Śiva–Hari–Rudra–Vidhīnāṃ Tattva-nirṇayaḥ (Identity of Śiva, Viṣṇu, Rudra, and Brahmā; Nirguṇa–Saguṇa Reconciliation)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । शिवः को वा हरिः को वा रुद्रः को वा विधिश्च कः । एतेषु निर्गुणः को वा ह्येतं नश्छिन्धि संशयम्

ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಶಿವನು ಯಾರು? ಹರಿಯು (ವಿಷ್ಣು) ಯಾರು? ರುದ್ರನು ಯಾರು? ವಿಧಿ (ಬ್ರಹ್ಮ) ಯಾರು? ಇವರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿ ನಿರ್ಗುಣ—ಗುಣಾತೀತ—ಯಾರು? ನಮ್ಮ ಸಂಶಯವನ್ನು ದಯವಿಟ್ಟು ಛೇದಿಸಿರಿ।

Verse 2

सूत उवाच । यच्चादौ हि समुत्पन्नं निर्गुणात्परमात्मनः । तदेव शिवसंज्ञं हि वेदवेदांतिनो विदुः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗುಣ ಪರಮಾತ್ಮನಿಂದ ಏನು ಉದ್ಭವಿಸಿತೋ, ಅದನ್ನೇ ವೇದ-ವೇದಾಂತವಿದ್ವಾಂಸರು ‘ಶಿವ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 3

तस्मात्प्रकृतिरुत्पन्ना पुरुषेण समन्विता । ताभ्यान्तपः कृतं तत्र मूलस्थे च जले सुधीः

ಅವನಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಪುರುಷನೊಂದಿಗೆ ಸಂಯುಕ್ತವಾಗಿ. ನಂತರ ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ—ಮೂಲಸ್ಥಾನದ ಜಲದಲ್ಲಿ—ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದರು, ಓ ಜ್ಞಾನಿಯೇ।

Verse 4

पञ्चकोशीति विख्याता काशी सर्वातिवल्लभा । व्याप्तं च सकलं ह्येतत्तज्जलं विश्वतो गतम्

ಪಂಚಕೋಶೀ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಕಾಶೀ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಅತಿಪ್ರಿಯ. ಈ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರದೇಶವು ಶಿವಪಾವನತೆಯಿಂದ ವ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ; ಇಲ್ಲಿನ ತೀರ್ಥಜಲವು ಸರ್ವದಿಕ್ಕಿಗೂ ಹರಡಿ ಜಗತ್ತನ್ನೆಲ್ಲ ತಲುಪುತ್ತದೆ.

Verse 5

संभाव्य मायया युक्तस्तत्र सुप्तो हरिस्स वै । नारायणेति विख्यातः प्रकृतिर्नारायणी मता

ಅಲ್ಲಿ ಹರಿ (ವಿಷ್ಣು) ಮಾಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತನಾಗಿ, ಅವಳ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಧಾರಿತನಾಗಿ, ಯೋಗನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶಯನಿಸಿದನು. ಅವನು ‘ನಾರಾಯಣ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದನು; ಆ ಪ್ರಕೃತಿ ‘ನಾರಾಯಣಿ’ ಎಂದು ಮನ್ನಿಸಲಾಯಿತು.

Verse 6

तन्नाभिकमले यो वै जातस्स च पितामहः । तेनैव तपसा दृष्टस्स वै विष्णुरुदाहृतः

ಆ ನಾಭಿಕಮಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದವನೇ ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮ. ಮತ್ತು ಅದೇ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ದರ್ಶನವಾದ ಪ್ರಭುವೇ ‘ವಿಷ್ಣು’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು.

Verse 7

उभयोर्वादशमने यद्रूपं स दर्शितं बुधाः । महादेवेति विख्यातं निर्गुणेन शिवेन हि

ಹೇ ಬುದ್ಧಿವಂತರೇ, ಎರಡೂ ಮಾರ್ಗಗಳ ವಾದ ಶಮನವಾದಾಗ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಆ ರೂಪವು ‘ಮಹಾದೇವ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿರ್ಗುಣ ಶಿವನೇ.

Verse 8

तेन प्रोक्तमहं शम्भुर्भविष्यामि कभालतः । रुद्रो नाम स विख्यातो लोकानुग्रहकारकः

ಅವನು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾನು—ಶಂಭು—ಕಪಾಲದಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವೆನು. ನಾನು ‘ರುದ್ರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಖ್ಯಾತನಾಗಿ, ಲೋಕಗಳಿಗೆ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನು ಆಗುವೆನು.

Verse 9

ध्यानार्थं चैव सर्वेषामरूपो रूपवानभूत् । स एव च शिवस्साक्षाद्भक्तवात्सल्यकारकः

ಎಲ್ಲರ ಧ್ಯಾನಾರ್ಥವಾಗಿ ನಿರಾಕಾರ ಪರಮೇಶ್ವರನು ತಾನೇ ಸಕಾರನಾದನು; ಅವನೇ ಸాక్షಾತ್ ಶಿವ, ಭಕ್ತವಾತ್ಸಲ್ಯ-ಕರುಣೆಯ ಕರ್ತೃ।

Verse 10

शिवे त्रिगुणसम्भिन्ने रुद्रे तु गुणधामनि । वस्तुतो न हि भेदोऽस्ति स्वर्णे तद्भूषणे यथा

ತ್ರಿಗುಣಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಶಿವನಲ್ಲಿಯೂ, ಗುಣಧಾಮವಾದ ರುದ್ರನಲ್ಲಿಯೂ ತತ್ತ್ವತಃ ಭೇದವಿಲ್ಲ; ಬಂಗಾರ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಭರಣದಂತೆ ಸಾರಭೇದವಿಲ್ಲ।

Verse 11

समानरूपकर्माणौ समभक्तगतिप्रदौ । समानाखिलसंसेव्यौ नानालीलाविहारिणौ

ಅವರು ರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ ದಿವ್ಯಕರ್ಮದಲ್ಲಿಯೂ ಸಮಾನರು; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಅದೇ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ; ಇಬ್ಬರೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸರ್ವಸೇವ್ಯರು, ನಾನಾ ಲೀಲಾವಿಹಾರಿಗಳು।

Verse 12

सर्वथा शिवरूपो हि रुद्रो रौद्रपराक्रमः । उत्पन्नो भक्तकार्यार्थं हरिब्रह्मसहायकृत्

ರುದ್ರನು ಸರ್ವಥಾ ಶಿವಸ್ವರೂಪನೇ, ರೌದ್ರ ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ; ಭಕ್ತಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಗಾಗಿ ಅವತರಿಸಿ, ಹರಿ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮರೊಂದಿಗೆ ಸಹಾಯಕನಾದನು।

Verse 14

ते वै रुद्रं मिलित्वा तु प्रयान्ति प्रकृता इमे । इमान्रुद्रो मिलित्वा तु न याति श्रुतिशासनम्

ಈ ಜೀವಿಗಳು ಸ್ವಪ್ರಕೃತಿಯ ವಶದಿಂದ ರುದ್ರನನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ರುದ್ರನು ಅವರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾದರೂ ಶ್ರುತಿವಿಧಾನವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ।

Verse 15

सर्वे रुद्रं भजन्त्येव रुद्रः कञ्चिद्भजेन्न हि । स्वात्मना भक्तवात्सल्याद्भजत्येव कदाचन

ಎಲ್ಲರೂ ರುದ್ರನನ್ನೇ ಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ರುದ್ರನು ಯಾರನ್ನೂ ಭಜಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಭಕ್ತರ ಮೇಲಿನ ವಾತ್ಸಲ್ಯದಿಂದ, ಆತನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಸೇವಾ-ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ತಾನೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 16

अन्यं भजन्ति ये नित्यं तस्मिंस्ते लीनतां गताः । तेनैव रुद्रं ते प्राप्ताः कालेन महता बुधाः

ಯಾರು ನಿತ್ಯವಾಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ದೇವತೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನೊಂದು ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಭಜಿಸುತ್ತಾರೋ, ಅವರು ಅದಲ್ಲೇ ಲೀನರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೂ ಅದೇ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ, ದೀರ್ಘಕಾಲದ ನಂತರ, ಬುದ್ಧಿವಂತರು ಅಂತಿಮವಾಗಿ ರುದ್ರ (ಶಿವ)ನನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ.

Verse 17

रुद्रभक्तास्तु ये केचित्तत्क्षणं शिवतां गताः । अन्यापेक्षा न वै तेषां श्रुतिरेषा सनातनी

ಆದರೆ ರುದ್ರಭಕ್ತರು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವರಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದರ ಮೇಲೂ ಅವಲಂಬನೆ ಇಲ್ಲ—ಇದೇ ವೇದದ ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿ.

Verse 18

अज्ञानं विविधं ह्येतद्विज्ञानं विविधं न हि । तत्प्रकारमहं वक्ष्ये शृणुतादरतो द्विजाः

ಈ ಅಜ್ಞಾನವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಹಲವು ವಿಧಗಳಾಗಿದೆ; ಆದರೆ ಸತ್ಯವಿಜ್ಞಾನವು ಬಹುವಿಧವಲ್ಲ. ಅದರ (ಅಜ್ಞಾನದ) ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು; ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಆದರದಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.

Verse 19

ब्रह्मादि तृणपर्यंतं यत्किंचिद्दृश्यते त्विह । तत्सर्वं शिव एवास्ति मिथ्या नानात्वकल्पना

ಬ್ರಹ್ಮಾದಿಯಿಂದ ತೃಣಪರ್ಯಂತ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದೆಲ್ಲ ಶಿವನೇ; ನಾನಾತ್ವದ ಕಲ್ಪನೆ ಮಿಥ್ಯ ಮಾತ್ರ.

Verse 20

सृष्टेः पूर्वं शिवः प्रोक्तः सृष्टेर्मध्ये शिवस्तथा । सृष्टेरन्ते शिवः प्रोक्तस्सर्वशून्ये तदा शिवः

ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಮುನ್ನ ಶಿವನೇ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಲಾಗಿದೆ; ಸೃಷ್ಟಿಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನೇ. ಸೃಷ್ಟಿಯ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವನೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲವೂ ಶೂನ್ಯವಾದಾಗಲೂ ಆಗ ಶಿವನೇ.

Verse 21

तस्माच्चतुर्गुणः प्रोक्तः शिव एव मुनीश्वराः । स एव सगुणो ज्ञेयः शक्तिमत्त्वाद्द्विधापि सः

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಶಿವನೇ ಚತುರ್ವಿಧನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ. ಅವನೇ ಸಗುಣನೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವನು ಪ್ರಕಟನೆಲ್ಲಿ ದ್ವಿವಿಧನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ।

Verse 22

येनैव विष्णवे दत्तास्सर्वे वेदास्सनातनाः । वर्णा मात्रा ह्यनैकाश्च ध्यानं स्वस्य च पूजनम्

ಅವನಿಂದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿಗೆ ಸನಾತನವಾದ ಎಲ್ಲ ವೇದಗಳು ದತ್ತವಾದವು. ಅವನಿಂದಲೇ ಅನೇಕ ವರ್ಣಗಳು, ಮಾತ್ರೆಗಳು, ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪಧ್ಯಾನ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಪೂಜೆಯೂ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 23

ईशानः सर्वविद्यानां श्रुतिरेषा सनातनी । वेदकर्ता वेदपतिस्तस्माच्छंभुरुदाहृतः

ಈಶಾನನು ಸರ್ವ ವಿದ್ಯೆಗಳ ಅಧಿಪತಿ—ಈ ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿ ಹೀಗೆಯೇ ಸಾರುತ್ತದೆ. ಅವನೇ ವೇದಕರ್ತ, ವೇದಪತಿ; ಆದಕಾರಣ ಅವನು ‘ಶಂಭು’ ಎಂದು ಕೀರ್ತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 24

स एव शंकरः साक्षात्सर्वानुग्रहकारकः । कर्ता भर्ता च हर्ता च साक्षी निर्गुण एव सः

ಅವನೇ ಸాక్షಾತ್ ಶಂಕರನು, ಸರ್ವರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹ ಮಾಡುವವನು. ಅವನೇ ಕರ್ತಾ, ಭರ್ತಾ ಮತ್ತು ಹರ್ತಾ; ಅವನೇ ಸಾಕ್ಷಿ, ಅವನೇ ನಿರ್ಗುಣನು.

Verse 25

अन्येषां कालमानं च कालस्य कलना न हि । महाकालस्स्वयं साक्षान्महाकालीसमाश्रितः

ಇತರರಿಗೆ ಕಾಲಮಾನದ ಅಳತೆ ಇರಬಹುದು; ಆದರೆ ಕಾಲವನ್ನೇ ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮಹಾಕಾಲನು ಸాక్షಾತ್ ಸ್ವಯಂಭೂ ಪ್ರಭು; ಮಹಾಕಾಳಿಯ ಆಶ್ರಯದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

Verse 26

तथा च ब्राह्मणा रुद्रं तथा कालीं प्रचक्षते । सर्वं ताभ्यान्ततः प्राप्तमिच्छया सत्यलीलया

ಹಾಗೆಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ರುದ್ರನನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಳಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸತ್ಯಮಯ, ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ಣ ದಿವ್ಯಲೀಲೆಯಲ್ಲಿಯೇ ಅವರ ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅಂತतः ಎಲ್ಲವೂ ಆ ಇಬ್ಬರಿಂದಲೇ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 27

न तस्योत्पादकः कश्चिद्भर्ता हर्ता न तस्य हि । स्वयं सर्वस्य हेतुस्ते कार्यभूताच्युतादयः

ಅವನಿಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಕರ್ತ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ನಿಜಕ್ಕೂ ಅವನಿಗೆ ಪಾಲಕನೂ ಇಲ್ಲ, ಸಂಹಾರಕನೂ ಇಲ್ಲ. ಅವನೇ ಎಲ್ಲದರ ಕಾರಣ; ಅಚ್ಯುತ (ವಿಷ್ಣು) ಮೊದಲಾದವರೂ ಅವನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಕಾರ್ಯರೂಪಗಳು.

Verse 28

स्वयं च कारणं कार्यं स्वस्य नैव कदाचन । एकोव्यनेकतां यातोप्यनेकोप्येकतां व्रजेत्

ಸ್ವಯಂ ಆತ್ಮನು ತನ್ನದೇಗಾಗಿ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾರಣವೂ ಕಾರ್ಯವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಏಕವೂ ಅನೇಕತೆಯಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬಹುದು; ಅನೇಕವೂ ಮತ್ತೆ ಏಕತ್ವಕ್ಕೆ ಮರಳಬಹುದು.

Verse 29

एकं बीजं बहिर्भूत्वा पुनर्बीजं च जायते । बहुत्वे च स्वयं सर्वं शिवरूपी महेश्वरः

ಒಂದೇ ಬೀಜವು ಹೊರಗೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತೆ ಬೀಜವಾಗಿಯೇ ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ಅದು ಅನೇಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ, ಆ ಎಲ್ಲವೂ ಶಿವಸ್ವರೂಪ ಮಹೇಶ್ವರನೇ ಸ್ವತಃ.

Verse 30

एतत्परं शिवज्ञानं तत्त्वतस्तदुदाहृतम् । जानाति ज्ञानवानेव नान्यः कश्चिदृषीश्वराः

ಈ ಪರಮ ಶಿವಜ್ಞಾನವನ್ನು ತತ್ತ್ವಾನುಸಾರವಾಗಿ ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಿದೆ. ಓ ಋಷೀಶ್ವರರೇ, ಇದನ್ನು ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನವಂತನೇ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ।

Verse 31

मुनय ऊचुः । ज्ञानं सलक्षणं ब्रूहि यज्ज्ञात्वा शिवताम्व्रजेत् । कथं शिवश्च तत्सर्वं सर्वं वा शिव एव च

ಮುನಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಲಕ್ಷಣಗಳೊಡನೆ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ; ಅದನ್ನು ತಿಳಿದವನು ಶಿವತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಶಿವನು ಹೇಗೆ ಆ ಸಮಸ್ತ ತತ್ತ್ವ, ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತವೂ ಹೇಗೆ ಶಿವನೇ?

Verse 32

व्यास उवाच । एतदाकर्ण्य वचनं सूतः पौराणिकोत्तमः । स्मृत्वा शिवपदाम्भोजं मुनींस्तानब्रवीद्वचः

ವ್ಯಾಸರು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಪೌರಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಸೂತನು ಶ್ರೀಶಿವನ ಪದಕಮಲಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ, ಆ ಮುನಿಗಳಿಗೆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು।

Verse 42

इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायां सगुणनिर्गुणभेदवर्णनं नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಚತುರ್ಥ ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಸಗುಣ-ನಿರ್ಗುಣ ಭೇದವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ನಲವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।

Verse 43

अन्ये च ये समुत्पन्ना यथानुक्रमतो लयम् । यांति नैव तथा रुद्रः शिवे रुद्रो विलीयते

ಇತರ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿ ಕ್ರಮಕ್ರಮವಾಗಿ ಲಯವನ್ನು ಸೇರುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ರುದ್ರನು ಹಾಗಲ್ಲ—ರುದ್ರನು ಶಿವನಲ್ಲಿಯೇ ಲೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ।