मित्रसह-राज्ञो रक्षत्व-शापकथा — The Curse that Turns King Mitrasaha into a Rakshasa (Vasiṣṭha’s Śāpa Narrative)
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ಸೂತನು ವರ್ಣಿಸುತ್ತಾನೆ—ಇಕ್ಷ್ವಾಕುವಂಶದ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಹಾಗೂ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನಾದ ರಾಜ ಮಿತ್ರಸಹನು ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಚರ ಕಮಠನನ್ನು ಸಂಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹತನಾದ ದೈತ್ಯನ ದುಷ್ಟ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನು ವೇಷಾಂತರದಿಂದ ಅರಮನೆಗೆ ನುಗ್ಗಿ ನಂಬಿಕೆ ಪಡೆದು ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಮೇಲ್ವಿಚಾರಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಿತೃಕ್ಷಯಾಹ-ಸಂಬಂಧಿತ ಶ್ರಾದ್ಧಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಸಿಷ್ಠ ಗುರುವರಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಅನ್ನದಲ್ಲಿ ಮಾನವಮಾಂಸವನ್ನು ಬೆರೆಸಿ ಅಶೌಚ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಸತ್ಯ ತಿಳಿದ ವಸಿಷ್ಠರು ಕೋಪದಿಂದ ಶಾಪ ನೀಡುತ್ತಾರೆ—ರಾಜನು ರಾಕ್ಷಸನಾಗುವನು. ಇದರಿಂದ ವಿಧಿಶುದ್ಧಿಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮತೆ, ತಪ್ಪು ನಂಬಿಕೆಯ ಅಪಾಯ, ಹಾಗೂ ರಾಜಾಧಿಕಾರದ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲಭಾರ ಶಾಸಕನ ಮೇಲೆಯೇ ಬೀಳುವುದು ಎಂಬ ಪಾಠ ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ; ಶೈವಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಡಳಿತದ ಜಾಗ್ರತೆ, ಸಾಧುರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತದಿಂದ ಶಿವಾಭಿಮುಖತೆ ಸೂಚಿತವಾಗಿದೆ।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । श्रीमतीक्ष्वाकुवंशे हि राजा परमधार्मिकः । आसीन्मित्रसहो नाम श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಶ್ರೀಮಂತ ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದಲ್ಲಿ ಪರಮಧಾರ್ಮಿಕನಾದ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿದ್ದನು; ಅವನ ಹೆಸರು ಮಿತ್ರಸಹ, ಅವನು ಸರ್ವ ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
Verse 2
तस्य राज्ञः सुधर्मिष्ठा मदयन्ती प्रिया शुभा । दमयन्ती नलस्येव बभूव विदिता सती
ಆ ರಾಜನಿಗೆ ಮದಯಂತೀ ಎಂಬ ಶುಭವಾದ ಪ್ರಿಯ ರಾಣಿ ಇದ್ದಳು; ಅವಳು ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಥಿರಳಾಗಿ, ನಲನ ದಮಯಂತಿಯಂತೆ ಪತಿವ್ರತಾ ಸತಿಯಾಗಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾಗಿದ್ದಳು.
Verse 3
स एकदा हि मृगयास्नेही मित्रसहो नृपः । महद्बलेन संयुक्तो जगाम गहनं वनम्
ಒಮ್ಮೆ ಆ ರಾಜನು ಬೇಟೆಗೆ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಮಿತ್ರರೊಂದಿಗೆ, ಮಹಾಬಲದಿಂದ ಸಮೇತನಾಗಿ, ದಟ್ಟವಾದ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 4
विहरंस्तत्र स नृपः कमठाह्वं निशाचरम् । निजघान महादुष्टं साधुपीडाकरं खलम्
ಅಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ರಾಜನು ‘ಕಮಠ’ ಎಂಬ ನಿಶಾಚರನನ್ನು—ಅತಿದುಷ್ಟನಾಗಿ ಸಾಧುಗಳನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ಆ ಖಲನನ್ನು—ಸಂಹರಿಸಿದನು.
Verse 5
अथ तस्यानुजः पापी जयेयं छद्मनैव तम् । मत्वा जगाम नृपतेरन्तिक च्छद्मकारकः
ಆಮೇಲೆ ಅವನ ಪಾಪಿಷ್ಠ ಕಿರಿಯ ಸಹೋದರನು “ನಾನು ಅವನನ್ನು ಮೋಸದಿಂದಲೇ ಜಯಿಸುವೆನು” ಎಂದುಕೊಂಡು, ವೇಷಧಾರಿ ಕಪಟಕಾರನಾಗಿ ರಾಜನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋದನು।
Verse 6
तं विनम्राकृतिं दृष्ट्वा भृत्यतां कर्तुमागतम् । चक्रे महानसाध्यक्षमज्ञानात्स महीपतिः
ಅವನ ವಿನಮ್ರ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ಸೇವಕತ್ವಕ್ಕೆ ಬಂದನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ರಾಜನು ಅವನನ್ನು ಅರಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಯ ಅಧೀಕ್ಷಕನಾಗಿ ನೇಮಿಸಿದನು।
Verse 7
अथ तस्मिन्वने राजा कियत्कालं विहृत्य सः । निवृत्तो मृगयां हित्वा स्वपुरीमाययौ मुदा
ನಂತರ ಆ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲಕಾಲ ವಿಹರಿಸಿದ ರಾಜನು, ಬೇಟೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಿಂತು, ಸಂತೋಷದಿಂದ ತನ್ನ ನಗರಿಗೆ ಮರಳಿದನು।
Verse 8
पितुः क्षयाहे सम्प्राप्ते निमंत्र्य स्वगुरुं नृपः । वसिष्ठं गृहमानिन्ये भोजयामास भक्तितः
ತಂದೆಯ ಕ್ಷಯಾಹ (ವಾರ್ಷಿಕ ಶ್ರಾದ್ಧ) ಬಂದಾಗ ರಾಜನು ತನ್ನ ಗುರು ವಸಿಷ್ಠರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ, ಗೌರವದಿಂದ ಮನೆಗೆ ಕರೆತಂದು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೋಜನ ಮಾಡಿಸಿದನು.
Verse 9
रक्षसा सूदरूपेण संमिश्रितनरामिषम् । शाकामिषं पुरः क्षिप्तं दृष्ट्वा गुरुरथाब्रवीत्
ಅಡುಗೆಗಾರನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ರಾಕ್ಷಸನು ಮಾನವಮಾಂಸ ಮಿಶ್ರಿತ ಶಾಕಾಹಾರ ಪದಾರ್ಥವನ್ನು ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಗುರು ಆಗ ಹೇಳಿದನು.
Verse 10
गुरुरुवाच । धिक् त्वां नरामिषं राजंस्त्वयैतच्छद्मकारिणा । खलेनोपहृतं मह्यं ततो रक्षो भविष्यसि
ಗುರು ಹೇಳಿದರು—ಧಿಕ್ಕಾರ ನಿನಗೆ, ಓ ರಾಜಾ, ನರಮಾಂಸಭಕ್ಷಕನೆ! ನಿನ್ನ ಈ ಕಪಟದಿಂದ ನನ್ನ ಪಾಲು ದುಷ್ಟನು ಅಪಹರಿಸಿದನು. ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ರಾಕ್ಷಸನಾಗುವೆ.
Verse 11
रक्षःकृतं च विज्ञाय तदैवं स गुरुस्तदा । पुनर्विमृश्य तं शापं चकार द्वादशाब्दिकम्
ಆ ಕೃತ್ಯವು ರಾಕ್ಷಸಕೃತವೆಂದು ತಿಳಿದು, ಗುರುವು ತಕ್ಷಣವೇ ಪುನರ್ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಶಾಪವನ್ನು ವಿಧಿಸಿದನು.
Verse 12
स राजानुचितं शापं विज्ञाय क्रोधमूर्छितः । जलांजलिं समादाय गुरुं शप्तुं समुद्यतः
ಆ ಶಾಪವು ರಾಜನಿಗೆ ಅಯೋಗ್ಯವೆಂದು ತಿಳಿದು ಅವನು ಕೋಪದಿಂದ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು. ಅಂಜಲಿಯಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು, ತನ್ನ ಗುರುವಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಲು ಎದ್ದು ನಿಂತನು.
Verse 13
तदा च तत्प्रिया साध्वी मदयन्ती सुधर्मिणी । पतित्वा पादयोस्तस्य शापं तं हि न्यवारयत्
ಆಗ ಅವನ ಪ್ರಿಯೆ—ಸಾಧ್ವಿ, ಸುಧರ್ಮಿಣಿ ಮದಯಂತಿ—ಅವನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದು, ಆ ಶಾಪವು ನಡೆಯದಂತೆ ತಡೆದಳು.
Verse 14
ततो निवृत्तशापस्तु तस्या वचनगौरवात् । तत्याज पादयोरंभः पादौ कल्मषतां गतौ
ಆಗ ಅವಳ ವಚನಗಳ ಗಂಭೀರಗೌರವದಿಂದ ಶಾಪವು ನಿವೃತ್ತವಾಯಿತು. ಅವನ ಪಾದಗಳಲ್ಲಿದ್ದ ಜಲವು ದೂರವಾಯಿತು; ಆ ಪಾದಗಳು ಕಲ್ಮಷಸ್ಪರ್ಶಿತವಾದವು.
Verse 15
ततःप्रभृति राजाभूत्स लोकेस्मिन्मुनीश्वराः । कल्मषांघ्रिरिति ख्यातः प्रभावात्तज्जलस्य हि
ಅಂದಿನಿಂದ, ಓ ಮುನೀಶ್ವರರೇ, ಆ ರಾಜನು ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ‘ಕಲ್ಮಷಾಙ್ಘ್ರಿ’ (ಕಲ್ಮಷಪಾದ) ಎಂದು ಖ್ಯಾತನಾದನು—ಆ ಜಲದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಲೇ.
Verse 16
राजा मित्रसहः शापाद्गुरो ऋषिवरस्य हि । बभूव राक्षसो घोरो हिंसको वनगोचरः
ಪೂಜ್ಯ ಗುರು—ಋಷಿವರ—ಅವರ ಶಾಪದಿಂದ ರಾಜ ಮಿತ್ರಸಹನು ಭೀಕರ ರಾಕ್ಷಸನಾದನು; ಹಿಂಸಕನಾಗಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದನು.
Verse 17
स बिभ्रद्राक्षसं रूपं कालान्तकयमोपमम् । चखाद विविधाञ्जंतून्मानुषादीन्वनेचरः
ಆ ವನಚರನು ಕಾಲಾಂತಕ ಯಮನಿಗೆ ಸಮಾನವಾದ ರಾಕ್ಷಸರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿ, ಮಾನವರು ಮೊದಲಾದ ವಿವಿಧ ಜೀವಿಗಳನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟನು.
Verse 18
स कदाचिद्वने क्वापि रममाणौ किशोरकौ । अपश्यदन्तकाकारो नवोढौ मुनिदम्पती
ಒಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆನಂದದಿಂದ ಕ್ರೀಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ನವವಿವಾಹಿತ ಯೌವನ ಮುನಿದಂಪತಿಯನ್ನು ಅಂತಕಸಮಾನ ಭಯಾನಕ ರೂಪಧಾರಿ ಕಂಡನು।
Verse 19
राक्षसः स नराहारः किशोरं मुनिनन्दनम् । जग्धुं जग्राह शापार्त्तो व्याघ्रो मृगशिशुं यथा
ಶಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ನರಭಕ್ಷಕ ರಾಕ್ಷಸನು ಮುನಿಯ ಯೌವನ ಪುತ್ರನನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಲು ಹುಲಿ ಜಿಂಕೆಮರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಹಿಡಿದನು।
Verse 20
कुक्षौ गृहीतं भर्तारं दृष्ट्वा भीता च तत्प्रिया । सा चक्रे प्रार्थनं तस्मै वदंती करुणं वचः
ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ಅವನ ಹೊಟ್ಟೆಯೊಳಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ಪ್ರಿಯೆ ಭಯಗೊಂಡಳು; ಕರುಣಾಮಯ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬೇಡಿಕೊಂಡಳು।
Verse 21
प्रार्थ्यमानोऽपि बहुशः पुरुषादः स निर्घृणः । चखाद शिर उत्कृत्य विप्रसूनोर्दुराशयः
ಅನೇಕ ಬಾರಿ ಬೇಡಿಕೊಂಡರೂ ಆ ನಿರ್ದಯ ನರಭಕ್ಷಕನು ದುಷ್ಟಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಪುತ್ರನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ತಿಂದನು।
Verse 22
अथ साध्वी च सा दीना विलप्य भृशदुःखिता । आहृत्य भर्तुरस्थीनि चितां चक्रे किलोल्बणाम्
ಆಮೇಲೆ ಆ ಸಾಧ್ವಿ ದೀನಳಾಗಿ ಭಾರೀ ದುಃಖದಿಂದ ಅಳುತ್ತಾ, ಪತಿಯ ಅಸ್ಥಿಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ—ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ—ಒಂದು ಮಹತ್ತರವಾದ ಭಯಂಕರ ಚಿತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದಳು।
Verse 23
भर्तारमनुगच्छन्ती संविशंती हुताशनम् । राजानं राक्षसाकारं सा शशाप द्विजाङ्गना
ಪತಿಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಹುತಾಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ದ್ವಿಜಾಂಗನೆ, ರಾಕ್ಷಸಸ್ವಭಾವ-ರೂಪ ಪಡೆದ ರಾಜನಿಗೆ ಶಾಪವಿತ್ತಳು।
Verse 24
अद्यप्रभृति नारीषु यदा त्वं संगतो भवेः । तदा मृतिस्तवेत्युक्त्वा विवेश ज्वलनं सती
“ಇಂದಿನಿಂದ ನೀನು ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸ್ತ್ರೀಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಗಮಿಸಿದರೆ, ಆಗ ನಿನಗೆ ಮರಣವೇ”—ಎಂದು ಹೇಳಿ ಸತಿ ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು।
Verse 25
सोपि राजा गुरोश्शापमनुभूय कृतावधिम् । पुनः स्वरूपमास्थाय स्वगृहं मुदितो ययौ
ಆ ರಾಜನೂ ಗುರುಶಾಪವನ್ನು ನಿಗದಿತ ಅವಧಿವರೆಗೆ ಅನುಭವಿಸಿ, ನಂತರ ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದು, ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು।
Verse 26
ज्ञात्वा विप्रसतीशापं मदयन्ती रतिप्रियम् । पतिं निवारयामास वैधव्यादतिबिभ्यती
ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಪತಿವ್ರತೆ ಪತ್ನಿಯ ಶಾಪವನ್ನು ತಿಳಿದು, ರತಿಪ್ರಿಯನಿಗೆ ಅತಿಪ್ರಿಯಳಾದ ಮದಯಂತಿ ವೈಧವ್ಯದ ಭಯದಿಂದ ತನ್ನ ಪತಿಯನ್ನು ತಡೆದಳು.
Verse 27
अनपत्यो विनिर्विण्णो राज्यभोगेषु पार्थिवः । विसृज्य सकलां लक्ष्मीं वनमेव जगाम ह
ಸಂತಾನವಿಲ್ಲದೆ ಆ ರಾಜನು ರಾಜ್ಯಭೋಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿರಕ್ತನಾದನು. ಸಮಸ್ತ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ನಿಜವಾಗಿ ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
Verse 28
स्वपृष्ठतः समायान्तीं ब्रह्महत्यां सुदुःखदाम् । ददर्श विकटाकारां तर्जयन्ती मुहुर्मुहुः
ತನ್ನ ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆಂದೇ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖದಾಯಕ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆಯನ್ನು ಅವನು ಕಂಡನು. ಅದು ಭೀಕರಾಕಾರವಾಗಿ ಮರುಮರು ತರ್ಜನೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 29
तस्या निर्भद्रमन्विच्छन् राजा निर्विण्णमानसः । चकार नानोपायान्स जपव्रतमखादिकान्
ಅವಳಿಗೆ ಕ್ಷೇಮವೂ ಅನಿಷ್ಟನಿವೃತ್ತಿಯೂ ಆಗಲೆಂದು, ವಿಷಣ್ಣಮನಸ್ಸಿನ ರಾಜನು ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು—ಜಪ, ವ್ರತ, ಯಾಗಾದಿಗಳು.
Verse 30
नानोपायैर्यदा राज्ञस्तीर्थस्नानादिभिर्द्विजाः । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मिथिलां स ययौ तदा
ಓ ದ್ವಿಜರೇ! ತೀರ್ಥಸ್ನಾನಾದಿ ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳಿದ್ದರೂ ರಾಜನ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯೆ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ, ಅವನು ಆಗ ಮಿಥಿಲೆಗೆ ಹೊರಟನು.
Verse 31
बाह्योद्यानगतस्तस्याश्चितया परयार्दितः । ददर्श मुनिमायान्तं गौतमं पार्थिवश्च सः
ಅವಳ ಚಿತೆಯ ಅತಿತೀವ್ರ ದಾಹದಿಂದ ಬಹಳ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ರಾಜನು ಹೊರಗಿನ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅಲ್ಲಿ ಸಮೀಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೌತಮ ಮುನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
Verse 33
अभिसृत्य स राजेन्द्रो गौतमं विमलाशयम् । तद्दर्शनाप्तकिंचित्कः प्रणनाम मुहुर्मुहुः । अथ तत्पृष्टकुशलो दीर्घमुष्णं च निश्वसन् । तत्कृपादृष्टिसंप्राप्तसुख प्रोवाच तं नृपः
ರಾಜೇಂದ್ರನು ನಿರ್ಮಲಾಶಯನಾದ ಗೌತಮ ಮುನಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ಅವರ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಶಮನವನ್ನು ಪಡೆದು ಮರುಮರು ನಮಸ್ಕರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಮುನಿಯು ಕ್ಷೇಮವನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ, ರಾಜನು ದೀರ್ಘವಾದ ಉಷ್ಣ ನಿಶ್ವಾಸಗಳನ್ನು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಅವರ ಕರುಣಾದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ದೊರೆತ ಸಾಂತ್ವನದಿಂದ ಮಾತನಾಡಿದನು।
Verse 34
राजोवाच । मुने मां बाधते ह्येषा ब्रह्महत्या दुरत्यया । अलक्षिता परैस्तात तर्जयंती पदेपदे
ರಾಜನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಮುನೇ, ಈ ದುರತಿಕ್ರಮ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಪಾಪವು ನನಗೆ ಕಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇತರರಿಗೆ ಅದು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ತಾತ, ಅದು ಹೆಜ್ಜೆಹೆಜ್ಜೆಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಬೆದರಿಸಿ ಪೀಡಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 35
यन्मया शापदग्धेन विप्रपुत्रश्च भक्षितः । तत्पापस्य न शान्तिर्हि प्रायश्चित्तसहस्रकैः
ನಾನು ಶಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿ ಒಬ್ಬ ವಿಪ್ರನ ಪುತ್ರನನ್ನೂ ಭಕ್ಷಿಸಿದೆ; ಆ ಪಾಪಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಗಳನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೂ ಶಾಂತಿ ದೊರೆಯದು।
Verse 36
नानोपायाः कृता मे हि तच्छान्त्यै भ्रमता मुने । न निवृत्ता ब्रह्महत्या मम पापात्मनः किमु
ಓ ಮುನಿಯೇ, ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾ ಅದರ ಶಾಂತಿಗಾಗಿ ನಾನು ಅನೇಕ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದೆನು; ಆದರೂ ಪಾಪಾತ್ಮನಾದ ನನ್ನಿಂದ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಪಾಪವು ನಿವೃತ್ತವಾಗಿಲ್ಲ—ಏನು ಮಾಡಲಿ?
Verse 37
अद्य मे जन्मसाफल्यं संप्राप्तमिव लक्षये । यतस्त्वद्दर्शनादेव ममानन्दभरोऽभवत्
ಇಂದು ನನ್ನ ಜನ್ಮ ಸಾರ್ಥಕವಾದಂತೆ ನನಗೆ ತೋರುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಆನಂದದ ಅಪಾರ ತುಂಬು ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 38
अद्य मे तवपादाब्ज शरणस्य कृतैनसः । शांतिं कुरु महाभाग येनाहं सुखमाप्नुयाम्
ಇಂದು ನಾನು, ಅಪರಾಧಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದವನಾದರೂ, ನಿಮ್ಮ ಪದ್ಮಪಾದಗಳ ಶರಣಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಮಹಾಭಾಗನೇ, ನನಗೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸು, ಅದರಿಂದ ನಾನು ನಿಜವಾದ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆನು.
Verse 39
सूत उवाच । इति राज्ञा समादिष्टो गौतमः करुणार्द्रधीः । समादिदेश घोराणामघानां साधु निष्कृतिम्
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ರಾಜನ ಆದೇಶದಿಂದ, ಕರುಣೆಯಿಂದ ತೇವಗೊಂಡ ಮನಸ್ಸಿನ ಗೌತಮನು ಆಗ ಆ ಘೋರ ಪಾಪಗಳಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾದ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದನು.
Verse 40
गौतम उवाच । साधु राजेन्द्र धन्योसि महाघेभ्यो भयन्त्यज । शिवे शास्तरि भक्तानां क्व भयं शरणैषिणाम्
ಗೌತಮನು ಹೇಳಿದನು—ಸಾಧು, ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನೀನು ಧನ್ಯನು. ಮಹಾಪಾಪಗಳ ಭಯವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು. ಭಕ್ತರಿಗೆ ಶಾಸ್ತಾ-ಗುರುವೂ ಆದ ಶಿವನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗುವವರಿಗೆ ಭಯ ಎಲ್ಲಿ?
Verse 41
शृणु राजन्महाभाग क्षेत्रमन्यत्प्रतिष्ठितम् । महापातकसंहारि गोकर्णाख्यं शिवालयम्
ಓ ರಾಜನೇ, ಮಹಾಭಾಗ್ಯವಂತನೇ! ಕೇಳು—ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಕ್ಷೇತ್ರವಿದೆ; ‘ಗೋಕರ್ಣ’ ಎಂಬ ಶಿವಾಲಯ, ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನೂ ಸಂಹರಿಸುವುದಾಗಿ ಖ್ಯಾತವಾಗಿದೆ।
Verse 42
तत्र स्थितिर्न पापानां महद्भ्यो महतामपि । महाबलाभिधानेन शिवः संनिहितः स्वयम्
ಆ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಾಪಿಗಳಿಗೆ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ಮಹಾನರಲ್ಲಿ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠರೂ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಾರರು. ಏಕೆಂದರೆ ‘ಮಹಾಬಲ’ ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಶಿವನು ಸ್ವಯಂ ಸನ್ನಿಹಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ।
Verse 43
सर्वेषां शिवलिंगानां सार्वभौमो महाबलः । चतुर्युगे चतुर्वर्णस्सर्वपापापहारकः
ಎಲ್ಲಾ ಶಿವಲಿಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾರ್ವಭೌಮವೂ ಮಹಾಬಲವೂ ಆಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕು ಯುಗಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಾಲ್ಕು ವರ್ಣಗಳ ಜನರಿಗೆ ಇದು ಸರ್ವಪಾಪಗಳನ್ನು ಹರಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 44
पश्चिमाम्बुधितीरस्थं गोकर्णं तीर्थमुत्तमम् । तत्रास्ति शिवलिंगं तन्महापातकनाशकम्
ಪಶ್ಚಿಮ ಸಮುದ್ರತೀರದಲ್ಲಿ ಗೋಕರ್ಣವೆಂಬ ಉತ್ತಮ ತೀರ್ಥವಿದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಶಿವಲಿಂಗವು ಮಹಾಪಾತಕಗಳನ್ನೂ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ.
Verse 46
तथा त्वमपि राजेन्द्र गोकर्ण गिरिशालयम् । गत्वा सम्पूज्य तल्लिंगं कृतकृत्यत्वमाप्नुयाः
ಓ ರಾಜೇಂದ್ರ, ನೀನೂ ಗಿರೀಶನ ಆಲಯವಾದ ಗೋಕರ್ಣಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ, ಅಲ್ಲಿ ಇರುವ ಆ ಲಿಂಗವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಪೂಜಿಸು; ಆಗ ನೀನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವೆ.
Verse 47
तत्र सर्वेषु तीर्थेषु स्नात्वाभ्यर्च्य महाबलम् । सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोकन्त्वमाप्नुयाः
ಅಲ್ಲಿ ಆ ಎಲ್ಲ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ಪರಮೇಶ್ವರ ಶಿವನನ್ನು ಆರಾಧಿಸಿ, ನೀನು ಸರ್ವಪಾಪಗಳಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶಿವಲೋಕವನ್ನು ಪಡೆಯುವೆ।
Verse 48
सूत उवाच । इत्यादिष्टः स मुनिना गौतमेन महात्मना । महाहृष्टमना राजा गोकर्णं प्रत्यपद्यत
ಸೂತನು ಹೇಳಿದನು—ಮಹಾತ್ಮನಾದ ಗೌತಮ ಮುನಿಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಉಪದೇಶ ಪಡೆದ ರಾಜನು ಮಹಾಹರ್ಷಚಿತ್ತನಾಗಿ ಗೋಕರ್ಣದ ಕಡೆಗೆ ಹೊರಟು ಅಲ್ಲಿ ತಲುಪಿದನು।
Verse 49
तत्र तीर्थेषु सुस्नात्वा समभ्यर्च्य महाबलम् । निर्धूताशेषपापौघोऽलभच्छंभोः परम्पदम्
ಅಲ್ಲಿ ತೀರ್ಥಗಳಲ್ಲಿ ಸಮ್ಯಕ್ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ, ಮಹಾಬಲ ಪ್ರಭುವನ್ನು ವಿಧಿವಿಧಾನದಿಂದ ಅರ್ಚಿಸಿ, ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಪ್ರವಾಹವನ್ನು ತೊಳೆದು ಶಂಭುವಿನ ಪರಮಪದ—ಮೋಕ್ಷ—ವನ್ನು ಪಡೆದನು।
Verse 50
य इमां शृणुयान्नित्यं महाबलकथां प्रियाम् । त्रिसप्तकुलजैस्सार्द्धं शिवलोके व्रजत्यसौ
ಈ ಪ್ರಿಯ ಮಹಾಬಲಕಥೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯ ಶ್ರವಣ ಮಾಡುವವನು, ತನ್ನ ವಂಶದ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ತಲೆಮಾರುಗಳೊಡನೆ ಶಿವಲೋಕಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತಾನೆ।
Verse 51
इति वश्च समाख्यातं माहात्म्यं परमाद्भुतम् । महाबलस्य गिरिशलिंगस्य निखिलाघहृत्
ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಮಹಾಬಲನ ಗಿರೀಶ-ಲಿಂಗದ ಪರಮ ಅದ್ಭುತ ಮಹಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ನಿಮಗೆ ವಿವರಿಸಿದೆನು; ಅದು ಸಮಸ್ತ ಪಾಪಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹರಿಸುತ್ತದೆ।
Frequently Asked Questions
The central event is Vasiṣṭha’s curse: after a disguised rākṣasa causes human flesh to be served to the guru during a rite, the king Mitrasaha is held accountable and is cursed to become a rākṣasa—an argument for institutional responsibility and the inviolability of guru-centered ritual purity.
Food (āhāra) functions as a purity-symbol and a carrier of moral intention; the kitchen becomes the hidden site where dharma is protected or sabotaged. The curse operates as a ‘speech-act’ that externalizes inner disorder into ontological change, illustrating how ritual violation can precipitate a fall in being (bhāva-pariṇāma).
No explicit Śiva/Gaurī form is foregrounded in the sampled verses; the chapter instead advances Śaiva ethical theology indirectly—by showing how dharma, guru-sanctity, and purity norms (ultimately upheld by Rudra’s cosmic order) govern the fate of even exemplary kings.