उत्तरदिग्देशस्थ-शिवलीङ्गमाहात्म्य (Māhātmya of Northern-Region Śiva-liṅgas)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಋಷಿಗಳು ಸೂತನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ—ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕು/ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಪಾಪನಾಶಕ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ವಿವರಿಸಬೇಕೆಂದು. ಸೂತನು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ತೀರ್ಥ-ಪಟ್ಟಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ—ಮೊದಲು ಕ್ಷೇತ್ರದ ಶುದ್ಧಿಕಾರಕ ಶಕ್ತಿ, ನಂತರ ಲಿಂಗದ ಹೆಸರು, ಅದರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ-ಪರಂಪರೆ, ಮತ್ತು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಧಿ ಹಾಗೂ ಫಲಶ್ರುತಿ. ಗೋಕರ್ಣ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿನ ಚಂದ್ರಭಾಲ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ, ರಾವಣನು ತಂದನೆಂಬ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯನಾಥ ಸಮಾನ ಮಹತ್ವ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ; ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಚಂದ್ರಭಾಲ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶಿವಲೋಕಪ್ರಾಪ್ತಿ ಫಲವೆಂದು ಉಕ್ತವಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಮಿಶ್ರರ್ಷಿವರತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಋಷಿ ದಧೀಚಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿಸಿದ ದಧೀಚಿ-ಲಿಂಗ ಮೊದಲಾದವುಗಳನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ, ಕಥಾ-ಪರಂಪರೆ, ಆಚರಣೆ ಮತ್ತು ಫಲದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳಪಾವನತೆಯ ಶೈವ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ।
Shlokas
Verse 1
ऋषय ऊचुः । सूतसूत महाभाग धन्यस्त्वं शिवसक्तधीः । महाबलस्य लिंगस्य श्रावितेयं कथाद्भुता
ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಸೂತಪುತ್ರ ಸೂತನೇ, ಓ ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ! ನೀ ಧನ್ಯನು; ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಶಿವಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಮಹಾಬಲ ಲಿಂಗದ ಈ ಅದ್ಭುತ ಕಥೆಯನ್ನು ನಮಗೆ ಕೇಳಿಸಿದ್ದೆ।
Verse 2
उत्तरस्यां दिशायां च शिवलिंगानि यानि च । तेषां माहात्म्यमनघ वद त्वं पापनाशकम्
ಹೇ ನಿರಪರಾಧನೇ! ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಪಾಪನಾಶಕವಾದ ಪವಿತ್ರ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು.
Verse 3
सूत उवाच । शृणुतादरतो विप्रा औत्तराणां विशेषतः । माहात्म्यं शिवलिंगानां प्रवदामि समासतः
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕೇಳಿರಿ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುವ (ಲಿಂಗಗಳ) ವಿಷಯದಲ್ಲಿ. ಶಿವಲಿಂಗಗಳ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
Verse 4
गोकर्णं क्षेत्रमपरं महापातकनाशनम् । महावनं च तत्रास्ति पवित्रमतिविस्तरम्
ಗೋಕರ್ಣವು ಮತ್ತೊಂದು ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರ; ಅದು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪವಿತ್ರವೂ ವಿಶಾಲವೂ ಆದ ಮಹಾವನವೂ ಇದೆ.
Verse 5
तत्रास्ति चन्द्रभालाख्यं शिवलिंगमनुत्तमम् । रावणेन समानीतं सद्भक्त्या सर्वसिद्धिदम्
ಅಲ್ಲಿ ‘ಚಂದ್ರಭಾಲ’ ಎಂಬ ಅನುತ್ತಮ ಶಿವಲಿಂಗವು ವಿರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ರಾವಣನು ಸತ್ಪಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ತಂದನು; ಅದು ಸರ್ವಸಿದ್ಧಿಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 6
तस्य तत्र स्थितिर्वैद्यनाथस्येव मुनीश्वराः । सर्वलोकहितार्थाय करुणासागरस्य च
ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಅವರು ಅಲ್ಲಿ ವೈದ್ಯನಾಥ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಕರುಣಾಸಾಗರನಾದ ಶಿವನು ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ಹಿತಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿ ವಿರಾಜಿಸುತ್ತಾನೆ.
Verse 7
स्नानं कृत्वा तु गोकर्णे चन्द्रभालं समर्च्य च । शिवलोकमवाप्नोति सत्यंसत्यं न संशयः
ಗೋಕರ್ಣದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಚಂದ್ರಭಾಲ (ಚಂದ್ರಮೌಳಿ) ಶಿವನನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಅರ್ಚಿಸಿದವನು ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಸತ್ಯ, ಸತ್ಯವೇ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ।
Verse 8
चन्द्रभालस्य लिंगस्य महिमा परमाद्भुतः । न शक्यो वर्णितुं व्यासाद्भक्तस्नेहितरस्य हि
ಚಂದ್ರಭಾಲ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ; ಭಕ್ತರ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಸ्नेಹವಿರುವ ವ್ಯಾಸನೂ ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲಾರನು।
Verse 9
चन्द्रभालमहादेव लिंगस्य महिमा महान् । यथाकथंचित्संप्रोक्तः परलिंगस्य वै शृणु
ಚಂದ್ರಭಾಲ ಮಹಾದೇವನ ಲಿಂಗದ ಮಹಿಮೆ ಮಹತ್ತರ; ಅದು ಸ್ವಲ್ಪಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ—ಈಗ ಪರಮ ಲಿಂಗದ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಕೇಳು।
Verse 10
दाधीचं शिवलिंगं तु मिश्रर्षिवरतीर्थके । दधीचिना मुनीशेन सुप्रीत्या च प्रतिष्ठितम्
ಮಿಶ್ರರ್ಷಿವರ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ದಾಧೀಚ’ ಎಂಬ ಆ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಮಹರ್ಷಿ ದಧೀಚಿ ಅಪಾರ ಪ್ರೀತಿ-ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದನು।
Verse 11
तत्र गत्वा च तत्तीर्थे स्नात्वा सम्यग्विधानतः । शिवलिंगं समर्चेद्वै दाधीचेश्वरमादरात्
ಅಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಆ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ದಾಧೀಚೇಶ್ವರನೆಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವನ್ನು ಭಕ್ತಿಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಸಾದರವಾಗಿ ಸಮರ್ಚಿಸಬೇಕು।
Verse 12
दाधीचमूर्तिस्तत्रैव समर्च्या विधिपूर्वकम् । शिवप्रीत्यर्थमेवाशु तीर्थयात्रा फलार्थिभिः
ಅಲ್ಲಿಯೇ ದಧೀಚಿಯ ಪವಿತ್ರ ಮೂರ್ತಿಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪೂಜಿಸಬೇಕು. ತೀರ್ಥಫಲ ಬಯಸುವವರು ಶಿವಪ್ರೀತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಶೀಘ್ರ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡಲಿ.
Verse 13
एवं कृते मुनिश्रेष्ठाः कृतकृत्यो भवेन्नरः । इह सर्वसुखं भुक्त्वा परत्र गतिमाप्नुयात्
ಓ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಮನುಷ್ಯನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 14
नैमिषारण्यतीर्थे तु निखिलर्षिप्रतिष्ठितम् । ऋषीश्वरमिति ख्यातं शिवलिंगं सुखप्रदम्
ನೈಮಿಷಾರಣ್ಯ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ತ ಋಷಿಗಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿದ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದು ‘ಋಷೀಶ್ವರ’ ಎಂದು ಖ್ಯಾತವಾಗಿದ್ದು ಸುಖಪ್ರದವಾಗಿದೆ.
Verse 15
तद्दर्शनात्पूजनाच्च जनानां पापिनामपि । भुक्तिमुक्तिश्च तेषां तु परत्रेह मुनीश्वराः
ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಆ (ಶಿವಪ್ರತೀಕ)ದ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಪೂಜೆಯಿಂದ ಪಾಪಿಗಳಿಗೂ ಭೋಗವೂ ಮುಕ್ತಿಯೂ—ಇಹಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ಪರಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ—ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 16
हत्याहरणतीर्थे तु शिवलिंगमघापहम् । पूजनीयं विशेषेण हत्याकोटिविनाशनम्
ಹತ್ಯಾಹರಣ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ಪಾಪಹರ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದನ್ನು ವಿಶೇಷ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಪೂಜಿಸಬೇಕು; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಹತ್ಯಾದಿ ಘೋರ ಪಾಪಗಳ ಕೋಟಿ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 17
देवप्रयागतीर्थे तु ललितेश्वरनामकम् । शिवलिंगं सदा पूज्यं नरैस्सर्वाघनाशनम्
ದೇವಪ್ರಯಾಗ ತೀರ್ಥದಲ್ಲಿ ‘ಲಲಿತೇಶ್ವರ’ ಎಂಬ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದು ಜನರಿಂದ ಸದಾ ಪೂಜ್ಯ; ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಪಾಪಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ।
Verse 18
नयपालाख्यपुर्य्यां तु प्रसिद्धायां महीतले । लिंगं पशुपतीशाख्यं सर्वकामफलप्रदम्
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದ ನಯಪಾಲ ಎಂಬ ನಗರದಲ್ಲಿ ‘ಪಶುಪತೀಶ’ ಎಂಬ ಲಿಂಗವಿದೆ; ಅದು ಎಲ್ಲಾ (ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ) ಕಾಮನೆಗಳ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ।
Verse 19
शिरोभागस्वरूपेण शिवलिंगं तदस्ति हि । तत्कथां वर्णयिष्यामि केदारेश्वरवर्णने
ಆ ಶಿವಲಿಂಗವು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ‘ಶಿರೋಭಾಗ’ ಸ್ವರೂಪದಲ್ಲಿದೆ. ಈಗ ಕೇದಾರೇಶ್ವರ ವರ್ಣನೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪವಿತ್ರ ಕಥೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುವೆನು.
Verse 20
तदारान्मुक्तिनाथाख्यं शिवलिंगं महाद्भुतम् । दर्शनादर्चनात्तस्य भुक्तिर्मुक्तिश्च लभ्यते
ಅನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ‘ಮುಕ್ತಿನಾಥ’ ಎಂಬ ಮಹಾ ಅದ್ಭುತ ಶಿವಲಿಂಗವಿದೆ. ಅದರ ದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಅರ್ಚನೆಯಿಂದ ಭುಕ್ತಿ ಹಾಗೂ ಮುಕ್ತಿ ಎರಡೂ ಲಭಿಸುತ್ತವೆ.
Verse 21
इति वश्च समाख्यातं लिंगवर्णनमुत्तमम् । चतुर्दिक्षु मुनिश्रेष्ठाः किमन्यच्छ्रोतुमिच्छथ
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ, ಹೇ ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠರೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಶಿವಲಿಂಗದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವರ್ಣನೆಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿದೆ. ಈಗ ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಬಂದ ಋಷಿಗಳೇ—ಇನ್ನೇನು ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಿ?
Frequently Asked Questions
The chapter presents a tīrtha-catalog argument: specific liṅgas are validated through narrative provenance (e.g., Candrabhāla associated with Rāvaṇa’s bringing/installing tradition) and are theologically framed as reliable means to liberation when approached through prescribed rites.
The liṅga functions as a portable axis of Śiva-Tattva localized in geography; snāna signifies purification and readiness, while arcana signifies relational devotion. The promised śivaloka-prāpti encodes the claim that embodied ritual action, when aligned with bhakti, becomes a direct soteriological technology.
Śiva is highlighted primarily through named liṅga-manifestations—Candrabhāla (as Mahādeva in liṅga form) and Dādhīca-liṅga—rather than anthropomorphic forms; the emphasis is on site-specific Śiva-presence and its ritual efficacy.