Devīkṛta-praśna-varṇana (Description of the Goddess’s Questions) / देवीकृतप्रश्नवर्णनम्
ಈ ಅಧ್ಯಾಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಸರು ಸಮವेत ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಶಿವಜ್ಞಾನವು ಅತ್ಯಂತ ದುರ್ಲಭವೆಂದು, ಅದು ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದೆಂದು ತಿಳಿಸುತ್ತಾರೆ. ತ್ರಿಶೂಲಧಾರಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಪ್ರಸಾದವಿಲ್ಲದೆ ಈ ಜ್ಞಾನ ನಿಜವಾಗಿ ಲಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ; ಭಕ್ತ–ಅಭಕ್ತರ ನಡುವಿನ ಗಡಿ ರೇಖೆಯನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಂತರ ಉಮಾ–ಮಹೇಶ ಸಂವಾದರೂಪ ಪ್ರಾಚೀನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಸೂಚಿಸಿ—ದಕ್ಷಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಶಿವಾಪಮಾನವಾದ ಬಳಿಕ ಸತಿಯ ದೇಹತ್ಯಾಗ, ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಪಾರ್ವತಿಯಾಗಿ ಪುನರ್ಜನ್ಮ, ನಾರದೋಪದೇಶದಿಂದ ಶಿವಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ತಪಸ್ಸು, ಮತ್ತು ಸ್ವಯಂವರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ವಿವಾಹ—ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಗೌರೀ ಮಹಾಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗೆ ಆಸೀನಳಾಗಿ ಮಾತು ಆರಂಭಿಸುತ್ತಾಳೆ; ಮುಂದಿನ ತತ್ತ್ವಪ್ರಶ್ನೆಗಳ ಪೀಠಿಕೆ ಇದಾಗಿದೆ.
Shlokas
Verse 1
व्यास उवाच । साधु पृष्टमिदं विप्रा भवद्भिर्भाग्यवत्तमैः । दुर्लभं हि शिवज्ञानं प्रणवार्थप्रकाशकम्
ವ್ಯಾಸನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ವಿಪ್ರರೇ, ನೀವು ಪರಮ ಭಾಗ್ಯವಂತರು; ನೀವು ಸದುತ್ತರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೀರಿ. ಶಿವಜ್ಞಾನ ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರ್ಲಭ; ಅದೇ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ।
Verse 2
इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलास संहितायां देवीदेवसंवादे देवीकृतप्रश्नवर्णनं नाम द्वितीयोऽध्यायः
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಷಷ್ಠ ಕೈಲಾಸಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ ದೇವೀ-ದೇವ (ಪಾರ್ವತಿ-ಶಿವ) ಸಂವಾದದೊಳಗಿನ ‘ದೇವೀಕೃತ ಪ್ರಶ್ನಾವರ್ಣನ’ ಎಂಬ ಎರಡನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 3
जायते न हि सन्देहो नेतरेषामिति श्रुतिः । शिवभक्तिविहीनानामिति तत्त्वार्थनिश्चयः
ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಹುಟ್ಟದು—ಎಂದು ಶ್ರುತಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಇತರರಿಗೆ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಸ್ಥಿರ ತತ್ತ್ವನಿಶ್ಚಯ: ಶಿವಭಕ್ತಿಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ತತ್ತ್ವಾರ್ಥನಿಶ್ಚಯವೂ ಫಲವೂ ದೊರೆಯದು।
Verse 4
दीर्घसत्रेण युष्माभिर्भगवानम्बिकापतिः । उपासित इतीदं मे दृष्टमद्य विनिश्चितम्
ನಿಮ್ಮ ದೀರ್ಘ ಸತ್ರಯಜ್ಞದಿಂದ ಭಗವಾನ್ ಅಂಬಿಕಾಪತಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಪಾಸಿತರಾಗಿದ್ದಾರೆ—ಇದನ್ನು ಇಂದು ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನೋಡಿ ದೃಢಪಡಿಸಿಕೊಂಡೆ।
Verse 5
तस्माद्वक्ष्यामि युष्माकमितिहासम्पुरातनम् । उमामहेशसम्वादरूपमद्भुतमास्तिकाः
ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಆಸ್ತಿಕರೇ, ನಾನು ನಿಮಗೆ ಒಂದು ಪುರಾತನ ಪವಿತ್ರ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೇಳುವೆನು—ಅದು ಉಮಾ-ಮಹೇಶರ ಸಂವಾದರೂಪದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ।
Verse 6
पुराखिलजगन्माता सती दाक्षायणी तनुम् । शिवनिन्दाप्रसङ्गेन त्यक्त्वा च जनकाध्वरे
ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಖಿಲ ಜಗನ್ಮಾತೆ ಸತಿ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿ ಶಿವನಿಂದೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ತನ್ನ ತಂದೆ ದಕ್ಷನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದಳು।
Verse 7
ततः प्रभावात्सा देवी सुताऽभूद्धिमवद्गिरेः । शिवार्थमतपत्सा वै नारदस्योपदेशतः
ಅನಂತರ ಆ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವಿ ಹಿಮವಂತನ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ಜನ್ಮವಾಯಿತು. ನಾರದನ ಉಪದೇಶದಿಂದ ಶಿವಪ್ರಾಪ್ತಿಗಾಗಿ ಅವಳು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದಳು।
Verse 8
तस्मिन्भूधरवर्य्ये तु स्वयंवरविधानतः । देवेशे च कृतोद्वाहे पार्वती सुखमाप सा
ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂವರ ವಿಧಾನದಂತೆ, ದೇವೇಶ (ಭಗವಾನ್ ಶಿವ)ನೊಂದಿಗೆ ವಿವಾಹವು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ನೆರವೇರಿದಾಗ ಪಾರ್ವತೀ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಪಡೆದಳು।
Verse 9
तथैकस्मिन्महादेवी समये पतिना सह । सूपविष्टा महाशैले गौरी देवमभाषत
ಹೀಗೆ ಒಂದು ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾದೇವಿ ಗೌರೀ ತನ್ನ ಪತಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾಶೈಲದ ಮೇಲೆ ಸುಖವಾಗಿ ಕುಳಿತು ದೇವ (ಶಿವ)ನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದಳು।
Verse 10
महादेव्युवाच । भगवन्परमेशान पञ्चकृत्यविधायक । सर्वज्ञ भक्तिसुलभ परमामृतविग्रह
ಮಹಾದೇವಿ ಹೇಳಿದರು— ಓ ಭಗವನ್, ಓ ಪರಮೇಶಾನ! ಪಂಚಕೃತ್ಯಗಳ ವಿಧಾಯಕ, ಸರ್ವಜ್ಞ, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಸುಲಭವಾಗಿ ಲಭ್ಯ, ಪರಮ ಅಮೃತಸ್ವರೂಪನೇ!
Verse 12
दाक्षायणीन्तनुं त्यक्त्वा तव निन्दाप्रसंगतः । आसमद्य महेशान पुत्री हिमवतो गिरेः । कृपया परमेशान मंत्रदीक्षाविधानतः । मां विशुद्धात्मतत्त्वस्थां कुरु नित्यं महेश्वर
ನಿನ್ನ ನಿಂದೆಯ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ದಾಕ್ಷಾಯಣಿಯ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ಓ ಮಹೇಶಾನ, ಈಗ ನಾನು ಹಿಮವತ್ ಪರ್ವತದ ಪುತ್ರಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನ ಶರಣಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದೇನೆ. ಓ ಪರಮೇಶಾನ, ಕೃಪೆಯಿಂದ ಮಂತ್ರದೀಕ್ಷಾ ವಿಧಾನದಂತೆ ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಶುದ್ಧ ಆತ್ಮತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸು, ಓ ಮಹೇಶ್ವರ।
Verse 13
इति सम्प्रार्थितो देव्या देवः शीतांशु भूषणः । प्रत्युवाच ततो देवीं प्रहृष्टेनान्तरात्मना
ಈ ರೀತಿ ದೇವಿಯಿಂದ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಚಂದ್ರಭೂಷಣನಾದ ದೇವನು, ಹರ್ಷಭರಿತ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ದೇವಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 14
महादेव उवाच । धन्या त्वं देवदेवशि यदि जातेदृशी मतिः । कैलास शिखरं गत्वा करिष्ये त्वां च तादृशीम्
ಮಹಾದೇವನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ದೇವದೇವೇಶಿ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬೋಧ ಉದಯಿಸಿದರೆ ನೀನು ಧನ್ಯೆ. ಕೈಲಾಸ ಶಿಖರಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನಿನ್ನನ್ನೂ ಅದೇ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತರುವೆನು।
Verse 15
ततो हिमवतो गत्वा कैलासम्भूधरेश्वरम् । जगौ दीक्षाविधानेन प्रणवादीन्मनून् क्रमात्
ನಂತರ ಹಿಮವತಿನಿಂದ ಹೊರಟು ಕೈಲಾಸ ಪರ್ವತಾಧೀಶನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ, ದೀಕ್ಷಾವಿಧಾನದಂತೆ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಮೊದಲಾದ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಜಪಿಸಿದನು।
Verse 16
उक्त्वा मंत्रांश्च तान्देवीं कृत्वा शुद्धात्मनि स्थिताम् । सार्द्धं देव्या महादेवो देवोद्यानं गतोऽभवत्
ಆ ಮಂತ್ರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿ ಮಹಾದೇವನು ದೇವಿಯನ್ನು ಶುದ್ಧಾತ್ಮ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು; ನಂತರ ದೇವಿಯೊಂದಿಗೆ ಮಹಾದೇವನು ದಿವ್ಯ ಉದ್ಯಾನಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದನು।
Verse 17
ततः सुमालिनीमुख्यैर्दैव्याः प्रियसखीजनैः । समाहृतैः प्रफुल्लैस्तैः पुष्पैः कल्पतरूद्भवैः
ನಂತರ ಸುಮಾಲಿನೀ ಮುಖ್ಯವಾದ ದಿವ್ಯ ಪ್ರಿಯಸಖಿಯರು, ಕಲ್ಪತರುವಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಳಿದ ಪುಷ್ಪಗಳನ್ನು ಪೂಜಾರ್ಪಣಾರ್ಥವಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರು।
Verse 18
अलंकृत्य महादेवीं स्वांकमारोप्य शंकरः । प्रहृष्टवदनस्तस्थौ विलोक्य च तदाननम्
ಮಹಾದೇವಿಯನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಿ ಶಂಕರನು ಅವಳನ್ನು ತನ್ನ ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಆಸೀನಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದನು. ಹರ್ಷಭರಿತ ಮುಖದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಿ ಅವಳ ಮುಖಮಂಡಲವನ್ನು ಸ್ನೇಹದಿಂದ ನೋಡಿದನು।
Verse 19
ततः प्रियकथा जाताः पार्वतीपरमेशयोः । हिताय सर्वलोकानां साक्षाच्छ्रुत्यर्थं सम्मिता
ನಂತರ ಪಾರ್ವತಿ–ಪರಮೇಶ್ವರರ ನಡುವೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಅಂತರಂಗ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳು ಉದ್ಭವಿಸಿದವು; ಅವು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಉಪದೇಶಗಳಾಗಿದ್ದವು।
Verse 20
तदा सर्वजगन्माता भर्तुरंकं समाश्रिता । विलोक्य वदनं भर्तुरिदमाहः तपोधनाः
ಆಗ ಸರ್ವಜಗನ್ಮಾತೆ ಭರ್ತೃನ ಅಂಕವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿ, ಭರ್ತೃನ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡಿ ಹೀಗೆಂದಳು—ಹೇ ತಪೋಧನ ಋಷಿಗಳೇ!
Verse 22
कथम्प्रणव उत्पन्नः कथं प्रणव उच्यते । मात्राः कति समाख्याताः कथं वेदादिरुच्यते
ಪ್ರಣವವು ಹೇಗೆ ಉತ್ಪನ್ನವಾಯಿತು, ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ‘ಪ್ರಣವ’ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಮಾತ್ರೆಗಳು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ? ಹಾಗೆಯೇ ಅದು ವೇದದ ಆದಿ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ?
Verse 23
देवताः कति च प्रोक्ताः कथं वेदादिभावना । क्रियाः कतिविधाः प्रोक्ता व्याप्यव्यापकता कथम्
ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ? ವೇದಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳ ಭಾವನೆ-ಧ್ಯಾನವನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು? ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಷ್ಟು ವಿಧವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ? ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪ್ಯ-ವ್ಯಾಪಕ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಬೇಕು?
Verse 24
ब्रह्माणि पंच मंत्रेऽस्मिन्कथं तिष्ठंत्यनुक्रमात् । कलाः कति समाख्याताः प्रपंचात्मकता कथम्
ಈ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಐದು ‘ಬ್ರಹ್ಮ’ಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿವೆ? ಕಲೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ? ಮತ್ತು ಈ ಮಂತ್ರವು ಪ್ರಪಂಚಸ್ವರೂಪವಾಗುವುದು ಹೇಗೆ?
Verse 25
वाच्यवाचकसम्बन्धस्थानानि च कथं शिव । कोऽत्राधिकारी विज्ञेयो विषयः क उदाहृतः
ಓ ಶಿವ, ವಾಚ್ಯ-ವಾಚಕ ಸಂಬಂಧದ ಸ್ಥಾನಗಳು/ರೂಪಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು? ಇಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರಿ ಯಾರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು? ಮತ್ತು ಯಾವ ವಿಷಯವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲಾಗಿದೆ?
Verse 26
सम्बन्धः कोत्र विज्ञेयः किंप्रयोजनमुच्यते । उपासकस्तु किंरूपः किं वा स्थानमुपासनम्
ಇಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ನಿಜವಾದ ಸಂಬಂಧ ಯಾವುದು? ಅದರ ಪ್ರಯೋಜನವೆಂದು ಏನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ? ಉಪಾಸಕನ ಸ್ವರೂಪ ಹೇಗಿದೆ? ಮತ್ತು ಉಪಾಸನೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ ಹಾಗೂ ವಿಧಾನ ಯಾವುದು?
Verse 27
उपास्यं वस्तु किंरूपं किं वा फलमुपासितुः । अनुष्ठान विधिः कोवा पूजास्थानं च किं प्रभो
ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ಉಪಾಸಿಸಬೇಕಾದ ತತ್ತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವೇನು? ಉಪಾಸಕನಿಗೆ ಯಾವ ಫಲ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ? ಅನುಷ್ಠಾನದ ವಿಧಿ ಯಾವುದು, ಪೂಜೆಗೆ ಯೋಗ್ಯ ಸ್ಥಳ ಯಾವುದು?
Verse 28
पूजायां मण्डलं किं वा किं वा ऋष्यादिकं हर । न्यासजातविधिः को वा को वा पूजाविधिक्रमः
ಹೇ ಹರ, ಪೂಜೆಯಲ್ಲಿ ಮಂಡಲವೇನು ಮತ್ತು ಋಷಿ ಮೊದಲಾದ ಪೂರ್ವವಿವರಗಳು ಯಾವುವು? ವಿವಿಧ ನ್ಯಾಸಗಳ ವಿಧಿ ಏನು, ಪೂಜಾವಿಧಿಯ ಕ್ರಮ ಯಾವುದು?
Verse 29
एतत्सर्वं महेशान समाचक्ष्व विशेषतः । श्रोतुमिच्छामि तत्त्वेन यद्यस्ति मयि ते कृपा
ಹೇ ಮಹೇಶಾನ, ಇದನ್ನೆಲ್ಲಾ ನನಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವಿವರಿಸು. ನನ್ನ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಕೃಪೆ ಇದ್ದರೆ, ನಾನು ಇದನ್ನು ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.
Verse 30
इति देव्या समापृष्टो भगवानिन्दुभूषणः । सम्प्रशस्य महेशानीं वक्तुं समुपचक्रमे
ದೇವಿಯು ಹೀಗೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಚಂದ್ರಭೂಷಣನಾದ ಭಗವಾನ್ ಮಹೇಶಾನಿ (ಪಾರ್ವತಿ)ಯನ್ನು ಯಥಾವಿಧಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿ ಮಾತನಾಡಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Frequently Asked Questions
It argues that śiva-jñāna—knowledge that clarifies the meaning of praṇava—is attainable only through Śiva’s favor, and it introduces the mythic chain from Satī’s departure at Dakṣa’s rite to Pārvatī’s rebirth, tapas under Nārada, and marital union with Śiva as the narrative preface to Umā–Maheśa instruction.
Praṇava (Oṃ) is presented not merely as a mantra but as a semantic gateway (praṇavārtha-prakāśaka) to Śiva-tattva; the trident-bearing form underscores sovereign agency in granting prasāda, implying that mantra-meaning becomes effective when authorized by divine grace and sustained by bhakti.
Śiva is highlighted as the immediate, weapon-bearing Lord (sākṣāt śūlavarāyudhaḥ) whose pleasure determines access to śiva-jñāna, while the Goddess is traced as Satī (Dākṣāyaṇī) reborn as Pārvatī/Gaurī, culminating in her seated presence with Śiva on the great mountain as the questioning interlocutor.