शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनम् (Description of Shiva’s Pañcabrahma Avatāras)
ಅಧ್ಯಾಯ ೧ ಮಹಾದೇವನ ಮಂಗಳಾಚರಣದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಶೌನಕನು ಸೂತನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ—ಧರ್ಮನಿಷ್ಠರ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಶಂಭು ಯಾವ ಅವತಾರಾಂಶಗಳಿಂದ ಉಪಕಾರ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ? ಸೂತನು ಪೂರ್ವಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ—ಶಿವಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ನಂದಿ ಸನತ್ಕುಮಾರನಿಗೆ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ನಂದಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಕಲ್ಪಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಶಿವಾವತಾರಗಳು ಅನೇಕ; ಆದರೂ ಅವನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ನಂತರ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ‘ಶ್ವೇತ-ಲೋಹಿತ’ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಸದ್ಯೋಜಾತಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮೊದಲ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಯುವ, ಶಿಖಾಧಾರಿ ಶ್ವೇತ-ಲೋಹಿತ ರೂಪ ಪ್ರकटವಾಗುತ್ತದೆ; ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಶಿವನೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಪರಮತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪುನಃಪುನಃ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅವತಾರವರ್ಣನೆ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ತ್ವ ಮತ್ತು ಅದರ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
इति श्रीशिवमहापुराणे तृतीयायां शतरुद्रसंहितायां शिवस्य पञ्चब्रह्मावतारवर्णनं नाम प्रथमोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವ ಮಹಾಪುರಾಣದ ತೃತೀಯ ಶತರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಶಿವನ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮ ಅವತಾರ ವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಪ್ರಥಮ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 2
सूत उवाच । मुने शौनक सद्भक्त्या दत्तचित्तो जितेन्द्रियः । अवताराञ्छिवस्याहं वच्मि ते मुनये शृणु
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನಿ ಶೌನಕ! ನೀನು ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅರ್ಪಿತಚಿತ್ತನಾಗಿ, ಜಿತೇಂದ್ರಿಯನಾಗಿರುವೆ; ಕೇಳು, ನಾನು ನಿನಗೆ ಶ್ರೀಶಿವನ ಅವತಾರಗಳನ್ನು ಹೇಳುವೆನು.
Verse 3
एतत्पृष्टः पुरा नन्दी शिवमूर्तिस्सतां गतिः । सनत्कुमारेण मुने तमुवाच शिवं स्मरन्
ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಸನತ್ಕುಮಾರ ಮುನಿಯು ಕೇಳಿದಾಗ, ಶಿವಮೂರ್ತಿಯಾದೂ ಸಜ್ಜನರ ಆಶ್ರಯ-ಗತಿಯಾದ ನಂದಿಯು ಶಿವನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 4
नन्दीश्वर उवाच । असंख्याता हि कल्पेषु विभोः सर्व्वेश्वरस्य वै । अवतारास्तथापीह वच्म्यहं तान्यथामति
ನಂದೀಶ್ವರನು ಹೇಳಿದರು—ಕಲ್ಪಕಲ್ಪಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ವವ്യാപಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನ ಅವತಾರಗಳು ಅಸಂಖ್ಯ; ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನನ್ನ ಮತಿ ಪ್ರಕಾರ ಅವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.
Verse 5
एकोनविंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेत लोहितः । सद्योजातावतारस्तु प्रथमः परिकीर्तितः
ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಕಲ್ಪವು ‘ಶ್ವೇತ-ಲೋಹಿತ’ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅದರಲ್ಲಿ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ ಅವತಾರವೇ ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
Verse 6
तस्मिंस्तत्परमं ब्रह्म ध्यायतो ब्रह्मणस्तथा । उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः
ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ರಹ್ಮನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಶಿಖಾಧಾರಿಯಾದ ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರ ‘ಶ್ವೇತಲೋಹಿತ’ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು; ಪರಮ ತತ್ತ್ವಚಿಂತನೆಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ತೇಜೋಮಯ ರೂಪವಾಗಿ।
Verse 7
तं दृष्ट्वा पुरुषं ब्रह्मा ब्रह्मरूपिणमीश्वरम् । ज्ञात्वा ध्यात्वा स हृदये ववन्दे प्रयताञ्जलिः
ಬ್ರಹ್ಮರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ಆ ಈಶ್ವರ ಪರಮಪುರುಷನನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವನನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡನು; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿ, ಸಂಯತ ಅಂಜಲಿ ಜೋಡಿಸಿ ವಂದಿಸಿದನು।
Verse 8
सद्योजातं शिवं बुद्ध्वा जहर्ष भुवनेश्वरः । मुहुर्मुहुश्च सद्बुद्ध्या परं तं समचिन्तयत्
ಸದ್ಯೋಜಾತ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದು ಭುವನೇಶ್ವರನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು; ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಶುದ್ಧ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಚಿಂತಿಸಿದನು।
Verse 9
ततोऽस्य ध्यायतः श्वेताः प्रादुर्भूता यशस्विनः । कुमाराः परविज्ञानपरब्रह्मस्वरूपिणः
ನಂತರ ಅವನ ಧ್ಯಾನದಿಂದ ಕೀರ್ತಿವಂತ, ಶ್ವೇತವರ್ಣದ ಪ್ರಕಾಶಮಯ ಕುಮಾರರು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದರು; ಅವರು ಪರಮಜ್ಞಾನ ಹಾಗೂ ಪರಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪಿಗಳಾಗಿ ಸದಾ ಪರಮಾರ್ಥನಿಷ್ಠರಾಗಿದ್ದರು।
Verse 10
सुनन्दो नन्दनश्चैव विश्वनन्दोपनन्दनौ । शिष्यास्तस्य महात्मानो यैस्तद्ब्रह्म समावृतम्
ಸುನಂದ, ನಂದನ, ವಿಶ್ವನಂದ ಮತ್ತು ಉಪನಂದನ—ಇವರು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಶಿಷ್ಯರು; ಇವರ ಮೂಲಕ ಆ ಪರಬ್ರಹ್ಮವು ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು।
Verse 11
सद्योजातश्च वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः
ಆಗ ಸದ್ಯೋಜಾತಸ್ವರೂಪ ಶಂಭು ವೇಧಸ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು; ಪ್ರಸನ್ನ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸರ್ಗಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ನೀಡಿದನು।
Verse 12
ततो विंशतिमः कल्पो रक्तो नाम प्रकीर्तितः । ब्रह्मा यत्र महातेजा रक्तवर्णमधारयत्
ನಂತರ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಕಲ್ಪವು ‘ರಕ್ತ’ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು; ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಬ್ರಹ್ಮನು ರಕ್ತವರ್ಣವನ್ನು ಧರಿಸಿದನು।
Verse 13
ध्यायतः पुत्रकामस्य प्रादुर्भू तो विधेस्सुतः । रक्तमाल्याम्बरधरो रक्ताक्षो रक्तभूषणः
ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗ ವಿಧಾತ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಪುತ್ರನು ಅವನ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು. ಅವನು ಕೆಂಪು ಮಾಲೆ ಹಾಗೂ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿ, ಕೆಂಪು ಕಣ್ಣುಗಳವನು, ಕೆಂಪು ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತನಾಗಿದ್ದನು.
Verse 14
स तं दृष्ट्वा महात्मानं कुमारं ध्यानमाश्रितः । वामदेवं शिवं ज्ञात्वा प्रणनाम कृतांजलिः
ಧ್ಯಾನನಿಷ್ಠನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮ ಕುಮಾರರೂಪವನ್ನು ಕಂಡು, ಅವನನ್ನು ವಾಮದೇವನಾದ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಕೈಮುಗಿದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 15
ततस्तस्य सुता ह्यासंश्चत्वारो रक्तवाससः । विरजाश्च विवाहश्च विशोको विश्वभावनः
ನಂತರ ಅವಳಿಗೆ ಕೆಂಪು ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾದ ನಾಲ್ವರು ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು—ವಿರಜಾ, ವಿವಾಹ, ವಿಶೋಕ ಮತ್ತು ವಿಶ್ವಭಾವನ; ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಪೋಷಕ-ಪ್ರೇರಕನು.
Verse 16
वामदेवः स वै शम्भुर्ददौ ज्ञानं च वेधसे । सर्गशक्तिमपि प्रीत्या प्रसन्नः परमेश्वरः
ವಾಮದೇವನು—ಅದೇ ಶಂಭು—ವೇಧಸ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನಿಗೆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ದಾನಮಾಡಿದನು. ಪ್ರಸನ್ನ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಿದನು।
Verse 17
एकविंशतिमः कल्पः पीतवासा इति स्मृतः । ब्रह्मा यत्र महाभागः पीतवासा बभूव ह
ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದನೆಯ ಕಲ್ಪವು ‘ಪೀತವಾಸಾ’ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ; ಆ ಕಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಹಾಭಾಗ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದನು।
Verse 18
ध्यायतः पुत्रकामस्य विधेर्जातः कुमारकः । पीतवस्त्रादिक प्रौढो महातेजा महाभुजः
ಪುತ್ರಕಾಮನೆಯಿಂದ ವಿಧಾತ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ, ಅವನಿಂದ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು—ಪೀತವಸ್ತ್ರಾದಿ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಪ್ರೌಢಾಕೃತಿ, ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಹಾಗೂ ಮಹಾಭುಜ।
Verse 19
तं दृष्ट्वा ध्यानसंयुक्तं ज्ञात्वा तत्पुरुषं शिवम् । प्रणनाम ततो बुद्ध्या गायत्रीं शांकरीं विधिः
ಅವನನ್ನು ಧ್ಯಾನಸಮಾಧಿಯಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತನಾಗಿ ನೋಡಿ, ತತ್ಪುರುಷರೂಪ ಶಿವನೆಂದು ತಿಳಿದು, ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಭಕ್ತಿಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಪ್ರಣಾಮಮಾಡಿ; ನಂತರ ಶಾಂಕರೀ ಗಾಯತ್ರಿಯನ್ನು ಜಪಿಸಿದನು।
Verse 20
जपित्वा तु महादेवीं सर्वलोकनमस्कृताम् । प्रसन्नस्तु महादेवो ध्यानयुक्तेन चेतसा
ಸರ್ವಲೋಕಗಳಿಂದ ನಮಸ್ಕೃತಳಾದ ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಜಪಿಸಿದ ಬಳಿಕ, ಮಹಾದೇವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು; ಅವನ ಚಿತ್ತ ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಯುಕ್ತವಾಯಿತು।
Verse 21
ततोऽस्य पार्श्वतो दिव्याः प्रादुर्भूताः कुमारकाः । पीतवस्त्रा हि सकला योगमार्गप्रवर्तकाः
ನಂತರ ಅವನ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಿಂದ ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದರು; ಎಲ್ಲರೂ ಪೀತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಯೋಗಮಾರ್ಗದ ಪ್ರವર્તಕರಾದರು।
Verse 22
ततस्तस्मिन्गते कल्पे पीतवर्णे स्वयंभुवः । पुनरन्यः प्रवृत्तस्तु कल्पो नाम्ना शिवस्तु स
ಆ ನಂತರ ಪೀತವರ್ಣದ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಕಲ್ಪವು ಕಳೆದಾಗ, ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಪ ಆರಂಭವಾಯಿತು; ಅದು ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಯಿತು।
Verse 23
एकार्णवे संव्यतीते दिव्यवर्षसहस्रके । स्रष्टुकामः प्रजा ब्रह्मा चिन्तयामास दुःखितः
ಎಲ್ಲವೂ ಏಕ ಮಹಾರ್ಣವವಾಗಿದ್ದಾಗ ದಿವ್ಯವರ್ಷಗಳ ಸಹಸ್ರವು ಕಳೆದ ಬಳಿಕ, ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾಗಿ ದುಃಖದಿಂದ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡಿದನು।
Verse 24
ततोऽपश्यन्महातेजा प्रादुर्भूतं कुमारकम् । कृष्णवर्णं महावीर्यं दीप्यमानं स्वतेजसा
ಆಗ ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯು ಅಚಾನಕವಾಗಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕಂಡನು—ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ, ಮಹಾವೀರ್ಯವಂತ, ತನ್ನ ಸ್ವತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿದ್ದನು।
Verse 25
धृतकृष्णाम्बरोष्णीषं कृष्णयज्ञोपवीतिनम् । कृष्णेन मौलिनायुक्तं कृष्णस्नानानुलेपनम्
ಅವನು ಕಪ್ಪು ವಸ್ತ್ರಗಳನ್ನೂ ಕಪ್ಪು ಉಷ್ಣೀಷವನ್ನೂ ಧರಿಸಿದ್ದನು; ಅವನ ಯಜ್ಞೋಪವೀತವೂ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು. ಶಿರಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮೌಲಿ ಅಲಂಕರಿಸಿತ್ತು; ಸ್ನಾನವೂ ಅನುಲೇಪನವೂ ಕಪ್ಪಾಗಿತ್ತು—ಧ್ಯಾನ-ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ರುದ್ರನ ಸಗುಣ ಪ್ರಾಕಟ್ಯರೂಪ ಇದು।
Verse 26
स तं दृष्ट्वा महात्मानमघोरं घोरविक्रमम् । ववन्दे देवदेवेशमद्भुतं कृष्णपिंगलम्
ಅವನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಪ್ರಭುವನ್ನು—ಅಘೋರನಾಗಿದ್ದರೂ ಘೋರವಿಕ್ರಮಶಾಲಿಯನ್ನು—ನೋಡಿ, ದೇವದೇವೇಶನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನಿಗೆ, ಅದ್ಭುತ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣ ಪಿಂಗಳನೇತ್ರನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು.
Verse 27
अघोरं तु ततो ब्रह्मा ब्रह्मरूपं व्यचिंतयत् । तुष्टाव वाग्भिरिष्टाभिर्भक्तवत्सलमव्ययम्
ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅಘೋರ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಭಕ್ತವತ್ಸಲವಾದ ಅವ್ಯಯ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಇಷ್ಟವಾದ ವಚನಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಿದನು.
Verse 28
अथास्य पार्श्वतः कृष्णाः कृष्णस्नानानुलेपनाः । चत्वारस्तु महात्मानः संबभूवुः कुमारकाः
ಆಗ ಅವರ ಎರಡೂ ಪಾರ್ಶ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣವರ್ಣರು, ಕೃಷ್ಣಸ್ನಾನ-ಕೃಷ್ಣಾನುಲೇಪನಯುಕ್ತರಾದ ನಾಲ್ಕು ಮಹಾತ್ಮ ಕುಮಾರರು ಪ್ರಕಟರಾದರು।
Verse 29
कृष्ण कृष्णशिखश्चैव कृष्णा स्यः कृष्णकण्ठधृक् । इति तेऽव्यक्तनामानः शिवरूपाः सुतेजसः
ಅವರು ಕೃಷ್ಣವರ್ಣರು, ಕೃಷ್ಣಶಿಖೆಯುಳ್ಳವರು, ಕೃಷ್ಣಮುಖರು, ಕೃಷ್ಣಕಂಠಧಾರಿಗಳು; ಹೀಗೆ ಅವರು ಅವ್ಯಕ್ತನಾಮಧಾರಿಗಳಾದ ಸ್ವತೇಜಸ್ವಿ ಶಿವರೂಪಗಳು।
Verse 30
एवंभूता महात्मानो ब्रह्मणः सृष्टिहेतवे । योगं प्रवर्त्तया मासुर्घोराख्यं महदद्भुतम्
ಈ ರೀತಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮರು ಬ್ರಹ್ಮನು ಸೃಷ್ಟಿಹೇತುವಾಗಲೆಂದು ‘ಘೋರ’ ಎಂಬ ಮಹದದ್ಭುತ ಯೋಗವನ್ನು ಪ್ರವર્તಿಸಿದರು।
Verse 31
अथान्यो ब्रह्मणः कल्पः प्रावर्त्तत मुनीश्वराः । विश्वरूप इति ख्यातो नामतः परमाद्भुतः
ಆಗ ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಪವು ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು; ನಾಮದಿಂದಲೇ ಪರಮಾದ್ಭುತವಾದ ‘ವಿಶ್ವರೂಪ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತಿಯಾಯಿತು।
Verse 32
ब्रह्मणः पुत्रकामस्य ध्यायतो मनसा शिवम् । प्रादुर्भूता महानादा विश्वरूपा सरस्वती
ಪುತ್ರಕಾಮನದಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶಿವನ ಧ್ಯಾನ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮಹಾನಾದಮಯಿ ವಿಶ್ವರൂപಿಣಿ ಸರಸ್ವತಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು।
Verse 33
तथाविधः स भगवानीशानः परमेश्वरः । शुद्धस्फटिकसंकाशः सर्वाभरणभूषितः
ಅಂತಹವನೇ ಭಗವಾನ್ ಈಶಾನ ಪರಮೇಶ್ವರನು—ಶುದ್ಧ ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನನಾಗಿ, ಸರ್ವಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತನು।
Verse 34
तं दृष्ट्वा प्रणनामासौ ब्रह्मेशानमजं विभुम् । सर्वगं सर्वदं सर्वं सुरूपं रूपवर्जितम्
ಅವನನ್ನು ಕಂಡು ಬ್ರಹ್ಮನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ ಈಶಾನ—ಅಜನಾದ ವಿಭುವನ್ನು—ಪ್ರಣಮಿಸಿದನು; ಅವನು ಸರ್ವಗ, ಸರ್ವದ, ಸರ್ವಸ್ವ—ಸುಂದರರೂಪನಾಗಿಯೂ ರೂಪಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರಿದವನು।
Verse 35
ईशानोऽपि तथादिश्य सन्मार्गं ब्रह्मणे विभुः । सशक्तिः कल्पयांचक्रे स बालांश्चतुरः शुभान्
ನಂತರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಈಶಾನನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಸನ್ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ನಾಲ್ಕು ಶುಭ ದಿವ್ಯ ಬಾಲಕರನ್ನು ಪ್ರकटಗೊಳಿಸಿದನು।
Verse 36
जटीमुण्डी शिखण्डी च अर्द्धमुण्डश्च जज्ञिरे । योगेनादिश्य सद्धर्मं कृत्वा योगगतिं गताः
ಆಮೇಲೆ ಜಟೀಮುಂಡೀ, ಶಿಖಂಡೀ ಮತ್ತು ಅರ್ಧಮುಂಡ ಎಂಬ ರೂಪಗಳು ಜನಿಸಿದವು. ಯೋಗದಿಂದ ಸದ್ದರ್ಮವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿ, ಯೋಗಮಾರ್ಗವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ಅವರು ಯೋಗಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 37
एवं संक्षेपतः प्रोक्तः सद्यादीनां समुद्भवः । सनत्कुमार सर्वज्ञ लोकानां हितकाम्यया
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸದ್ಯಾದಿ ರೂಪಗಳ ಉದ್ಭವವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ, ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ, ಸರ್ವಜ್ಞ ಸನತ್ಕುಮಾರನು ವಿವರಿಸಿದನು.
Verse 38
अथ तेषां महाप्राज्ञ व्यवहारं यथायथम् । त्रिलोकहितकारं हि सर्वं ब्रह्माण्डसंस्थितम्
ಆಗ, ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ಅವರ ವರ್ತನೆ ಯಥಾಯೋಗ್ಯವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು. ತ್ರಿಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿಯೇ ಈ ಸಮಸ್ತವು ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡದಲ್ಲಿ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ॥
Verse 39
ईशानः पुरुषो घोरो वामसंज्ञस्तथैव च । ब्रह्मसंज्ञो महेशस्य मूर्तयः पंच विश्रुताः
ಈಶಾನ, ಪುರುಷ, ಘೋರ, ವಾಮ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮ-ಸಂಜ್ಞಕ—ಇವು ಮಹೇಶ್ವರನ ಐದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮೂರ್ತಿಗಳು॥
Verse 40
ईशानः शिवरूपश्च गरीयान्प्रथमः स्मृतः । भोक्तारं प्रकृतेः साक्षात्क्षेत्रज्ञमधितिष्ठति
ಈಶಾನನು—ಶಿವಸ್ವರೂಪನೇ—ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಥಮನಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞ ಜೀವನ ಮೇಲೆ ಅವನು ಅಂತರ್ಯಾಮಿಯಾಗಿ ಸాక్షಾತ್ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ॥
Verse 41
शैवस्तत्पुरुषाख्यश्च स्वरूपो हि द्वितीयकः । गुणाश्रयात्मकं भोग्यं सर्वज्ञमधितिष्ठति
ಎರಡನೆಯ ಪ್ರಕಟ ಸ್ವರೂಪವು ಶೈವವಾದ ‘ತತ್ಪುರುಷ’ ಎಂಬುದು. ಸರ್ವಜ್ಞನಾದ ಪ್ರಭು ಗುಣಾಶ್ರಿತವಾದ ಭೋಗ್ಯ ಜಗತ್ತನ್ನು ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿ ಆಳುತ್ತಾನೆ।
Verse 42
धर्माय स्वांगसंयुक्तं बुद्धितत्त्वं पिनाकिनः । अघोराख्यस्वरूपो यस्तिष्ठत्यंतस्तृतीयकः
ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗಾಗಿ ಪಿನಾಕೀ ಶಿವನು ತನ್ನ ಶಕ್ತಿಯೊಡನೆ ಯುಕ್ತವಾದ ಬುದ್ಧಿತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ಒಳಗೆ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಅಂತಃಸ್ಥ ತೃತೀಯ ತತ್ತ್ವವೇ ‘ಅಘೋರ’ ಎಂಬ ಸ್ವರೂಪ.
Verse 43
वामदेवाह्वयो रूपश्चतुर्थः शङ्करस्य हि । अहंकृतेरधिष्ठानो बहुकार्यकरः सदा
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಂಕರನ ನಾಲ್ಕನೇ ರೂಪವು ‘ವಾಮದೇವ’ವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆತನು ಅಹಂಕೃತಿ ತತ್ತ್ವದ ಅಧಿಷ್ಠಾತನಾಗಿ ಸದಾ ಅನೇಕ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವವನು.
Verse 44
ईशानाह्वस्वरूपो हि शंकरस्येश्वरः सदा । श्रोत्रस्य वचसश्चापि विभोर्व्योम्नस्तथैव च
ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಶಂಕರನ ಈಶ್ವರನು ಸದಾ ‘ಈಶಾನ’ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುವನು. ಆತನೇ ಶ್ರವಣಕ್ಕೂ ವಾಕ್ಕಿಗೂ ಅಧಿದೇವತೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ವ್ಯೋಮ (ಆಕಾಶತತ್ತ್ವ)ಕ್ಕೂ ಅಧಿಷ್ಠಾತನು.
Verse 45
त्वक्पाणिस्पर्शवायूनामीश्वरं रूपमैश्वरम् । पुरुषाख्यं विचारज्ञा मतिमन्तः प्रचक्षते
ವಿಚಾರಜ್ಞರೂ ಮತಿಮಂತರೂ ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ಚರ್ಮ, ಕೈಗಳು, ಸ್ಪರ್ಶ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣವಾಯುಗಳ ಮೇಲೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನವಾಗಿರುವ ಈ ಐಶ್ವರ್ಯಮಯ, ಪ್ರಭುತ್ವಸ್ವರೂಪವೇ ಸ್ವಯಂ ಪರಮ ಪುರುಷನು.
Verse 46
वपुषश्च रसस्यापि रूपस्याग्नेस्तथैव च । अघोराख्यमधिष्ठानं रूपमाहुर्मनीषिणः
ಮುನಿಗಳು ಹೇಳುವದೇನೆಂದರೆ—ದೇಹ, ರಸ (ರುಚಿ), ರೂಪ ಮತ್ತು ಅಗ್ನಿ ಇವುಗಳ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ‘ಅಘೋರ’ ಎಂಬ ರೂಪವೇ; ಅದು ಶಿವನ ಮಂಗಳಕರ, ಅಭಯಸ್ವರೂಪ, ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಯಮಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 47
रशनायाश्च पायोश्च रसस्यापां तथैव च । ईश्वरं वामदेवाख्यं स्वरूपं शांकरं स्मृतम्
ಜಿಹ್ವೆ, ಗುದ, ರಸ (ರುಚಿ) ಹಾಗೂ ಜಲ—ಇವುಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ‘ವಾಮದೇವ’ ಎಂಬ ಶಾಂಕರ ಸ್ವರೂಪದ ಈಶ್ವರನು ಸ್ಮರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.
Verse 48
प्राणस्य चैवोपस्थस्य गंधस्य च भुवस्तथा । सद्योजाताह्वयं रूपमीश्वरं शांकरं विदुः
ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುವದೇನೆಂದರೆ ‘ಸದ್ಯೋಜಾತ’ ಎಂಬ ನಾಮದ ಶಾಂಕರ ಈಶ್ವರನು ಪ್ರಾಣ, ಉಪಸ್ಥ, ಸುಗಂಧ ಮತ್ತು ಭೂ-ಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ.
Verse 49
इमे स्वरूपाः शंभोर्हि वन्दनीयाः प्रयत्नतः । श्रेयोर्थिभिर्नरैर्नित्यं श्रेयसामेकहेतवः
ನಿಜವಾಗಿ ಶಂಭುವಿನ ಈ ಸ್ವರೂಪಗಳು ಪ್ರಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ವಂದನೀಯ; ಪರಮ ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ಬಯಸುವವರಿಗೆ ಇವು ಸದಾ ಸಮಸ್ತ ಮಂಗಳಗಳ ಏಕೈಕ ಕಾರಣ.
Frequently Asked Questions
The chapter argues for the innumerability of Śiva’s manifestations across kalpas while offering an ordered account, beginning with the Śveta-Lohita kalpa and the emergence/recognition of a Śveta-Lohita youthful form linked to Sadyojāta, acknowledged and worshiped by Brahmā.
The kalpa-labeling (Śveta-Lohita) and the ‘youthful, top-knotted’ manifestation function as semiotic markers: they encode purity/brightness (śveta), dynamic power/energy (lohita), and tapas/discipline (śikhā) as outward signs of an inward metaphysical principle—Śiva’s self-revelation to contemplative awareness.
The adhyāya foregrounds the first Pañcabrahma-linked manifestation associated with Sadyojāta and the Śveta-Lohita designation; Gaurī is present primarily in the opening maṅgala verse as Śiva’s प्रिय (beloved), establishing the relational-theological frame but not yet driving the narrative.