ओंकार-परमेश-लिङ्गकथा — The Narrative of the Oṃkāra Parameśa Liṅga (Gokarṇa–Vindhya Episode)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನಿಗೆ ‘ನಾಲ್ಕನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ’ವನ್ನು ವಿವರಿಸಲು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ; ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಓಂಕಾರ/ಪರಮೇಶ ಲಿಂಗವೆಂದು, ಸರ್ವಪಾತಕಹಾರಿಯೆಂದು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂತನು ಕಥೆಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ—ಪರಮಭಕ್ತನಾದ ನಾರದನು ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಶಿವಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತ ‘ಎಲ್ಲವೂ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಇದೆ, ನನಗೆ ಕೊರತೆ ಇಲ್ಲ’ ಎಂದು ಅಹಂಕಾರ ಪಡುತ್ತದೆ; ನಾರದನು ಮೇರು ಇನ್ನೂ ಎತ್ತರವೆಂದು ತೋರಿಸಿ ಅದರ ಗರ್ವವನ್ನು ಭಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ವಿವೇಕೋದಯವಾದ ಮೇಲೆ ವಿಂಧ್ಯನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪಪಟ್ಟು ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ/ಶಂಭುವನ್ನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಆರಾಧಿಸಿ ಶಂಕರನ ಶರಣಾಗುತ್ತಾನೆ. ಬೋಧನೆ—ಅಹಂಕಾರ ಶಿವಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿ; ಶಿವಶರಣಾಗತಿ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಾಪವೂ ಭ್ರಾಂತಿಯೂ ನಿವಾರಣೆಯಾಗುತ್ತವೆ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । त्वया सूत महाभाग श्राविता ह्यद्भुता कथा । महाकालाख्यलिंगस्य निजभक्तसुरक्षिकः
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಸೂತ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ, ನೀನು ನಮಗೆ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದ್ದೀ—‘ಮಹಾಕಾಲ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವು ತನ್ನ ಭಕ್ತರನ್ನು ಅಚಲವಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುವುದನ್ನು।
Verse 2
ज्योतिर्लिंगं चतुर्थं च कृपया वद वित्तम । ओंकारं परमेशस्य सर्वपातकहारिणः
ಹೇ ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೇ, ಕೃಪೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕನೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವಾದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಓಂಕಾರವನ್ನು—ಸರ್ವಪಾಪಹಾರಿಯನ್ನು—ವಿವರಿಸು।
Verse 4
सूत उवाच । ओंकारे परमेशाख्यं लिंगमासीद्यथा द्विजाः । तथा वक्ष्यामि वः प्रीत्या श्रूयतां परमर्षयः । कस्मिंश्चित्समये चाञ नारदो भगवान्मुनिः । गोकर्णाख्यं शिवं गत्वा सिषेवे परभक्तिमान्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ಓಂಕಾರದಲ್ಲಿ ‘ಪರಮೇಶ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವು ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತೋ, ಅದನ್ನೇ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ; ಹೇ ಪರಮರ್ಷಿಗಳೇ, ಕೇಳಿರಿ। ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪರಮಭಕ್ತನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮುನಿ ನಾರದನು ಗೋಕರ್ಣನಾಮಕ ಶಿವನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನನ್ನು ಸೇವಿಸಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು।
Verse 5
ततस्स आगतो विन्ध्यं नगेशं मुनिसत्तमः । तत्रैव पूजितस्तेन बहुमानपुरस्सरम्
ಅನಂತರ ಆ ಮುನಿಸತ್ತಮನು ಪರ್ವತರಾಜನಾದ ವಿಂಧ್ಯನ ಬಳಿಗೆ ಬಂದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅವನು ಅವನಿಂದ ಮಹಾ ಗೌರವ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಪೂಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು।
Verse 6
मयि सर्वं विद्यते च न न्यूनं हि कदाचन । इति भावं समास्थाय संस्थितो नारदाग्रतः
“ನನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ; ನಾನು ಯಾವ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಕೊರತೆಯವನಲ್ಲ” ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದು, ಅವನು ನಾರದನ ಮುಂದೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತನು।
Verse 7
तन्मानं तत्तदा श्रुत्वा नारदो मानहा ततः । निश्श्वस्य संस्थितस्तत्र श्रुत्वाविन्ध्योऽब्रवीदिदम्
ಆ ಗರ್ವಭರಿತ ಮಾತನ್ನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕೇಳಿ, ಅಹಂಕಾರಭಂಗಕನಾದ ನಾರದನು ದೀರ್ಘ ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಟ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಿಂಧ್ಯನು ಹೀಗೆಂದನು.
Verse 8
विन्ध्य उवाच । किं न्यूनं च त्वया दृष्टं मयि निश्श्वासकारणम् । तच्छ्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत्स महामुनिः
ವಿಂಧ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ನನ್ನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ಕೊರತೆಯನ್ನು ಕಂಡೆ, ಅದರಿಂದಲೇ ನೀನು ನಿಶ್ವಾಸ ಬಿಟ್ಟೆ?” ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹಾಮುನಿ ನಾರದನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 9
नारद उवाच । विद्यते त्वयि सर्वं हि मेरुरुच्चतरः पुनः । देवेष्वपि विभागोऽस्य न तवास्ति कदाचन
ನಾರದನು ಹೇಳಿದನು—“ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ; ನೀನು ಮೇರಿಗಿಂತಲೂ ಉನ್ನತನು. ದೇವರಲ್ಲಿಯೂ ಭೇದ-ವಿಭಾಗವಿದೆ; ಆದರೆ ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಎಂದಿಗೂ ಅಂಥ ವಿಭಾಗವಿಲ್ಲ.”
Verse 10
सूत उवाच । इत्युक्त्वा नारदस्तस्माज्जगाम च यथागतम् । विन्ध्यश्च परितप्तो वै धिग्वै मे जीवितादिकम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ನಾರದನು ಬಂದಂತೆಯೇ ಆ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋದನು. ವಿಂಧ್ಯನು ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ, “ಧಿಕ್ಕಾರ ನನ್ನ ಜೀವನಕ್ಕೂ ಅದರ ಸಂಬಂಧಿತ ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ!” ಎಂದು ಉದ್ಗರಿಸಿದನು.
Verse 11
विश्वेश्वरं तथा शंभुमाराध्य च तपाम्यहम् । इति निश्चित्य मनसा शंकर शरणं गतः
ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ “ವಿಶ್ವೇಶ್ವರನಾದ ಶಂಭುವನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ” ಎಂದು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ, ಅವನು ಶಂಕರನ ಶರಣಿಗೆ ಹೋದನು.
Verse 12
जगाम तत्र सुप्रीत्या ह्योंकारो यत्र वै स्वयम् । चकार च पुनस्तत्र शिवमूर्तिश्च पार्थिवीम्
ಮಹಾ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಓಂಕಾರನು ತಾನೇ ಪ್ರಕಟವಾಗಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಮಣ್ಣಿನಿಂದ ಶಿವಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು.
Verse 13
आराध्य च तदा शंभुं षण्मासं स निरन्तरम् । न चचाल तपस्थानाच्छिवध्यानपरायणः
ಆಮೇಲೆ ಅವನು ಶಂಭುವನ್ನು ಆರು ತಿಂಗಳು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಆರಾಧಿಸಿದನು. ಶಿವಧ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮರ್ಪಿತನಾಗಿ, ತನ್ನ ತಪಸ್ಥಾನದಿಂದ ಕದಲಲಿಲ್ಲ.
Verse 14
एवं विंध्यतपो दृष्ट्वा प्रसन्नः पार्वतीपतिः । स्वरूपं दर्शयामास दुर्ल्लभं योगिनामपि
ವಿಂಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆರವೇರಿದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡು ಪಾರ್ವತೀಪತಿ ಶಿವನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಯೋಗಿಗಳಿಗೂ ದುರ್ಲಭವಾದ ತನ್ನ ಸ್ವಸ್ವರೂಪವನ್ನು ದರ್ಶಿಸಿದನು।
Verse 15
प्रसन्नस्स तदोवाच ब्रूहि त्वं मनसेप्सितम् । तपसा ते प्रसन्नोस्मि भक्तानामीप्सितप्रदः
ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ ಆತನು ಹೇಳಿದರು—“ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಹೇಳು. ನಿನ್ನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನಾನು ಸಂತುಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಭಕ್ತರಿಗೆ ಇಷ್ಟಾರ್ಥವನ್ನು ನೀಡುವವನು ನಾನೇ.”
Verse 16
विन्ध्य उवाच । यदि प्रसन्नो देवेश बुद्धिं देहि यथेप्सिताम् । स्वकार्यसाधिनीं शंभो त्वं सदा भक्तवत्सलः
ವಿಂಧ್ಯನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ದೇವೇಶ! ನೀವು ಪ್ರಸನ್ನರಾಗಿದ್ದರೆ, ನನಗೆ ನಾನು ಬಯಸಿದಂತೆ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯಸಾಧಕವಾದ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ. ಹೇ ಶಂಭೋ! ನೀವು ಸದಾ ಭಕ್ತವತ್ಸಲ.”
Verse 17
सूत उवाच । तच्छ्रुत्वा भगवाञ्छंभुश्चिचेत हृदये चिरम् । परोपतापदं विन्ध्यो वरमिच्छति मूढधीः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಭಗವಾನ್ ಶಂಭು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಬಹುಕಾಲ ಚಿಂತಿಸಿದರು—“ಮೂಢಬುದ್ಧಿಯ ವಿಂಧ್ಯನು ಪರರಿಗೆ ತಾಪ ಉಂಟುಮಾಡುವ ವರವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ.”
Verse 18
इति श्रीशिवमहापुराणे चतुर्थ्यां कोटिरुद्रसंहितायामोंकारेश्वरज्योतिर्लिंगमाहात्म्यवर्णनं नामाष्टादशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ನಾಲ್ಕನೇ ವಿಭಾಗವಾದ ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಓಂಕಾರೇಶ್ವರ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ಮಹಾತ್ಮ್ಯ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಅಷ್ಟಾದಶ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 19
सूत उवाच । तथापि दत्तवाञ् शंभुस्तस्मै तद्वरमुत्तमम् । विध्यपर्वतराज त्वं यथेच्छसि तथा कुरु
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಆದರೂ ಶಂಭುವು ಅವನಿಗೆ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವರವನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿ, “ಓ ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತರಾಜಾ! ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದಂತೆ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 20
एवं च समये देवा ऋपयश्चामलाशयाः । संपूज्य शंकरं तत्र स्थातव्यमिति चाबुवन्
ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಲ ಹೃದಯದ ದೇವರುಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಶಂಕರನನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸಿ, “ಇಲ್ಲಿಯೇ ನಾವು ನೆಲೆಸಬೇಕು” ಎಂದು ಹೇಳಿದರು.
Verse 21
तच्छुत्वा देववचनं प्रसन्नः परमेश्वरः । तथैव कृतवान्प्रीत्या लोकानां सुखहेतवे
ದೇವರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ಪರಮೇಶ್ವರನು ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಸುಖಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅವರು ಕೇಳಿದಂತೆಯೇ ಹಾಗೆಯೇ ಮಾಡಿದನು.
Verse 22
ॐ कारं चैव यल्लिंगमेकं तच्च द्विधा गतम् । प्रणवे चैव ओंकारनामासीत्स सदाशिवः
‘ಓಂ’ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಏಕೈಕ ಲಿಂಗವೇ ನಿಜವಾಗಿ ದ್ವಿರೂಪವಾಗಿ ವಿಭಜಿತವಾಯಿತು. ಪ್ರಣವದಲ್ಲಿ ‘ಓಂಕಾರ’ ಎಂಬ ನಾಮಧಾರಿ ಸాక్షಾತ್ ಸದಾಶಿವನೇ.
Verse 23
पार्थिवे चैव यज्जातं तदासीत्परमेश्वरः । भक्ताभीष्टप्रदौ चोभौ भुक्तिमुक्तिप्रदौ द्विजाः
ಓ ದ್ವಿಜರೇ! ಪಾರ್ಥಿವ (ಮೃಣ್ಮಯ) ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದುದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನೇ. ಆ ಎರಡೂ ಭಕ್ತರ ಅಭೀಷ್ಟಗಳನ್ನು ನೀಡುವವುಗಳಾಗಿ, ಭುಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರದಾನಿಸಿದವು.
Verse 24
तत्पूजां च तदा चक्रुर्देवाश्च ऋषयस्तथा । प्रापुर्वराननेकांश्च संतोष्य वृषभध्वजम्
ಆಗ ದೇವರೂ ಋಷಿಗಳೂ ಆ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದರು। ವೃಷಭಧ್ವಜನಾದ ಭಗವಾನ್ ಶಿವನನ್ನು ಸಂತೋಷಪಡಿಸಿ ಅವರು ಅನೇಕ ವರಗಳನ್ನು ಪಡೆದರು।
Verse 25
स्वस्वस्थानं ययुर्देवा विन्ध्योपि मुदितोऽधिकम् । कार्य्यं साधितवान्स्वीयं परितापं जहौ द्विजाः
ಹೇ ದ್ವಿಜರೇ, ದೇವರು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು; ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವೂ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡಿತು। ತನ್ನ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿ ಅವನು ತನ್ನ ತಾಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದನು।
Verse 26
य एवं पूजयेच्छंभुं मातृगर्भं वसेन्न हि । यदभीष्टफलं तच्च प्राप्नुयान्नात्र संशय
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಶಂಭುವನ್ನು (ಶ್ರೀಶಿವನನ್ನು) ಪೂಜಿಸುವವನು ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭವಾಸವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅವನು ಬಯಸಿದ ಫಲವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.
Verse 27
सूत उवाच । एतत्ते सर्वमाख्यातमोंकारप्रभवे फलम् । अतः परं प्रवक्ष्यामि केदारं लिंगमुत्तमम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಓಂಕಾರದ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಫಲವನ್ನು ನಿಮಗೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಕೇದಾರದಲ್ಲಿರುವ ಪರಮೋತ್ತಮ ಲಿಂಗವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತೇನೆ.
Frequently Asked Questions
It introduces the Oṃkāra/Parameśa Jyotirliṅga frame and narrates how Nārada’s intervention exposes Vindhya’s pride (māna) by invoking Meru’s superiority, catalyzing Vindhya’s resolve to seek Śiva through tapas and refuge (śaraṇāgati).
Oṃkāra signifies Śiva as the sonic-ontological ground (praṇava as consciousness), while the “mountain hierarchy” functions as an ethical allegory: elevation becomes a metaphor for spiritual maturity, and the correction of māna is presented as necessary for receiving the liṅga’s purificatory power.
Śiva is referenced through the Oṃkāra-Parameśa Liṅga (Jyotirliṅga framing) and through epithets Viśveśvara, Śaṃbhu, and Śaṅkara—names that emphasize sovereignty (lord of all), beneficence, and the refuge-giving aspect of the deity.