Kumārasya Krāuñcaparvatagamanam (Kumāra’s Departure to Mount Krāuñca)
ಸೂತನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಕೇಳುವುದು ಪಾವನಕರ; ‘ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರಚರಿತ’ ಪಾಪನಾಶಕ. ತಾರಕವಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಶಿವಪುತ್ರ ಕುಮಾರನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಒಬ್ಬ ಸುರಋಷಿ ಬಂದು ಗಣೇಶನ ವಿವಾಹಾದಿ ಸುದ್ದಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಸಿ, ಕುಮಾರನ ಸಂಕಲ್ಪವನ್ನು ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕುಮಾರನು ತಂದೆ-ತಾಯಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವರು ತಡೆಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ, ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಾನೆ. ವಿರಹದಿಂದ ದುಃಖಿತಳಾದ ಗಿರಿಜೆಯನ್ನು ಶಂಕರನು ಸಾಂತ್ವನ ನೀಡಿ—ದುಃಖಿಸಬೇಡ, ಪುತ್ರನು ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಭರವಸೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ದುಃಖ ಉಳಿದಾಗ ಶಂಕರನು ದೇವರು-ಋಷಿಗಳನ್ನು ಗಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕರೆತರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಅವರು ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ ಪುನಃಪುನಃ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ಗೂಢ ಪಾಠ—ದೈವ ಕುಟುಂಬದ ವಿರಹ-ಮಿಲನವೂ ಜಗದ್ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಡೆಸುವ ದೈವಶಾಸನದ ಶಿಕ್ಷಣ; ಉಪದೇಶ, ನಿಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದ ಪುನಃಸ್ಥಾಪನೆಯ ಮೂಲಕ ಸಮತೋಲನ ಕಾಪಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि मल्लिकार्जुनसंभवम् । यः श्रुत्वा भक्तिमान्धीमान्सर्वपापैः प्रमुच्यते
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನನ ಪವಿತ್ರ ಪ್ರಾಕಟ್ಯದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವೆನು. ಭಕ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಇದನ್ನು ಕೇಳುವವನು ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳಿಂದ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ.
Verse 2
पूर्वं चा कथितं यच्च तत्पुनः कथयाम्यहम् । कुमारचरितं दिव्यं सर्वपापविनाशनम्
ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದುದನ್ನೇ ನಾನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಎಲ್ಲ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ಕುಮಾರ (ಸ್ಕಂದ)ನ ದಿವ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವೆನು.
Verse 3
यदा पृथ्वीं समाक्रम्य कैलासं पुनरागतः । कुमारस्स शिवापुत्रस्तारकारिर्महाबलः
ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಕುಮಾರನು—ಶಿವಪುತ್ರ, ತಾರಕಾಸುರನ ಸಂಹಾರಕ—ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸಂಚರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೈಲಾಸಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ.
Verse 4
तदा सुरर्षिरागत्य सर्वं वृत्तं जगाद ह । गणेश्वरविवाहादि भ्रामयंस्तं स्वबुद्धितः
ಆಗ ದೇವರ್ಷಿಯು ಬಂದು ನಡೆದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಅವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದನು—ಗಣೇಶ್ವರನ ವಿವಾಹಾದಿಯಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ—ತನ್ನ ವಿವೇಕಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಸಿ ಸರಿಪಡಿಸಿದನು.
Verse 5
तच्छुत्वा स कुमारो हि प्रणम्य पितरौ च तौ । जगाम पर्वतं क्रौचं पितृभ्यां वारितोऽपि हि
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರನು ತನ್ನ ಇಬ್ಬರು ಪೋಷಕರಿಗೂ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ; ಅವರು ತಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೂ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟನು।
Verse 6
कुमारस्य वियोगेन तन्माता गिरिजा यदा । दुःखितासीत्तदा शंभुस्तामुवाच सुबोधकृत्
ಕುಮಾರನ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಅವನ ತಾಯಿ ಗಿರಿಜಾ ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾದಾಗ, ಸುಬೋಧವನ್ನು ನೀಡುವ ಶಂಭು (ಶಿವ) ಅವಳಿಗೆ ಸಾಂತ್ವನ-ಉಪದೇಶ ನೀಡಿದನು।
Verse 7
कथं प्रिये दुःखितासि न दुःखं कुरु पार्वति । आयास्यति सुतः सुभ्रूस्त्यज्यतां दुःखमुत्कटम्
“ಪ್ರಿಯೆ, ನೀನು ಏಕೆ ದುಃಖಿತಳಾಗಿದ್ದೀಯ? ಹೇ ಪಾರ್ವತಿ, ಶೋಕಿಸಬೇಡ. ಹೇ ಸುಂದರಭ್ರೂವತೀ, ಪುತ್ರನು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ತೀವ್ರ ದುಃಖವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.”
Verse 8
सा यदा च न तन्मेने पार्वती दुःखिता भृशम् । तदा च प्रेषितास्तत्र शंकरेण सुरर्षयः
ಪಾರ್ವತಿ ಆ ಮಾತನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ ಬಹಳ ದುಃಖಿತಳಾದಾಗ, ಶಂಕರನು ಅಲ್ಲಿ ದೇವರ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು।
Verse 9
देवाश्च ऋषयस्सर्वे सगणा हि मुदान्विताः । कुमारानयनार्थं वै तत्र जग्मुः सुबुद्धयः
ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಹಾಗೂ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಗಣಗಳೊಡನೆ, ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿ, ದಿವ್ಯ ಕುಮಾರನನ್ನು ಕರೆತರುವ (ಆಹ್ವಾನಿಸುವ) ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಸುಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೋದರು।
Verse 10
तत्र गत्वा च ते सर्वे कुमारं सुप्रणम्य च । विज्ञाप्य बहुधाप्येनं प्रार्थनां चक्रुरादरात्
ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಕುಮಾರನಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆಳವಾಗಿ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ನಂತರ ಪುನಃಪುನಃ ಗೌರವದಿಂದ ವಿನಂತಿಸಿ, ಭಕ್ತಿಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.
Verse 11
देवादिप्रार्थनां तां च शिवाज्ञासंकुलां गुरुः । न मेने स कुमारो हि महाहंकारविह्वलः
ಶಿವಾಜ್ಞೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ದೇವಾದಿಗಳ ಆ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಯನ್ನು ಆ ಗುರುವು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಮಹಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲನಾದ ಕುಮಾರನು ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
ततश्च पुनरावृत्य सर्वे ते हि शिवांतिकम् । स्वंस्वं स्थानं गता नत्वा प्राप्य शंकरशासनम्
ನಂತರ ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಮತ್ತೆ ಶಿವನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ಮರಳಿ ಬಂದು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಶಂಕರನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿದರು.
Verse 13
तदा च गिरिजादेवी विरहं पुत्रसंभवम् । शंभुश्च परमं दुःखं प्राप तस्मिन्ननागते
ಆ ವೇಳೆ ಗಿರಿಜಾದೇವಿ ವಿರಹದಿಂದ ಪುತ್ರಸಂಭವಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾದಳು; ಮತ್ತು ಪುತ್ರನು ಇನ್ನೂ ಆಗಮಿಸದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಂಭುವೂ ಪರಮ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದನು.
Verse 14
अथो सुदुःखितौ दीनौ लोकाचारकरौ तदा । जग्मतुस्तत्र सुस्नेहात्स्वपुत्रो यत्र संस्थितः
ಆಗ ಅವರು ಇಬ್ಬರೂ ಅತಿದುಗುಡದಿಂದ ದೀನರಾಗಿದ್ದರೂ ಲೋಕಾಚಾರವನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ, ಗಾಢ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪುತ್ರನು ಇದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು।
Verse 15
इति श्रीशिवपुराणे चतुर्थ्यां कोटि रुद्रसंहिताया मल्लिकार्जुनद्वितीयज्योतिर्लिंगवर्णनंनाम पंचदशोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಪುರಾಣದ ನಾಲ್ಕನೇ ಕೋಟಿರುದ್ರಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ‘ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ—ದ್ವಿತೀಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗ ವರ್ಣನೆ’ ಎಂಬ ಹದಿನೈದನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು.
Verse 16
क्रौंचे च पर्वते दूरं गते तस्मिन्स्वपुत्रके । तौ च तत्र समासीनौ ज्यो तीरूपं समाश्रितौ
ಅವನು ತನ್ನ ಮಗನೊಂದಿಗೆ ದೂರ ಕ್ರೌಂಚ ಪರ್ವತಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಅಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾಗಿ ಜ್ಯೋತಿರೂಪವಾದ ಶಿವತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದರು.
Verse 17
पुत्रस्नेहातुरौ तौ वै शिवौ पर्वणिपर्वणि । दर्शनार्थं कुमारस्य स्वपुत्रस्य हि गच्छतः
ಪುತ್ರಸ್ನೇಹದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲರಾದ ಶಿವ-ಪಾರ್ವತೀರು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪರ್ವದಿನದಲ್ಲೂ, ಹಬ್ಬದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಕುಮಾರನ—ತಮ್ಮದೇ ಮಗನ—ದರ್ಶನಕ್ಕಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು.
Verse 18
अमावास्यादिने शंभुस्स्वयं गच्छति तत्र ह । पौर्णमासीदिने तत्र पार्वती गच्छति ध्रुवम्
ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ದಿನ ಶಂಭು ಸ್ವತಃ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ; ಪೂರ್ಣಿಮೆಯ ದಿನ ಪಾರ್ವತಿ ಧ್ರುವವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಾಳೆ।
Verse 19
तद्दिनं हि समारभ्य मल्लिकार्जुनसंभवम् । लिंगं चैव शिवस्यैकं प्रसिद्धं भुवनत्रये
ಆ ದಿನದಿಂದ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಆ ಏಕ ಲಿಂಗವು ತ್ರಿಲೋಕದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು।
Verse 20
तल्लिंगं यः समीक्षेत स सर्वैः किल्बिषैरपि । मुच्यते नात्र सन्देहः सर्वान्कामानवाप्नुयात्
ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವವನು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ—ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಇಷ್ಟಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ।
Verse 21
दुःखं च दूरतो याति सुखमात्यंतिकं लभेत् । जननीगर्भसंभूतं कष्टं नाप्नोति वै पुनः
ದುಃಖವು ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ; ಪರಮ, ಅಖಂಡ ಸುಖವು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಮತ್ತೆ ತಾಯಿಯ ಗರ್ಭಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಕಷ್ಟ (ಪುನರ್ಜನ್ಮಬಂಧ) ಸಂಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ।
Verse 22
धनधान्यसमृद्धिश्च प्रतिष्ठारोग्यमेव च । अभीष्टफलसिद्धिश्च जायते नात्र संशयः
ಧನಧಾನ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿ, ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಆರೋಗ್ಯ ದೊರೆಯುತ್ತವೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಇಷ್ಟಫಲಸಿದ್ಧಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 23
ज्योतिर्लिंगं द्वितीयं च प्रोक्तं मल्लिकसंज्ञितम् । दर्शनात्सर्वसुखदं कथितं लोकहेतवे
ದ್ವಿತೀಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಲಿಂಗವು ‘ಮಲ್ಲಿಕಾ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ; ಅದರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸರ್ವಸুখ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ—ಲೋಕಹಿತಾರ್ಥವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।
Frequently Asked Questions
Kumāra, after returning to Kailāsa, leaves for Mount Krāuñca despite parental restraint; Pārvatī grieves, Śiva consoles her, and devas with ṛṣis are sent to petition Kumāra to return.
Separation and return are used as a pedagogic template: grief becomes a site for Śiva’s instruction, while emissaries (devas/ṛṣis/gaṇas) symbolize ordered mediation—how divine will restores equilibrium without negating personal emotion.
Śiva appears as Śambhu/Śaṅkara in the role of the compassionate instructor and stabilizing sovereign; Gaurī appears as Girijā/Pārvatī embodying maternal devotion and affective bhakti refined through Śiva’s counsel.