रामेश्वरलिङ्गप्रादुर्भावः (The Manifestation/Origin of the Rāmeśvara Liṅga)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ಋಷಿಗಳ ಮುಂದೆ ರಾಮೇಶ್ವರ ಲಿಂಗದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಾಗಿ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ। ರಾಮಾಯಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ರಾಮಾವತಾರ, ರಾವಣನಿಂದ ಸೀತಾಹರಣ, ಕಿಷ್ಕಿಂಧೆಯಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನೊಂದಿಗೆ ಮೈತ್ರಿ ಮತ್ತು ವಾಲಿವಧೆ, ವಾನರರನ್ನು ಶೋಧಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುವುದು, ಹನುಮಂತನ ಯಶಸ್ಸು ಹಾಗೂ ಸೀತೆಯ ಚೂಡಾಮಣಿ ದೊರಕುವುದು, ನಂತರ ರಾಮನು ದಕ್ಷಿಣ ಸಮುದ್ರತೀರಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸುವುದು ವರ್ಣಿತವಾಗಿದೆ। ಈ ಕಥೆ ಶೈವ ತೀರ್ಥಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುತ್ತದೆ—ವಿಷ್ಣುವಿನ ಅವತಾರನಾದ ರಾಮನೂ ಲಂಕೆಗೆ ಮುನ್ನ ಶಿವಕೃಪೆಗೆ ಲಿಂಗಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮಾಡುವನು ಎಂದು, ಧರ್ಮಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಶಿವಾನುಗ್ರಹವೇ ಸ್ಥಿರ ಆಧಾರವೆಂದು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि लिंगं रामेश्वराभिधम् । उत्पन्नं च यथा पूर्वमृषयश्शृणुतादरात्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ‘ರಾಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಅದು ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿತೋ, ಓ ಋಷಿಗಳೇ, ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ.
Verse 2
पुरा विष्णुः पृथिव्यां चावततार सतां प्रियः
ಪುರಾತನಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸತ್ಪುರುಷರಿಗೆ ಪ್ರಿಯನಾದ ವಿಷ್ಣು ಭೂಮಿಗೆ ಅವತರಿಸಿದನು.
Verse 3
तत्र सीता हृता विप्रा रावणेनोरुमायिना । प्रापिता स्वगृहं सा हि लंकायां जनकात्मजा
ಅಲ್ಲಿ, ಓ ವಿಪ್ರರೇ, ಜನಕನಂದಿನಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮಹಾಮಾಯಾವಿ ರಾವಣನು ಅಪಹರಿಸಿ, ಲಂಕೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ದನು.
Verse 4
अन्वेषणपरस्तस्याः किष्किन्धाख्यां पुरीमगात् । सुग्रीवहितकृद्भूत्वा वालिनं संजघान ह
ಅವಳ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ತತ್ಪರನಾಗಿ ಅವನು ‘ಕಿಷ್ಕಿಂಧಾ’ ಎಂಬ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಸುಗ್ರೀವನ ಹಿತಕಾರಿಯಾಗಿ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.
Verse 5
तत्र स्थित्वा कियत्कालं तदन्वेषणतत्परः । सुग्रीवाद्यैर्लक्ष्मणेन विचारं कृतवान्स वै
ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ನೆಲೆಸಿ, ಆ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತತ್ಪರನಾಗಿ, ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಮತ್ತು ಸುಗ್ರೀವ ಮೊದಲಾದವರೊಂದಿಗೆ ವಿಚಾರ-ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದನು.
Verse 6
कपीन्संप्रेषयामास चतुर्दिक्षु नृपात्मजः । हनुमत्प्रमुखान्रामस्तदन्वेषणहेतवे
ರಾಜಕುಮಾರ ರಾಮನು ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೆ ವಾನರರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು—ಹನುಮಂತ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ನಾಯಕರೆಂದು ಮಾಡಿ—ಅವಳ ಅನ್ವೇಷಣಾರ್ಥವಾಗಿ.
Verse 7
अथ ज्ञात्वा गतां लंकां सीतां कपिवराननात् । सीताचूडामणिं प्राप्य मुमुदे सोऽति राघवः
ನಂತರ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನ ಮುಖದಿಂದ ಸೀತೆಯು ಲಂಕೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಳೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಸೀತೆಯ ಚೂಡಾಮಣಿಯನ್ನು ಪಡೆದು, ರಾಘವನು ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಪಟ್ಟನು.
Verse 8
सकपीशस्तदा रामो लक्ष्मणेन युतो द्विजाः । सुग्रीवप्रमुखैः पुण्यैर्वानरैर्बलवत्तरैः
ಹೇ ದ್ವಿಜ ಋಷಿಗಳೇ, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀರಾಮನು ಕಪಿರಾಜನ ಸಹಾಯದಿಂದ, ಸುಗ್ರೀವಪ್ರಮುಖ ಪುಣ್ಯವಂತ ಮಹಾಬಲ ವಾನರರಿಂದ ಸುತ್ತುವರಿದಿದ್ದನು।
Verse 9
पद्मैरष्टादशाख्यैश्च ययौ तीरं पयोनिधेः । दक्षिणे सागरे यो वै दृश्यते लवणाकरः
ಅಷ್ಟಾದಶವೆಂದು ಖ್ಯಾತವಾದ ಪದ್ಮಾಸನಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಪಯೋನಿಧಿಯ ತೀರಕ್ಕೆ ಹೋದನು—ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಲವಣಾಕರ ಸಾಗರವೇ ಅದು.
Verse 10
तत्रागत्य स्वयं रामो वेलायां संस्थितो हि सः । वानरैस्सेव्यमानस्तु लक्ष्मणेन शिवप्रियः
ಅಲ್ಲಿ ಬಂದು ಸ್ವಯಂ ರಾಮನು ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು. ವಾನರರಿಂದ ಸೇವಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಂದಿಗೆ, ಶಿವಪ್ರಿಯ ಭಕ್ತನಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ತಂಗಿದನು.
Verse 11
हा जानकि कुतो याता कदा चेयं मिलिष्यति । अगाधस्सागरश्चैवातार्या सेना च वानरी
“ಹಾ ಜಾನಕಿ! ನೀ ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದೆ? ನಾನು ಅವಳನ್ನು ಯಾವಾಗ ಮತ್ತೆ ಕಾಣುವೆ? ಸಾಗರ ಅಗಾಧ; ಈ ವಾನರಸೇನೆ ದಾಟಲಾರದು.”
Verse 12
राक्षसो गिरिधर्त्ता च महाबलपराक्रमः । लंकाख्यो दुर्गमो दुर्ग इंद्रजित्तनयोस्य वै
ಅವನು ‘ಗಿರಿಧರ್ತಾ’ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸ, ಮಹಾಬಲ-ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ. ‘ಲಂಕಾ’ ಎಂಬ ದುರ್ಗಮ ದುರ್ಗ; ಅವನು ಇಂದ್ರಜಿತನ ಪುತ್ರನು.
Verse 13
इत्येवं स विचार्यैव तटे स्थित्वा सलक्ष्मणः । आश्वासितो वनौकोभिरंगदादिपुरस्सरैः
ಹೀಗೆ ವಿಚಾರಿಸಿ ಅವನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನೊಡನೆ ನದಿತೀರದಲ್ಲಿ ನಿಂತನು; ಅಂಗದಾದಿಗಳ ನೇತೃತ್ವದ ವನವಾಸಿಗಳು ಅವನಿಗೆ ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದರು.
Verse 14
एतस्मिन्नंतरे तत्र राघवश्शैवसत्तमः । उवाच भ्रातरं प्रीत्या जलार्थी लक्ष्मणाभिधम्
ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ರಾಘವನು—ಶೈವಭಕ್ತರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ನೀರಿಗಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೆಂಬ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದನು.
Verse 15
राम उवाच । भ्रातर्लक्ष्मण वीरेशाहं जलार्थी पिपासितः । तदानय द्रुतं पाथो वानरैः कैश्चिदेव हि
ರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ಸಹೋದರ ಲಕ್ಷ್ಮಣ, ವೀರಾಧಿಪತೇ! ನನಗೆ ನೀರು ಬೇಕು, ದಾಹದಿಂದ ಕಂಗೆಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಬೇಗ ನೀರನ್ನು ತಂದುಕೊ; ಕೆಲ ವಾನರರಿಂದಲೂ ತರಿಸು.
Verse 16
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा वानरास्तत्र ह्यधावंत दिशो दश । नीत्वा जलं च ते प्रोचुः प्रणिपत्य पुरः स्थिताः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಲ್ಲಿನ ವಾನರರು ಹತ್ತು ದಿಕ್ಕುಗಳತ್ತ ಓಡಿದರು. ನೀರನ್ನು ತಂದು, ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಮುಂದೆ ನಿಂತು ವರದಿ ಮಾಡಿದರು.
Verse 17
वानरा ऊचुः । जलं च गृह्यतां स्वामिन्नानीतं तत्त्वदाज्ञया । महोत्तमं च सुस्वादु शीतलं प्राणतर्पणम्
ವಾನರರು ಹೇಳಿದರು—ಸ್ವಾಮಿ, ಈ ನೀರನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿರಿ; ತತ್ತ್ವ (ಧರ್ಮ) ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ನಾವು ತಂದಿದ್ದೇವೆ. ಇದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ, ರುಚಿಕರ, ಶೀತಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿದೆ.
Verse 18
सूत उवाच । सुप्रसन्नतरो भूत्वा कृपादृष्ट्या विलोक्य तान् । तच्छ्रुत्वा रामचन्द्रोऽसौ स्वयं जग्राह तज्जलम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಅತಿಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ನೋಡುತ್ತ, ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಶ್ರೀರಾಮಚಂದ್ರನು ಸ್ವತಃ ಆ ಜಲವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದನು।
Verse 19
स शैवस्तज्जलं नीत्वा पातुमारब्धवान्यदा । तदा च स्मरणं जातमित्थमस्य शिवेच्छया
ಆ ಶೈವಭಕ್ತನು ಆ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಕುಡಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ, ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಶಿವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಅವನೊಳಗೆ ಸ್ಮರಣೆ ಜಾಗೃತವಾಯಿತು.
Verse 20
न कृतं दर्शनं शंभोर्गृह्यते च जलं कथम् । स्वस्वामिनः परेशस्य सर्वानंदप्रदस्य वै
ಶಂಭುವಿನ ದರ್ಶನವಾಗದೆ ಇದ್ದರೆ, ಪೂಜಾಜಲವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬಹುದು? ಆತನೇ ನಮ್ಮ ಸ್ವಸ್ವಾಮಿ, ಪರಮೇಶ್ವರ; ನಿಜಕ್ಕೂ ಸರ್ವಾನಂದಪ್ರದನು।
Verse 21
इत्युक्त्वा च जलं पीतं तदा रघुवरेण च । पश्चाच्च पार्थिवीं पूजां चकार रघुनंदनः
ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ರಘುವಂಶಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆ ಜಲವನ್ನು ಕುಡಿದನು; ನಂತರ ರಘುನಂದನನು ಪಾರ್ಥಿವ (ಮಣ್ಣಿನ) ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।
Verse 22
आवाहनादिकांश्चैव ह्युपचारान्प्रकल्प्य वै । विधिवत्षोडश प्रीत्या देवमानर्च शङ्करम्
ಆವಾಹನಾದಿ ಎಲ್ಲಾ ಉಪಚಾರಗಳನ್ನು ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿ, ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಷೋಡಶೋಪಚಾರಗಳಿಂದ ಭಕ್ತಿಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಂಕರನನ್ನು ಅರ್ಚಿಸಿದನು।
Verse 23
प्रणिपातैस्स्तवैर्दिव्यैश्शिवं संतोष्य यत्नतः । प्रार्थयामास सद्भक्त्या स रामश्शंकरं मुदा
ಪ್ರಣಿಪಾತಗಳು ಮತ್ತು ದಿವ್ಯ ಸ್ತವಗಳಿಂದ ಯತ್ನಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ, ಆ ರಾಮನು ಸದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಶಂಕರನನ್ನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು।
Verse 24
राम उवाच । स्वामिञ्छंभो महादेव सर्वदा भक्तवत्सल । पाहि मां शरणापन्नं त्वद्भक्तं दीनमानसम्
ರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಸ್ವಾಮಿ ಶಂಭೋ, ಹೇ ಮಹಾದೇವ, ನೀವು ಸದಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲರು. ಶರಣಾಗತನಾದ ನನ್ನನ್ನು—ನಿಮ್ಮ ಭಕ್ತನಾದ ದೀನಮನಸ್ಸಿನವನನ್ನು—ರಕ್ಷಿಸಿರಿ.
Verse 25
एतज्जलमगाधं च वारिधेर्भवतारण । रावणाख्यो महावीरो राक्षसो बलवत्तरः
ಈ ಜಲವಿಸ್ತಾರ ಅತಿಗಾಢವಾಗಿದೆ; ಹೇ ಭವತಾರಣ, ನೀನು ಈ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಹೇಗೆ ದಾಟುವೆ? ರಾವಣನೆಂಬ ಮಹಾವೀರ ರಾಕ್ಷಸನು ಅತ್ಯಂತ ಬಲಿಷ್ಠನು.
Verse 26
वानराणां बलं ह्येतच्चंचलं युद्धसाधनम् । ममकार्यं कथं सिद्धं भविष्यति प्रियाप्तये
ವಾನರರ ಈ ಬಲ ನಿಜಕ್ಕೂ ಚಂಚಲ—ಯುದ್ಧಸಾಧನವಾಗಿ ಅಸ್ಥಿರ. ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ ಹೇಗೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು?
Verse 27
तस्मिन्देव त्वया कार्यं साहाय्यं मम सुव्रत । साहाय्यं ते विना नाथ मम कार्य्यं हि दुर्लभम्
ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ದೇವಾ, ಹೇ ಸುವ್ರತಾ, ನನಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡು. ಹೇ ನಾಥಾ, ನಿನ್ನ ಸಹಾಯವಿಲ್ಲದೆ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯ ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರ್ಳಭ.
Verse 28
त्वदीयो रावणोऽपीह दुर्ज्जयस्सर्वथाखिलैः । त्वद्दत्तवरदृप्तश्च महावीरस्त्रिलोकजित्
ಇಲ್ಲಿ ನಿನ್ನದೇ ರಾವಣನೂ ಸಹ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಜೇಯನು. ನಿನ್ನ ನೀಡಿದ ವರದಿಂದ ದರ್ಪಿತನಾದ ಆ ಮಹಾವೀರನು ತ್ರಿಲೋಕಜಿತ್.
Verse 29
अप्यहं तव दासोऽस्मि त्वदधीनश्च सर्वथा । विचार्येति त्वया कार्यः पक्षपातस्सदाशिव
ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು; ಸರ್ವಥಾ ನಿನ್ನ ಅಧೀನನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಸದಾಶಿವ, ವಿಚಾರಿಸಿ ನೀನೇ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಕೃಪಾಪಕ್ಷ ತೋರಿಸು.
Verse 30
सूत उवाच । इत्येवं स च संप्रार्थ्य नमस्कृत्य पुनःपुनः । तदा जयजयेत्युच्चैरुद्धोषैश्शंकरेति च
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಇಂತೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ, ಪುನಃಪುನಃ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಆಗ ಅವನು ಜೋರಾಗಿ ‘ಜಯ ಜಯ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ, ‘ಶಂಕರ!’ ಎಂದೂ ಕೂಗಿದನು.
Verse 31
इति स्तुत्वा शिवं तत्र मंत्रध्यानपरायणः । पुनः पूजां ततः कृत्वा स्वाम्यग्रे स ननर्त ह
ಇಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಿ, ಮಂತ್ರ-ಧ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನಾಗಿ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು; ನಂತರ ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ನೃತ್ಯ ಮಾಡಿದನು.
Verse 32
प्रेमी विक्लिन्नहृदयो गल्लनादं यदाकरोत् । तदा च शंकरो देवस्सुप्रसन्नो बभूव ह
ಪ್ರೇಮದಿಂದ ಕರಗಿದ ಹೃದಯದ ಭಕ್ತನು ಗಂಟಲು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ನಡುಗುವ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆర్తನಾದ ಮಾಡಿದಾಗ, ದೇವ ಶಂಕರನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸನ್ನನಾದನು.
Verse 33
सांगस्सपरिवारश्च ज्योतीरूपो महेश्वरः । यथोक्तरूपममलं कृत्वाविरभवद्द्रुतम्
ಆಮೇಲೆ ಮಹೇಶ್ವರನು—ಜ್ಯೋತಿರೂಪನಾಗಿ, ತನ್ನ ಅಂಗ-ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಪರಿವಾರವೂ ಸಹಿತ—ಯಥೋಕ್ತವಾದ ನಿರ್ಮಲ ರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು.
Verse 34
ततस्संतुष्टहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । शिवमस्तु वरं ब्रूहि रामेति स तदाब्रवीत्
ಆಗ ರಾಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೃದಯ ಸಂತೃಪ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಹೇಳಿದನು—“ಶಿವಮಸ್ತು, ಮಂಗಳವಾಗಲಿ. ವರವನ್ನು ಕೇಳು; ‘ರಾಮ’ ನಾಮಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿರು.”
Verse 35
तद्रूपं च तदा दृष्ट्वा सर्वे पूतास्ततस्स्वयम् । कृतवान्राघवः पूजां शिवधर्मपरायणः
ಆ ದಿವ್ಯರೂಪವನ್ನು ಆ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಕಂಡು ಎಲ್ಲರೂ ಸ್ವತಃ ಪವಿತ್ರರಾದರು. ನಂತರ ಶಿವಧರ್ಮಪರಾಯಣನಾದ ರಾಘವನು ಭಗವಾನ್ ಶಿವನ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 36
स्तुतिं च विविधां कृत्वा प्रणिपत्य शिवं मुदा । जयं च प्रार्थयामास रावणाजौ तदात्मनः
ವಿವಿಧ ಸ್ತುತಿಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ, ಹರ್ಷದಿಂದ ಶಿವನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ರಾವಣನೊಡನೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಜಯಕ್ಕಾಗಿ ಅವನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
Verse 37
ततः प्रसन्नहृदयो रामभक्त्या महेश्वरः । जयोस्तु ते महाराज प्रीत्या स पुनरब्रवीत्
ಆಗ ರಾಮಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹೃದಯ ಪ್ರಸನ್ನಗೊಂಡ ಮಹೇಶ್ವರನು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿ ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು— “ಮಹಾರಾಜ, ನಿನಗೆ ಜಯವಾಗಲಿ!”
Verse 38
शिवदत्तं जयं प्राप्य ह्यनुज्ञां समवाप्य च । पुनश्च प्रार्थयामास सांजलिर्नतमस्तकः
ಶಿವನು ದತ್ತಿಸಿದ ಜಯವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವರ ಕೃಪಾಮಯ ಅನುಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ಹೊಂದಿ, ಅವನು ಮತ್ತೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ತಲೆಬಾಗಿಸಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿದನು.
Verse 39
राम उवाच । त्वया स्थेयमिह स्वामिंल्लोकानां पावनाय च । परेषामुपकारार्थं यदि तुष्टोऽसि शंकर
ರಾಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸ್ವಾಮಿ ಶಂಕರನೇ! ನೀವು ತೃಪ್ತರಾಗಿದ್ದರೆ, ಲೋಕಗಳ ಪಾವನಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರರ ಉಪಕಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರಿ.
Verse 40
सूत उवाच । इत्युक्तस्तु शिवस्तत्र लिंगरूपोऽभवत्तदा । रामेश्वरश्च नाम्ना वै प्रसिद्धो जगतीतले
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಶಿವನು ಅಲ್ಲಿ ಲಿಂಗರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಕಟನಾದನು. ‘ರಾಮೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಅವನು ಜಗತ್ತಿನ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 41
रामस्तु तत्प्रभावाद्वै सिन्धुमुत्तीर्य चांजसा । रावणादीन्निहत्याशु राक्षसान्प्राप तां प्रियाम्
ಆ ಪವಿತ್ರ ಶೈವಪ್ರಭಾವದಿಂದ ರಾಮನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ದಾಟಿದನು. ನಂತರ ರಾವಣಾದಿ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಸಂಹರಿಸಿ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯ ಸೀತೆಯನ್ನು ಪುನಃ ಪಡೆದನು.
Verse 42
रामेश्वरस्य महिमाद्भुतोऽभूद्भुवि चातुलः । भुक्तिमुक्तिप्रदश्चैव सर्वदा भक्तकामदः
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮೇಶ್ವರನ ಅದ್ಭುತ ಹಾಗೂ ಅತುಲ ಮಹಿಮೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. ಅವನು ಭೋಗವೂ ಮೋಕ್ಷವೂ ನೀಡುವವನು; ಸದಾ ಭಕ್ತರ ಇಷ್ಟಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸುವವನು.
Verse 43
दिव्यगंगाजलेनैव स्नापयिष्यति यश्शिवम् । रामेश्वरं च सद्भक्त्या स जीवन्मुक्त एव हि
ದಿವ್ಯ ಗಂಗಾಜಲದಿಂದ ಸದ್ದ್ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶಿವ—ರಾಮೇಶ್ವರನಿಗೆ—ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿಸುವವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಜೀವನ್ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ।
Verse 44
इह भुक्त्वाखिलान्भोगान्देवानां दुर्लभानपि । अंते प्राप्य परं ज्ञानं कैवल्यं प्राप्नुयाद्ध्रुवम्
ಇಲ್ಲಿ ದೇವರಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ಎಲ್ಲಾ ಭೋಗಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ, ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಡೆದು, ಅವನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಕೈವಲ್ಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 45
इति वश्च समाख्यातं ज्योतिर्लिगं शिवस्य तु । रामेश्वराभिधं दिव्यं शृण्वतां पापहारकम्
ಇಂತೆ ನಿಮಗೆ ಶಿವನ ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ‘ರಾಮೇಶ್ವರ’ವೆಂದು ತಿಳಿಸಲಾಯಿತು; ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಶ್ರೋತೃಗಳ ಪಾಪಗಳು ನಾಶವಾಗುತ್ತವೆ।
Frequently Asked Questions
It stages an etiological prelude to the Rāmeśvara Liṅga: Rāma’s Rāmāyaṇa journey is retold up to the southern seashore, positioning the forthcoming liṅga-establishment as the theological claim that righteous action culminates in Śiva-worship and depends upon Śiva’s sanction.
The liṅga functions as an axis of stabilization at a liminal threshold (the oceanic boundary before Laṅkā): it encodes the doctrine that agency (karma) is purified and empowered when anchored in Śiva-tattva, transforming a geographic edge into a metaphysical center through consecration.
Śiva is highlighted primarily through the toponymic/iconic manifestation ‘Rāmeśvara’—Śiva as present in the liṅga associated with Rāma’s worship—rather than through an anthropomorphic form; Gaurī is not foregrounded in the sampled passage.