮದ ಹನ್ನೆರಡನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ, ನಾರದನು ಹೇಳಿದ ವಚನವನ್ನು ಸತ್ಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ವಜ್ರಾಯುಧಧಾರಿ (ಇಂದ್ರ) ಅವನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು.

Verse 36

उवाच च वरं ब्रूहि दद्मि त्वन्मनसि स्थितम् । अहं शतक्रतुर्विप्र प्रसन्नोस्मि शुभव्रतैः

ಅವನು ಹೇಳಿದನು—ವರವನ್ನು ಕೇಳು; ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನೇ ನಾನು ನೀಡುವೆ. ಓ ವಿಪ್ರ, ನಾನು ಶತಕ್ರತು (ಇಂದ್ರ); ನಿನ್ನ ಶುಭ ವ್ರತಗಳಿಂದ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 37

नन्दीश्वर उवाच । इत्याकर्ण्य महेन्द्रस्य वाक्यम्मुनिकुमारकः । उवाच मधुरन्धीरः कीर्तयन्मधुराक्षरम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹೇಂದ್ರನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮುನಿಕುಮಾರನು ಧೀರನಾಗಿ ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಮಧುರಾಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತ ಮಧುರವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 38

गृहपतिरुवाच । मघवन् वृत्रशत्रो त्वां जाने कुलिशपाणिनम् । नाहं वृणे वरन्त्वत्तश्शंकरो वरदोऽस्ति मे

ಗೃಹಪತಿ ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮಘವನ್, ವೃತ್ರಹನ್, ನಿನ್ನನ್ನು ಕುಲಿಶಪಾಣಿ ಇಂದ್ರನೆಂದು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ನಿನ್ನಿಂದ ವರವನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ; ನನಗೆ ವರದಾತ ಶಂಕರನೇ.

Verse 39

इन्द्र उवाच । न मत्तश्शङ्करस्त्वन्यो देवदेवोऽस्म्यहं शिशो । विहाय बालिशत्वं त्वं वरं याचस्व मा चिरम्

ಇಂದ್ರನು ಹೇಳಿದನು—ನನ್ನ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಶಂಕರನಿಲ್ಲ; ಓ ಮಗು, ನಾನು ದೇವದೇವನು. ನಿನ್ನ ಬಾಲಿಶ ಮೂಢತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ವರವನ್ನು ಬೇಡು, ತಡಮಾಡಬೇಡ।

Verse 40

गृहपतिरुवाच । गच्छाहल्यापतेऽसाधो गोत्रारे पाकशासन । न प्रार्थये पशुपतेरन्यं देवान्तरं स्फुटम्

ಗೃಹಪತಿ ಹೇಳಿದನು—ಹೋಗು, ಅಹಲ್ಯಾಪತೇ ದುಷ್ಟನೇ! ಗೋತ್ರಶತ್ರುವೇ, ಪಾಕಶಾಸನ! ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಪಶುಪತಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದೇವರನ್ನು ಬೇಡುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 41

नन्दीश्वर उवाच । इति तस्य वचः श्रुत्वा क्रोध संरक्तलोचनः । उद्यम्य कुलिशं घोरम्भीषयामास बालकम्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಅವನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ, ಭಯಂಕರ ಕುಲಿಶಸಮಾನ ಆಯುಧವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಆ ಬಾಲಕನನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಲು ಮುಂದಾದನು।

Verse 42

स दृष्ट्वा बालको वज्रं विद्युज्ज्वाला समाकुलम् । स्मरन्नारद वाक्यं च मुमूर्च्छ भयविह्वलः

ಮಿಂಚಿನ ಜ್ವಾಲೆಗಳಿಂದ ಕಲುಷಿತವಾಗಿದ್ದ ವಜ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ, ನಾರದನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾ ಆ ಬಾಲಕನು ಭಯವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು।

Verse 43

अथ गौरीपतिश्शम्भुराविरासीत्तपोनुदः । उत्तिष्ठोत्तिष्ठ भद्रन्ते स्पर्शैस्संजीवयन्निव

ಆಗ ಗೌರೀಪತಿ ಶಂಭು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾದನು—ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಕ್ಲೇಶವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುವವನು. ಅವನು—“ಎದ್ದುಬಾ, ಎದ್ದುಬಾ; ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ,” ಎಂದು, ಪವಿತ್ರ ಸ್ಪರ್ಶದಿಂದ ಭಕ್ತನನ್ನು ಜೀವಂತಗೊಳಿಸುವಂತೆ ನುಡಿದನು।

Verse 44

उन्मील्य नेत्रकमले सुप्ते इव दिनक्षये । अपश्यदग्रे चोत्थाय शम्भुमर्कशताधिकम्

ದಿನಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರೆಯಿಂದ ಎದ್ದವನಂತೆ ಅವನು ಕಮಲನೇತ್ರಗಳನ್ನು ತೆರೆದು, ಎದ್ದು ಮುಂದೆ ಶಂಭುವನ್ನು ಕಂಡನು—ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ನೂರು ಸೂರ್ಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕವಾಗಿತ್ತು।

Verse 45

भाले लोचनमालोक्य कण्ठे कालं वृषध्वजम् । वामाङ्गसन्निविष्टाद्रितनयं चन्द्रशेखरम्

ನಲಾಟದ ಮೇಲಿನ ನೇತ್ರ, ಕಂಠದಲ್ಲಿನ ನೀಲಚಿಹ್ನೆ, ವೃಷಧ್ವಜನಾದ ಪ್ರಭು, ಹಾಗೂ ವಾಮಾಂಗದಲ್ಲಿ ಗಿರಿಕನ್ಯೆ ನೆಲೆಸಿರುವವನು—ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಶಿವನನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನ ಕೃಪಾಮಯ ಸಗುಣ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಪರಮೇಶ್ವರನನ್ನು ಅವರು ಗುರುತಿಸಿದರು।

Verse 46

कपर्द्देन विराजन्तं त्रिशूलाजगवायुधम् । स्फुरत्कर्पूरगौरांगं परिणद्ध गजाजिनम्

ಅವರು ಜಟಾಜೂಟದಿಂದ ವಿರಾಜಮಾನರು; ತ್ರಿಶೂಲವೂ ಸರ್ಪವೂ ಅವರ ಆಯುಧಗಳು. ಕರ್ಪೂರದಂತೆ ಗೌರವರ್ಣ ದೇಹ ಮಿನುಗಿತು; ಗಜಚರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸಿ ಅವರು ಪರಿನದ್ಧರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 47

परिज्ञाय महादेवं गुरुवाक्यत आगमात् । हर्षबाष्पाकुलासन्नकण्ठरोमाञ्चकञ्चुकः

ಗುರುವಾಕ್ಯ ಮತ್ತು ಆಗಮಪ್ರಮಾಣದಿಂದ ಮಹಾದೇವನನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು ಅವನು ಹರ್ಷಬಾಷ್ಪದಿಂದ ಆಕೂಲನವಾಯಿತು; ಕಂಠ ಬಿಗಿದು, ದೇಹವೆಲ್ಲ ರೋಮಾಂಚದಿಂದ ಆವರಿತವಾಯಿತು.

Verse 48

क्षणं च गिरिवत्तस्थौ चित्रकूटत्रिपुत्रकः । यथा तथा सुसम्पन्नो विस्मृत्यात्मानमेव च

ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಚಿತ್ರಕೂಟನು—ತ್ರಿಪುತ್ರಕ-ಸಂಬಂಧಿ—ಪರ್ವತದಂತೆ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನೇ ಮರೆತನು.

Verse 49

न स्तोतुं न नमस्कर्तुं किञ्चिद्विज्ञप्तिमेव च । यदा स न शशाकालं तदा स्मित्वाह शङ्करः

ಅವನು ಸ್ತುತಿಸಲಾರದೆ, ನಮಸ್ಕರಿಸಲಾರದೆ, ಯಾವುದನ್ನೂ ವಿನಂತಿಸಲಾರದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಶಂಕರನು ಮೃದುವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 50

ईश्वर उवाच । शिशो गृहपते शक्राद्वज्रोद्यतकरादहो । ज्ञात भीतोऽसि मा भैषीर्जिज्ञासा ते मया कृता

ಈಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಶಿಶುವೇ, ಓ ಗೃಹಪತೇ! ಅಹೋ, ವಜ್ರವನ್ನು ಎತ್ತಿದ ಕೈಯುಳ್ಳ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ನೋಡಿ ನೀನು ಭಯಪಟ್ಟೆ—ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಭಯಪಡಬೇಡ; ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ನಾನು ಈ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು.

Verse 51

मम भक्तस्य नो शक्रो न वज्रं चान्तकोऽपि च । प्रभवेदिन्द्ररूपेण मयैव त्वम्विभीषितः

ನನ್ನ ಭಕ್ತನ ಮೇಲೆ ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನಿಗೂ, ಅವನ ವಜ್ರಕ್ಕೂ, ಅಂತಕ (ಮರಣ)ನಿಗೂ ಯಾವ ಶಕ್ತಿಯೂ ನಡೆಯದು. ಇಂದ್ರರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿನ್ನನ್ನು ಭಯಪಡಿಸಿದವನು ನಾನೇ.

Verse 52

वरन्ददामि ते भद्र त्वमग्निपदभाग्भव । सर्वेषामेव देवानां वरदस्त्वं भविष्यसि

ಹೇ ಭದ್ರನೇ! ನಿನಗೆ ನಾನು ವರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತೇನೆ—ಅಗ್ನಿಪದದಲ್ಲಿ ಪಾಲುಗಾರನಾಗು. ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನೀನು ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ವರದಾತನಾಗುವೆ.

Verse 53

सर्वेषामेव भूतानां त्वमग्नेऽन्तश्चरो भव । धर्मराजेन्द्रयोर्मध्ये दिगीशो राज्यमाप्नुहि

ಹೇ ಅಗ್ನೇ! ಎಲ್ಲಾ ಭೂತಗಳೊಳಗೆ ಅಂತರ್ಯಾಮಿ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಸಂಚರಿಸು. ಧರ್ಮರಾಜ (ಯಮ) ಮತ್ತು ಇಂದ್ರರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ದಿಗೀಶನಾಗಿ ರಾಜ್ಯಾಧಿಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯು.

Verse 54

त्वयेदं स्थापितं लिंगं तव नाम्ना भविष्यति । अग्नीश्वर इति ख्यातं सर्वतेजोविबृंहणम्

ಈ ಲಿಂಗವನ್ನು ನೀನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇದು ನಿನ್ನ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು. ಇದು ‘ಅಗ್ನೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಗುವುದು—ಸರ್ವ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುವುದು.

Verse 55

अग्नीश्वरस्य भक्तानां न भयं विद्युदग्निभिः । अग्निमांद्यभयं नैव नाकालमरणं क्वचित्

ಅಗ್ನೀಶ್ವರನ ಭಕ್ತರಿಗೆ ಮಿಂಚು ಅಥವಾ ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಭಯವಿಲ್ಲ. ಅಗ್ನಿಮಾಂದ್ಯ (ಜಠರಾಗ್ನಿ/ಪ್ರಾಣತೇಜಸ್ಸಿನ ಕ್ಷೀಣತೆ) ಭಯವೂ ಇಲ್ಲ; ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅಕಾಲಮರಣ ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 56

अग्नीश्वरं समभ्यर्च्य काश्यां सर्वसमृद्धिदम् । अन्यत्रापि मृतो दैवाद्वह्निलोके महीयते

ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಸಮೃದ್ಧಿದಾತನಾದ ಅಗ್ನೀಶ್ವರನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿದವನು, ದೈವವಶಾತ್ ಬೇರೆಡೆ ಮರಣ ಹೊಂದಿದರೂ ವಹ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 57

नन्दीश्वर उवाच । इत्युक्तानीय तद्बन्धून्पित्रोश्च परिपश्यतोः । दिक्पतित्वेऽभिषिच्याग्निं तत्र लिंगे शिवोऽविशत्

ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಅವನು ಆ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು; ತಂದೆತಾಯಿ ನೋಡುತ್ತಿರಲು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದಿಕ್ಪತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಅಭಿಷೇಕಿಸಿ, ಶಿವನು ಆ ಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।

Verse 58

इत्थमग्न्यवतारस्ते वर्णितो मे जनार्दनः । नाम्ना गृहपतिस्तात शंकरस्य परात्मनः

ಓ ಜನಾರ್ದನ, ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿರೂಪ ಶಂಕರನ ಅವತಾರವನ್ನು ನಾನು ನಿನಗೆ ವರ್ಣಿಸಿದೆನು. ಪ್ರಿಯ ತಾತ, ಆ ಪರಮಾತ್ಮ ಶಂಕರನು ‘ಗೃಹಪತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 59

चित्रहोत्रपुरी रम्या सुखदार्चिष्मती वरा । जातवेदसि ये भक्ता ते तत्र निवसन्ति वै

ಚಿತ್ರಹೋತ್ರಪುರಿ ಮನೋಹರವಾದುದು; ‘ಸುಖದಾ’ ಮತ್ತು ‘ಅರ್ಚಿಷ್ಮತೀ’ ಎಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪುರಿ. ಜಾತವೇದಸ್ (ಅಗ್ನಿದೇವ) ಭಕ್ತರು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 60

अग्निप्रवेशं ये कुर्य्युर्दृढसत्त्वा जितेन्द्रियाः । स्त्रियो वा सत्त्वसम्पन्नास्ते सर्व्वेप्यग्नितेजसः

ದೃಢಸತ್ತ್ವದಿಂದ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯಜಯದಿಂದ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್ತ್ವಸಂಪನ್ನ ಸ್ತ್ರೀಯರೂ—ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಅಗ್ನಿತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತೇಜಸ್ವಿಗಳಾಗುತ್ತಾರೆ।

Verse 61

अग्निहोत्ररता विप्राः स्थापिता ब्रह्मचारिणः । पश्चानिवर्त्तिनोऽप्येवमग्निलोकेग्निवर्चसः

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿ, ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವ್ರತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರಾದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಅನಾವರ್ತಕರಾಗುತ್ತಾರೆ; ಅವರು ಅಗ್ನಿಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆದು ಅಗ್ನಿತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 62

शीते शीतापनुत्त्यै यस्त्वेधोभारान्प्रयच्छति । कुर्य्यादग्नीष्टिकां वाथ स वसेदग्निसन्निधौ

ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಚಳಿಯ ನೋವನ್ನು ತೊಲಗಿಸಲು ಪವಿತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವವನು, ಅಥವಾ ಅಗ್ನೀಷ್ಟಿಕಾ (ಅಗ್ನಿವೇದಿ) ನಿರ್ಮಿಸುವವನು, ಅಗ್ನಿಯ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವವನಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 63

अनाथस्याग्निसंस्कारं यः कुर्य्याच्छ्रद्धयान्वितः । अशक्तः प्रेरयेदन्यं सोग्निलोके महीयते

ಯಾರು ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಅನಾಥನಿಗೆ ಅಗ್ನಿಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅಥವಾ ಅಶಕ್ತನಾಗಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಂದ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾನೋ, ಅವನು ಅಗ್ನಿಲೋಕದಲ್ಲಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।

Verse 64

अग्निरेको द्विजातीनां निश्श्रेयसकरः परः । गुरुर्देवो व्रतं तीर्थं सर्वमग्निर्विनिश्चितम्

ದ್ವಿಜಾತಿಗಳಿಗೆ ಅಗ್ನಿಯೇ ಪರಮ ನಿಃಶ್ರೇಯಸವನ್ನು ನೀಡುವವನು. ಅಗ್ನಿಯೇ ಗುರು, ಅಗ್ನಿಯೇ ದೇವ; ಅಗ್ನಿಯೇ ವ್ರತ, ಅಗ್ನಿಯೇ ತೀರ್ಥ—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅಗ್ನಿಯೇ.

Verse 65

अपावनानि सर्वाणि वह्निसंसर्गतः क्षणात् । पावनानि भवन्त्येव तस्माद्यः पावकः स्मृतः

ಅಗ್ನಿಯ ಸಂಸರ್ಗದಿಂದ ಎಲ್ಲ ಅಪವಿತ್ರ ವಸ್ತುಗಳು ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಪವಿತ್ರವಾಗುತ್ತವೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ‘ಪಾವಕ’—ಶುದ್ಧಿಕರ್ತ—ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 66

अन्तरात्मा ह्ययं साक्षान्निश्चयो ह्याशुशुक्षणिः । मांसग्रासान्पचेत्कुक्षौ स्त्रीणां नो मांसपेशिकाम्

ಈ ಪ್ರಭು ಸాక్షಾತ್ ಅಂತರಾತ್ಮ, ಸಾಕ್ಷೀಸ್ವರೂಪನು; ಅವನ ಸಂಕಲ್ಪ ಶೀಘ್ರವೂ ಅಚ್ಯುತವೂ. ಅವನು ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಸದ ಗ್ರಾಸಗಳನ್ನು ಜೀರ್ಣಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ಸ್ತ್ರೀಯರನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಕೇವಲ ‘ಮಾಂಸದ ತುಂಡು’ ಎಂದು ಕಾಣಬಾರದು.

Verse 67

तैजसी शाम्भवी मूर्त्तिः प्रत्यक्षा दहनात्मिका । कर्त्री हर्त्री पालयित्री विनैतां किं विलोक्यते

ತೇಜಸ್ವಿನಿಯಾದ ಶಾಂಭವೀ ಮೂರ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ, ದಹನಸ್ವರೂಪಿಣಿ. ಅವಳೇ ಕರ್ತ್ರೀ, ಹರ್ತ್ರೀ, ಪಾಲಯಿತ್ರೀ; ಅವಳ ದರ್ಶನವಿಲ್ಲದೆ ನಿಜವಾಗಿ ಏನು ಕಾಣುತ್ತದೆ?

Verse 68

चित्रभानुरयं साक्षान्नेत्रन्त्रिभुवनेशितुः । अन्धे तमोमये लोके विनैनं कः प्रकाशनः

ಈ ಚಿತ್ರಭಾನು ಸೂರ್ಯನು ಸాక్షಾತ್ ತ್ರಿಭುವನೇಶ್ವರನ ನೇತ್ರವೇ. ತಮೋಮಯ ಅಂಧ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇವನಿಲ್ಲದೆ ಬೆಳಕು ಯಾರು ನೀಡುವರು?

Verse 69

धूपप्रदीपनैवेद्यपयोदधिघृतैक्षवम् । एतद्भुक्तं निषेवन्ते सर्वे दिवि दिवौकसः

ಶಿವಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಧೂಪ, ದೀಪ, ನೈವೇದ್ಯ ಹಾಗೂ ಹಾಲು, ಮೊಸರು, ತುಪ್ಪ, ಕಬ್ಬಿನ ರಸವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ, ದಿವ್ಯಲೋಕದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಆ ಪ್ರಸಾದವನ್ನು ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಭುಂಜಿಸಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಾರೆ।

Frequently Asked Questions

A household is struck by intense grief and fear; Gṛhapati responds not with lamentation but with a theological claim enacted as practice: by worshipping Mṛtyuñjaya and performing Mahākāla japa, one confronts the very principle of death (kāla) under Śiva’s sovereignty.

The chapter codes a Shaiva inner logic: ‘Kāla’ is not merely an external event but a metaphysical constraint; invoking Mṛtyuñjaya/Mahākāla re-situates the practitioner in Śiva’s time-transcending reality. The ‘vow’ (pratijñā) functions as the stabilizing ritual container that converts emotional turbulence (śoka) into focused sādhana.

Mṛtyuñjaya and Mahākāla are central—Śiva as the healer-liberator who overcomes death and as the absolute lord of time. Gṛhapati is also presented as śaṃkarāṃśajaḥ, a Śiva-derived presence that mediates this power into the narrative world.