शिवशिवयोर्जगत्पितृमातृत्व-प्रतिपादनं तथा मेनायाः विमोहः (Śiva–Śivā as Cosmic Father and Mother; Menā’s Delusion and the Sages’ Intervention)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । जगत्पिता शिवः प्रोक्तो जगन्माता शिवा मता । तस्माद्देया त्वया कन्या शंकराय महात्मने

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಶಿವನು ಜಗತ್ಪಿತನೆಂದು ಘೋಷಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ, ಶಿವಾ ಜಗನ್ಮಾತೆಯೆಂದು ಮಾನ್ಯಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಮಹಾತ್ಮ ಶಂಕರನಿಗೆ ವಿವಾಹವಾಗಿ ನೀಡಬೇಕು.

Verse 2

एवं कृत्वा हिमगिरे सार्थकं ते भवेज्जनुः । जगद्गुरोर्गुरुस्त्वं हि भविष्यसि न संशयः

ಹೇ ಹಿಮಗಿರಿಯ ಕನ್ಯೆ, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ನೀನು ಜಗದ್ಗುರು (ಶಿವ)ನಿಗೂ ಗುರುವಾಗುವೆ.

Verse 3

ब्रह्मोवाच । एवं वचनमाकर्ण्य सप्तर्षीणां मुनीश्वर । प्रणम्य तान्करौ बद्ध्वा गिरिराजोऽब्रवीदिदम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಮುನೀಶ್ವರ, ಸಪ್ತಋಷಿಗಳ ಈ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಗಿರಿರಾಜನು ಅವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಹೀಗೆಂದನು.

Verse 4

हिमालय उवाच । सप्तर्षयो महाभागा भवद्भिर्यदुदीरितम् । तत्प्रमाणीकृतं मे हि पुरैव गिरिशेच्छया

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳೇ! ನೀವು ಉಚ್ಚರಿಸಿದುದನ್ನು ನಾನು ಗಿರೀಶ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ)ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದೇನೆ।

Verse 5

इदानीमेक आगत्य विप्रो वैष्णवधर्मवान् । शिवमुद्दिश्य सुप्रीत्या विपरीतं वचोऽब्रवीत्

ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವೈಷ್ಣವಧರ್ಮವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ಬಂದು, ಶಿವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮೇಲ್ಮೈಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಆದರೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು।

Verse 6

तदारभ्य शिवामाता ज्ञानभ्रष्टा बभूव ह । सुताविवाहं रुद्रेण योगिना तेन नेच्छति

ಆ ಕ್ಷಣದಿಂದ ಶಿವಮಾತೆ ವಿವೇಕಭ್ರಷ್ಟಳಾದಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಆ ಯೋಗಿ ರುದ್ರನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ಅವಳು ಬಯಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 7

कोपागारमगात्सा हि सुतप्ता मलिनाम्बरा । कृत्वा महाहठं विप्रा बोध्यमानापिऽनाबुधत्

ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಒಳಗಿಂದ ದಗ್ಧಳಾಗಿ ಮಲಿನ ವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ ಅವಳು ಕೋಪಾಗಾರಕ್ಕೆ ಹೋದಳು. ಮಹಾ ಹಠ ಹಿಡಿದು, ಬೋಧಿಸಿದರೂ ಅವಳು ಗ್ರಹಿಸಲಿಲ್ಲ।

Verse 9

अहं च ज्ञानविभ्रष्टो जातोहं सत्यमीर्य्यते । दातुं सुतां महेशाय नेच्छामि भिक्षुरूपिणे । ब्रह्मोवाचैत्युक्त्वा शैलराजस्तु शिवमायाविमोहितः । तूष्णीं बभूव तत्रस्थो मुनीनां मध्यतो मुने

“ನಾನೂ ಜ್ಞಾನವಿಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ—ಇದು ಸತ್ಯ. ಭಿಕ್ಷುರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಮಹೇಶನಿಗೆ ನನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಕೊಡಲು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ।” ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆ ಹೇಳಿ ಶೈಲರಾಜನು ಶಿವಮಾಯೆಯಿಂದ ವಿಮೋಹಿತನಾಗಿ, ಓ ಮುನಿಯೇ, ಋಷಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತು ಮೌನಿಯಾದನು।

Verse 10

सर्वे सप्तर्षयस्ते हि शिवमायां प्रशस्य वै । प्रेषयामासुरथ तां मेनकां प्रत्यरुन्धतीम्

ಆ ಎಲ್ಲ ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಶಿವಮಾಯೆಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು; ನಂತರ ಸಂದೇಶದೊಂದಿಗೆ ಮೇನಕೆಯನ್ನು ಅರುಂಧತಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿದರು।

Verse 11

अथ पत्युस्समादाय निदेशं ज्ञानदा हि सा । जगामारुन्धती तूर्णं यत्र मेना च पार्वती

ನಂತರ ಜ್ಞಾನದಾಯಿನಿ ಅರುಂಧತಿ ಪತಿಯ ಆದೇಶವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ, ಮೇನಾ ಮತ್ತು ಪಾರ್ವತಿ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಹೋದಳು।

Verse 12

गत्वा ददर्श मेनां तां शयानां शोकमूर्च्छिताम् । उवाच मधुरं साध्वी सावधाना हितं वचः

ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವಳು ಮೇನೆಯನ್ನು ಶೋಕದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಳಾಗಿ ಮಲಗಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಳು. ಆಗ ಆ ಸಾಧ್ವಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಮಧುರವಾಗಿ ಹಿತಕರ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಳು।

Verse 13

अरुन्धत्युवाच । उत्तिष्ठ मेनके साध्वि त्वद्गृहेऽहमरुन्धती । आगता मुनयश्चापि सप्तायाताः कृपालवः

ಅರುಂಧತಿ ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸಾಧ್ವಿ ಮೇನಕೆ, ಎದ್ದೇಳು; ನಾನು ಅರುಂಧತಿ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಕೃಪಾಳುಗಳಾದ ಏಳು ಮುನಿಗಳೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ।

Verse 14

ब्रह्मोवाच । अरुन्धतीस्वरं श्रुत्वा शीघ्रमुत्थाय मेनका । उवाच शिरसा नत्वा तां पद्मामिव तेजसा

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಅರುಂಧತಿಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೇಳಿ ಮೇನಕಾ ತಕ್ಷಣ ಎದ್ದಳು. ಶಿರಸನ್ನು ವಾಲಿಸಿ, ಪದ್ಮಸಮಾನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಆ ದೇವಿಯನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಸಂಬೋಧಿಸಿದಳು.

Verse 15

मेनोवाच । अहोद्य किमिदं पुण्यमस्माकं पुण्यजन्मनाम् । वधूर्जगद्विधेः पत्नी वसिष्ठस्यागतेह वै

ಮೇನಾ ಹೇಳಿದರು— ಅಹೋ! ಇಂದು ಪುಣ್ಯಜನ್ಮರಾದ ನಮಗೆ ಇದು ಎಂತಹ ಮಹಾಪುಣ್ಯ! ಜಗದ್ವಿಧಾತನ ಪತ್ನಿಯಾದ ಆ ವಧು ವಸಿಷ್ಠರೊಂದಿಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಮಿಸಿದ್ದಾಳೆ.

Verse 16

किमर्थमागता देवि तन्मे ब्रूहि विशेषतः । अहं दासीसमा ते हि ससुता करुणां कुरु

ಹೇ ದೇವಿ, ನೀನು ಯಾವ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಬಂದಿದ್ದೀಯೆ? ಅದನ್ನು ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳು. ನಾನು ಮಗನೊಡನೆ ನಿನ್ನ ದಾಸಿಯಂತೆ ಇದ್ದೇನೆ; ನಮ್ಮ ಮೇಲೆ ಕರುಣೆ ತೋರು.

Verse 17

ब्रह्मोवाच । इत्युक्त्वा मेनकां साध्वी बोधयित्वा च तां बहु । तथागता च सुप्रीत्या सास्ते यत्रर्षयोऽपि ते

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಸಾಧ್ವೀ ಪಾರ್ವತಿ ಮೆನಕೆಯನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದಳು. ನಂತರ ಮಹಾ ಸಂತೋಷದಿಂದ, ಆ ಋಷಿಗಳೂ ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅವಳು ತೆರಳಿದಳು.

Verse 18

अथ शैलेश्वरं ते च बोधयामासुरादरात् । स्मृत्वा शिवपदद्वन्द्वं सर्वे वाक्यविशारदाः

ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಭಕ್ತಿಯುತ ಆದರದಿಂದ ಶೈಲೇಶ್ವರನನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸಿದರು. ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಪದದ್ವಯವನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಹೊಂದಿದ ಎಲ್ಲರೂ ಅವನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದರು.

Verse 19

ऋषय ऊचुः । शैलेन्द्र श्रूयतां वाक्यमस्माकं शुभकारणम् । शिवाय पार्वतीं देहि संहर्त्तुः श्वशुरो भव

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶೈಲೆಂದ್ರ, ನಮ್ಮ ಶುಭಕಾರಕ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳು. ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಕೊಡು; ಸಂಹಾರಕನ ಶ್ವಶುರನಾಗು.

Verse 20

अयाचितारं सर्वेशं प्रार्थयामास यत्नतः । तारकस्य विनाशाय ब्रह्मासम्बंधकर्म्मणि

ಅವನು ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸರ್ವೇಶ್ವರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು—ಯಾರೂ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲರ ಅಧಿಪತಿಯಾದವನನ್ನು—ಬ್ರಹ್ಮನ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತಾರಕನ ವಿನಾಶಕ್ಕಾಗಿ.

Verse 21

नोत्सुको दारसंयोगे शंकरो योगिनां वरः । विधेः प्रार्थनया देवस्तव कन्यां ग्रहीष्यति

ಯೋಗಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಶಂಕರನು ದಾಂಪತ್ಯಸಂಯೋಗಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಲ್ಲ. ಆದರೂ ವಿಧಾತ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ ಆ ದೇವನು ನಿನ್ನ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವನು.

Verse 22

दुहितुस्ते तपस्तप्तं प्रतिज्ञानं चकार सा । हेतुद्वयेन योगीन्द्रो विवाहं च करिष्यति

ನಿನ್ನ ಮಗಳು ಕಠೋರ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಆಚರಿಸಿದ್ದಾಳೆ ಮತ್ತು ದೃಢ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಎರಡು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಯೋಗೀಂದ್ರ (ಶಿವ) ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿವಾಹ ಮಾಡುವನು.

Verse 23

ब्रह्मोवाच । ऋषीणां वचनं श्रुत्वा प्रहस्य स हिमालयः । उवाच किञ्चिद्भीतस्तु परं विनयपूर्वकम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದನು—ಋಷಿಗಳ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಹಿಮಾಲಯನು ನಗಿದನು; ಆದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಭೀತನಾಗಿ ಪರಮ ವಿನಯದಿಂದ ಕೆಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 24

हिमालय उवाच । शिवस्य राजसामग्रीं न हि पश्यामि काञ्चन । कञ्चिदाश्रयमैश्वर्यं कं वा स्वजनबान्धवम्

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದರು—ಶಿವನಲ್ಲಿ ರಾಜಸಾಮಗ್ರಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ನಾನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಐಶ್ವರ್ಯದ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆಸನವೂ ಇಲ್ಲ, ಸ್ವಜನ-ಬಂಧುಗಳ ವಲಯವೂ ಇಲ್ಲ.

Verse 25

नेच्छाम्यति विनिर्लिप्तयोगिने स्वां सुतामहम् । यूयं वेदविधातुश्च पुत्रा वदत निश्चितम्

ಆ ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಲಿಪ್ತ ಯೋಗಿಗೆ ನನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ನಾನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಪುತ್ರರೇ, ನೀವು ವೇದವಿಧಿಯ ವಿಧಾತರೂ ಹೌದು; ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹೇಳಿರಿ—ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?

Verse 26

वरायाननुरूपाय पिता कन्यां ददाति चेत् । कामान्मोहाद्भयाल्लोभात्स नष्टो नरकं यजेत्

ಕಾಮ, ಮೋಹ, ಭಯ ಅಥವಾ ಲೋಭದಿಂದ ತಂದೆ ಅಯೋಗ್ಯ ವರನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದರೆ, ಅವನು ಧರ್ಮಭ್ರಷ್ಟನಾಗಿ ನರಕಗತಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 27

न हि दास्याम्यहं कन्यामिच्छया शूलपाणये । यद्विधानं भवेद्योग्यमृषयस्त द्विधीयताम्

ನಾನು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶೂಲಪಾಣಿ (ಶಿವ)ಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೇ ಋಷಿಗಳೇ! ಶಾಸ್ತ್ರೋಕ್ತವಾಗಿ ಯೋಗ್ಯವಾದ ವಿಧಿಯನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿರಿ.

Verse 28

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वचस्तस्य हिमागस्य मुनीश्वर । प्रत्युवाच वसिष्ठस्तं तेषां वाक्यविशारद

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ಹಿಮಾಲಯನ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಅವರಲ್ಲಿ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯವಿರುವ ವಸಿಷ್ಠನು ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದನು.

Verse 29

वसिष्ठ उवाच । शृणु शैलेश मद्वाक्यं सर्वथा ते हितावहम् । धर्माविरुद्धं सत्यश्च परत्रेह मुदावहम्

ವಸಿಷ್ಠನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಶೈಲೇಶ! ನನ್ನ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಕೇಳು; ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹಿತಕರ. ಅದು ಧರ್ಮವಿರುದ್ಧವಲ್ಲ, ಸತ್ಯ; ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಆನಂದ ನೀಡುವುದು.

Verse 30

वचनं त्रिविधं शैल लौकिके वैदिकेऽपि च । सर्वं जानाति शास्त्रज्ञो निर्मलज्ञानचक्षुषा

ಹೇ ಶೈಲ! ವಚನವು ತ್ರಿವಿಧ—ಲೌಕಿಕ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿಯೂ ವೈದಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿಯೂ. ಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞನು ನಿರ್ಮಲ ಜ್ಞಾನಚಕ್ಷುವಿನಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.

Verse 31

असत्यमहितं पश्चात्सांप्रतं श्रुतिसुन्दरम् । सुबुद्धिर्वक्ति शत्रुर्हि हितं नैव कदाचन

ಅಸತ್ಯವೂ ಅಹಿತವೂ ಆದ ಮಾತನ್ನು ಕೂಡ ನಂತರ ‘ಈಗ ಕೇಳಲು ಸುಂದರ’ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು; ಆದರೆ ಶತ್ರು—ಬುದ್ಧಿವಂತನಾದರೂ—ಎಂದಿಗೂ ಹಿತವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 32

आदावप्रीतिजनकं परिणामे सुखावहम् । दयालुर्धमशीलो हि बोधयत्येव बांधवः

ನಿಜವಾದ ಬಂಧು—ದಯಾಳು ಮತ್ತು ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ—ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೂ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದೇ ಸುಖ-ಶ್ರೇಯಸ್ಸನ್ನು ತರುತ್ತದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 33

इति श्रीशिवमहापुराणे द्वितीयायां रुद्रसंहितायां तृतीये पार्वतीखण्डे गिरिसांत्वनोनाम त्रयस्त्रिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ದ್ವಿತೀಯ ರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯ ತೃತೀಯ ಪಾರ್ವತೀಖಂಡದಲ್ಲಿ ‘ಗಿರಿಸಾಂತ್ವನಾ’ ಎಂಬ ಮுப்பತ್ತಮೂರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Verse 34

एवञ्च त्रिविधं शैल नीतिशास्त्रोदितं वचः । कथ्यतां त्रिषु मध्ये किं ब्रुवे वाक्यं त्वदीप्सितम्

ಓ ಶೈಲನೇ! ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಉಕ್ತವಾದ ಈ ವಚನವು ತ್ರಿವಿಧ. ಹೇಳು—ಈ ಮೂರರಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಯಾವ ಮಾರ್ಗ ಇಷ್ಟ? ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ನಾನು ಯಾವ ಮಾತು ಹೇಳಲಿ?

Verse 35

ब्राह्मसम्पद्विहीनश्च शंकरस्त्रिदशेश्वरः । तत्त्वज्ञानसमुद्रेषु सन्निमग्नैकमानसः

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಂಪತ್ತು ಹಾಗೂ ಲೋಕ ವೈಭವವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ, ತ್ರಿದಶೇಶ್ವರ ಶಂಕರನು ಏಕಮನಸ್ಕನಾಗಿ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 36

ज्ञानानन्दस्येश्वरस्य ब्राह्मवस्तुषु का स्पृहा । गृही ददाति स्वसुतां राज्यसम्पत्तिशालिने

ಶುದ್ಧ ಜ್ಞಾನಾನಂದಸ್ವರೂಪನಾದ ಈಶ್ವರನಿಗೆ ಲೋಕಸಂಪತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಏನು ಆಸೆ ಇರಬಹುದು? ಆದರೂ ಗೃಹಸ್ಥನು ರಾಜ್ಯಸಂಪತ್ತಿಯುಳ್ಳ ವರನಿಗೆ ತನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 37

कन्यकां दुःखिने दत्त्वा कन्याघाती भवेत्पिता । को वेद शंकरो दुःखी कुबेरो यस्य किंकरः

ದುಃಖಿತನಾದ ದರಿದ್ರನಿಗೆ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ತಂದೆ ಕನ್ಯಾಹಂತಕನಂತೆ ಆಗುತ್ತಾನೆ. ಕುಬೇರನೇ ಸೇವಕನಾಗಿರುವ ಶಂಕರನನ್ನು ‘ದುಃಖಿ’ ಎಂದು ಯಾರು ಹೇಳಬಲ್ಲರು?

Verse 38

भ्रूभङ्गलीलया सृष्टिं स्रष्टुं हर्त्तुं क्षमो हि सः । निर्गुणः परमात्मा च परेशः प्रकृतेः परः

ಭ್ರೂಭಂಗದ ಲೀಲಾಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವನು ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ರಚಿಸಲು ಮತ್ತು ಲಯಗೊಳಿಸಲು ಸಮರ್ಥನು. ಅವನು ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮ, ಪರಮೇಶ್ವರ, ಪ್ರಕೃತಿಗೆ ಅತೀತನು।

Verse 39

यस्य च त्रिविधा मूर्त्तिर्विधा तुस्सृष्टिकर्मणि । सृष्टिस्थित्यन्तजननी ब्रह्मविष्णुहराभिधा

ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ರೂಪವು ತ್ರಿವಿಧವಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ; ಸೃಷ್ಟಿ, ಸ್ಥಿತಿ, ಅಂತ್ಯಗಳ ಜನನಿಯಾದ ಅವಳು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಹರ ಎಂಬ ನಾಮಗಳಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳು।

Verse 40

ब्रह्मा च ब्रह्मलोकस्थो विष्णुः क्षीरोदवासकृत् । हरः कैलासनिलयः सर्वाः शिवविभूतयः

ಬ್ರಹ್ಮನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾನೆ, ವಿಷ್ಣು ಕ್ಷೀರಸಾಗರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾನೆ, ಹರನು ಕೈಲಾಸದಲ್ಲಿ ನಿವಾಸಿ—ಆದರೂ ಇವೆಲ್ಲವೂ ನಿಜವಾಗಿ ಶಿವನ ವಿಭೂತಿಗಳೇ।

Verse 41

धत्ते च त्रिविधा मूर्ती प्रकृतिः शिवसम्भवा । अंशेन लीलया सृष्टौ कलया बहुधा अपि

ಶಿವನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಪ್ರಕೃತಿ ತ್ರಿವಿಧ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳು ಅಂಶರೂಪವಾಗಿ ಲೀಲೆಯಿಂದ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಬಹು ವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾಳೆ।

Verse 42

मुखोद्भवा स्वयं वाणी वागधिष्ठातृदेवता । वक्षःस्थलोद्भवा लक्ष्मीस्सर्वसम्पत्स्वरूपिणी

ಅವರ ಮುಖದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ವಾಣಿ—ವಾಕ್ಯದ ಅಧಿಷ್ಠಾತೃ ದೇವತೆ—ಉದ್ಭವಿಸಿದಳು; ಅವರ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು, ಅವಳು ಸರ್ವಸಂಪತ್ತಿನ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ।

Verse 43

शिवा तेजस्सु देवानामाविर्भावं चकार सा । निहत्य दानवान्सर्वान्देवेभ्यश्च श्रियं ददौ

ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ) ದೇವತೆಗಳ ತೇಜಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ಶಕ್ತಿಯಾಗಿ ಅವಿರ್ಭವಿಸಿದಳು; ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ದಾನವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ದೇವರಿಗೆ ಶ್ರೀ ಹಾಗೂ ದಿವ್ಯ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ದತ್ತಳು।

Verse 44

प्राप कल्पान्तरे जन्म जठरे दक्ष योषितः । नाम्ना सती हरं प्राप दक्षस्तस्मै ददौ च ताम्

ಮತ್ತೊಂದು ಕಲ್ಪಾಂತರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ದಕ್ಷನ ಪತ್ನಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ‘ಸತಿ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ಅವಳು ಹರಣಾದ ಶಿವನನ್ನು ಪಡೆದಳು; ದಕ್ಷನು ಅವಳನ್ನು ವಿವಾಹಾರ್ಥವಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 45

देहं तत्याज योगेन श्रुत्वा सा भर्तृनिन्दनम् । साद्य त्वत्तस्तु मेनायां जज्ञे जठरतश्शिवा

ತನ್ನ ಪತಿಯ ನಿಂದೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವಳು ಯೋಗಶಕ್ತಿಯಿಂದ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು; ನಂತರ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ಅವಳು ತಕ್ಷಣ ಮೇನಾದೇವಿಯ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ‘ಶಿವಾ’ಯಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ ಪಡೆದಳು।

Verse 46

शिवा शिवस्य पत्नीयं शैल जन्मनिजन्मनि । कल्पेकल्पे बुद्धिरूपा ज्ञानिनां जननी परा

ಅವಳು ಶಿವಾ—ಶಿವನ ಪವಿತ್ರ ಪತ್ನಿ; ಜನ್ಮಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಶೈಲರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಅವತರಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲ್ಪದಲ್ಲೂ ಅವಳು ಬುದ್ಧಿರೂಪಿಣಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳ ಪರಮ ಜನನಿ, ಮೋಕ್ಷಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿ.

Verse 47

जायते स्म सदा सिद्धा सिद्धिदा सिद्धिरूपिणी । सत्या अस्थि चिताभस्म भक्त्या धत्ते हरस्स्वयम्

ಅವಳು ಸದಾ ಸಿದ್ಧಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಜನ್ಮಿಸುತ್ತಾಳೆ—ಸಿದ್ಧಿದಾತ್ರಿ, ಸಿದ್ಧಿರೂಪಿಣಿ. ನಿಜವೇ: ಭಕ್ತಿವಶದಿಂದ ಸ್ವಯಂ ಹರ (ಶಿವ) ಚಿತಾಭಸ್ಮವನ್ನೂ ಅಸ್ಥಿಭಸ್ಮವನ್ನೂ ಧರಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 48

अतस्त्वं स्वेच्छया कन्यां देहि भद्रां हराय च । अथवा सा स्वयं कान्तस्थाने यास्यत्यदास्यसि

ಆದುದರಿಂದ ನಿನ್ನ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಆ ಭದ್ರ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಹರನಿಗೆ (ಶಿವನಿಗೆ) ಕೊಡು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವಳು ತಾನೇ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯನ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ; ಆಗ ನೀನೇ ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 49

कृत्वा प्रतिज्ञां देवेशो दृष्ट्वा क्लेशमसंख्यकम् । दुहितुस्ते तपःस्थानमाजगाम द्विजात्मकः

ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ದೇವೇಶನು, ನಿನ್ನ ಮಗಳ ಅಸಂಖ್ಯ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಅವಳ ತಪಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದನು—ದ್ವಿಜ (ಬ್ರಾಹ್ಮಣ) ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ.

Verse 50

तामाश्वास्य वरं दत्त्वा जगाम निजमन्दिरम् । तत्प्रार्थनावशाच्छम्भुर्ययाचे त्वां शिवां गिरे

ಅವಳನ್ನು ಆಶ್ವಾಸನ ನೀಡಿ ವರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಅವನು ತನ್ನ ಸ್ವಮಂದಿರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ನಂತರ ಅವಳ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯ ವಶವಾಗಿ ಶಂಭುವು ನಿನ್ನನ್ನು—ಓ ಗಿರಿಜೆ, ಶಿವೇ—ಯಾಚಿಸಿದನು.

Verse 51

अंगीकृतं युवाभ्यां तच्छिवभक्तिरतात्मना । विपरीतमतिर्जाता वद कस्माद्गिरीश्वर

ಓ ಗಿರೀಶ್ವರಾ! ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದ ಹೃದಯದಿಂದ ನೀನು ಅದನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ್ದೆ; ಹಾಗಾದರೆ ವಿರುದ್ಧ ಮನಸ್ಸು ಏಕೆ ಉಂಟಾಯಿತು? ಕಾರಣ ಹೇಳು.

Verse 52

तद्गत्वा प्रभुणा देव प्रार्थितेन त्वदन्तिकम् । प्रस्थापिता वयं शीघ्रं ह्यृषयस्साप्यरुन्धती

ಓ ದೇವಾ! ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಪ್ರಭುವಿನ ವಿನಯಪೂರ್ಣ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯಿಂದ, ನಮ್ಮನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಯಿತು—ನಾವು ಋಷಿಗಳು, ಅರುಂಧತಿಯೊಡನೆ.

Verse 53

शिक्षयामो वयं त्वा हि दत्त्वा रुद्राय पार्वतीम् । एवंकृते महानन्दो भविष्यति गिरे तव

ನಾವು ನಿನಗೆ ಉಪದೇಶಿಸುತ್ತೇವೆ—ಪಾರ್ವತಿಯನ್ನು ರುದ್ರನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸು. ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ, ಓ ಗಿರೇ, ನಿನಗೆ ಮಹಾನಂದ ಉಂಟಾಗುವುದು.

Verse 54

शिवां शिवाय शैलेन्द्र स्वेच्छया चेन्न दास्यसि । भविता तद्विवाहोऽत्र भवितव्यबलेन हि

ಓ ಶೈಲೆಂದ್ರಾ! ನೀನು ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಕೊಡದಿದ್ದರೂ, ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ವಿವಾಹವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ—ಭವಿತವ್ಯದ ಅಪ್ರತಿಹತ ಬಲದಿಂದ.

Verse 55

वरं ददौ शिवायै स तपन्त्यै तात शंकरः । नहीश्वरप्रतिज्ञातं विपरीताय कल्पते

ಓ ತಾತಾ! ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಶಿವಾ (ಪಾರ್ವತಿ)ಗೆ ಶಂಕರನು ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಈಶ್ವರನ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಎಂದಿಗೂ ವಿರೋಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 56

अहो प्रतिज्ञा दुर्लंघ्या साधूनामीशवर्तिनाम् । सर्वेषां जगतां मध्ये किमीशस्य पुनर्गिरे

ಅಹೋ! ಈಶ್ವರಾಧೀನರಾದ ಸಾಧುಗಳ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದು ದುರ್ಳಂಘ್ಯ. ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲೂ ಈಶ್ವರನನ್ನು ಮತ್ತೆ ವಿರೋಧವಾಗಿ ಹೇಳಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಯಾರಿಗಿದೆ?

Verse 57

एको महेन्द्रश्शैलानां पक्षांश्चिच्छेद लीलया । पार्वती लीलया मेरोश्शृङ्गभङ्गं चकार च

ಒಬ್ಬನೇ ಮಹೇಂದ್ರನು ಲೀಲೆಯಿಂದ ಪರ್ವತಗಳ ‘ರೆಕ್ಕೆಗಳನ್ನು’ ಕತ್ತರಿಸಿದನು; ಹಾಗೆಯೇ ಪಾರ್ವತಿಯೂ ತನ್ನ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಮೇರುವಿನ ಶಿಖರವನ್ನು ಮುರಿದಳು.

Verse 58

एकार्थे नहि शैलेश नाश्यास्सर्वा हि सम्पदः । एकं त्यजेत्कुलस्यार्थे श्रुतिरेषा सनातनी

ಹೇ ಶೈಲೇಶ! ಒಂದೇ ಗುರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರತೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಸಂಪತ್ತು ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಲಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಒಂದನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಬೇಕು—ಇದು ಶ್ರುತಿಯ ಸನಾತನ ಉಪದೇಶ.

Verse 59

दत्त्वा विप्राय स्वसुतामनरण्यो नृपेश्वर । ब्राह्मणाद्भयमापन्नो ररक्ष निजसम्पदम्

ಹೇ ನೃಪೇಶ್ವರ! ಅನರಣ್ಯ ರಾಜನು ತನ್ನ ಮಗಳನ್ನು ಒಬ್ಬ ವಿಪ್ರನಿಗೆ ನೀಡಿದ ಬಳಿಕ, ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ತೇಜಸ್ಸಿಗೆ ಭಯಪಟ್ಟು, ತನ್ನ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡನು.

Verse 60

तमाशु बोधयामासुर्नीतिशास्त्रविदो जनाः । ब्रह्मशापाद्विभीताश्च गुरवो ज्ञातिसत्तमाः

ಆಗ ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣತರಾದ ಜನರು ಅವನಿಗೆ ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಬ್ರಹ್ಮಶಾಪಕ್ಕೆ ಭೀತರಾದ ಗುರುಗಳು ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬಂಧುಗಳೂ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು।

Verse 61

शैलराज त्वमप्येव सुतां दत्त्वा शिवाय च । रक्ष सर्वान्बंधुवर्गान्वशं कुरु सुरानपि

ಓ ಶೈಲರಾಜನೇ! ನೀವೂ ನಿನ್ನ ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ಶಿವನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸಿ, ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಬಂಧುಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ನಿನ್ನ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ವಶಪಡಿಸಿಕೊ।

Verse 62

ब्रह्मोवाच । इत्याकर्ण्य वसिष्ठस्य वचनं स प्रह स्य च । पप्रच्छ नृपवार्त्ताश्च हृदयेन विदूयता

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು—ವಸಿಷ್ಠನ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವನು ನಗಿದನು; ಆದರೂ ಒಳಗೆ ದಹಿಸುವ ಹೃದಯದಿಂದ ರಾಜನ ಸ್ಥಿತಿ-ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 63

हिमालय उवाच । कस्य वंशोद्भवो ब्रह्मन्ननरण्यो नृपश्चसः । सुतां दत्त्वा स च कथं ररक्षाखिलसम्पदः

ಹಿಮಾಲಯನು ಹೇಳಿದರು— ಹೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್! ಆ ಅನರಣ್ಯ ರಾಜನು ಯಾವ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದನು? ಮತ್ತು ಪುತ್ರಿಯನ್ನು ದಾನಮಾಡಿ, ತನ್ನ ಸಮಸ್ತ ಸಂಪತ್ತು-ವೈಭವವನ್ನು ಅವನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡನು?

Verse 64

ब्रह्मोवाच । इति श्रुत्वा वसिष्ठस्तु शैलवाक्यं प्रसन्नधीः । प्रोवाच गिरये तस्मै नृपवार्त्ता सुखावहाम्

ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೇಳಿದರು— ಪರ್ವತದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪ್ರಸನ್ನಮನಸ್ಸಿನ ವಸಿಷ್ಠನು ಆ ಗಿರಿರಾಜನಿಗೆ ರಾಜನ ವಿಷಯದ ಸುಖಕರವಾದ, ಆನಂದ ತರುವ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದನು।