Paramātma-Svarūpa-Nirṇaya: Strī–Puṃ–Napuṃsaka-Vicāra (Inquiry into the Supreme Self and Gendered Forms)

Verse 1

सूत उवाच । श्रुत्वोपदिष्टं गुरुणा वेदार्थं मुनिपुंगवः । परमात्मनि संदिग्धं परिपप्रच्छ सादरम्

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ಗುರುವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ವೇದಾರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳಿದರೂ, ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಋಷಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯದಿಂದ, ಆದರಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಮತ್ತೆ (ಗುರುವಿಗೆ) ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 2

वामदेव उवाच । ज्ञानशक्तिधर स्वामिन्परमानन्दविग्रह । प्रणवार्थामृतं पीतं श्रीमुखख्जात्परिस्रुतम्

ವಾಮದೇವನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿಧರ ಸ್ವಾಮೀ, ಓ ಪರಮಾನಂದವಿಗ್ರಹ! ನಿನ್ನ ಶ್ರೀಮುಖದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದ ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಅರ್ಥರೂಪ ಅಮೃತವನ್ನು ನಾನು ಪಾನಮಾಡಿದೆನು॥

Verse 3

दृढप्रज्ञश्च जातोऽस्मि संदेहो विगतो मम । किंचिदन्यन्महासेन पृच्छामि त्वां शृणु प्रभो

ನಾನು ಈಗ ದೃಢಪ್ರಜ್ಞನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನನ್ನ ಸಂಶಯವು ನಿವಾರಣೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೂ, ಓ ಮಹಾಸೇನ, ನಿನ್ನನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ವಿಷಯ ಕೇಳುತ್ತೇನೆ—ಓ ಪ್ರಭು, ಕೇಳು॥

Verse 4

सदाशिवादिकीटांतरूपस्य जगतः स्थितिः । स्त्रीपुंरूपेण सर्वत्र दृश्यते न हि संशयः

ಸದಾಶಿವನಿಂದ ಅತಿ ಸಣ್ಣ ಕೀಟದವರೆಗೆ ಈ ಜಗತ್ತು ನಾನಾರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದು ಸ್ತ್ರೀ-ಪುಂ ರೂಪದ ಜೋಡಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ॥

Verse 5

एवं रूपस्य जगतः कारणं यत्सनातनम् । स्त्रीरूपं तत्किमाहोस्वित्पुरुषो वा नपुंसकम्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ರೂಪಮಯ ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣವಾದ ಆ ಸನಾತನ ತತ್ತ್ವ—ಅದು ಸ್ತ್ರೀರೂಪವೇ, ಪುರುಷರೂಪವೇ, ಅಥವಾ ಲಿಂಗಾತೀತ ನಿರ್ಲಿಂಗ (ನಪುಂಸಕ) ಸ್ವರೂಪವೇ?

Verse 6

उत मिश्रं किमन्यद्वा न जातस्तत्र निर्णयः । बहुधा विवदन्तीह विद्वांसश्शास्त्रमोहिताः

ಅಥವಾ ಅದು ಮಿಶ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವೇ, ಇನ್ನೇನೋ—ಅದರ ಕುರಿತು ನಿರ್ಣಯ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿವಾದದ ಮೋಹದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಪಂಡಿತರು ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಾದಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 7

जगत्सृष्टिविधायिन्यः श्रुतयो जगता सह । विष्णुब्रह्मादयो देवाः सिद्धाश्च न विदन्ति हि

ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಿಯ ವಿಧಿಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುವ ಶ್ರುತಿಗಳೂ ಜಗತ್ತಿನೊಡನೆ ಆ ಪರಮ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ; ವಿಷ್ಣು-ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ದೇವರೂ ಸಿದ್ಧರೂ ಸಹ ಅವನನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 8

यथैक्यभावं गच्छेयुरेतदन्यच्च वेदय । जानामीति करोमीति व्यवहारः प्रदृश्यते

ಇದನ್ನೂ ತಿಳಿ: ಜೀವಿಗಳು ಏಕ್ಯಭಾವದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದರೂ, ಲೋಕವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ‘ನಾನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇನೆ’ ‘ನಾನು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ’ ಎಂಬ ನಡೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 9

स हि सर्वात्मसंसिद्धो विवादो नात्र कस्यचित् । सर्वदेहेन्द्रियमनोबुध्यहंकारसंभवः

ಇದು ಸರ್ವಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾದ ಸತ್ಯ; ಇಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ವಾದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ಏಕೆಂದರೆ ಈ (ಭೇದಭಾವ) ದೇಹ, ಇಂದ್ರಿಯ, ಮನ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 10

आहोस्वि दात्मनोरूपं महानत्रापि संशयः । द्वयमेतद्धि सर्व्वेषां विवादास्पदमद्भुतम्

ಅಥವಾ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ವರೂಪದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸಂಶಯವಿದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಈ ಎರಡು ವಿಷಯಗಳು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಕರವಾದ ವಿವಾದಸ್ಥಾನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 11

उत्पाट्याज्ञानसंभूतं संशयाख्यं विषद्रुमम् । शिवाद्वैतमहाकल्पवृक्षभूमिर्यथाभवेत्

ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ‘ಸಂಶಯ’ ಎಂಬ ವಿಷವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತುಹಾಕು; ಆಗ ಶಿವನ ಅದ್ವೈತ-ತತ್ತ್ವರূপ ಮಹಾಕಲ್ಪವೃಕ್ಷಕ್ಕೆ ನೀನು ಸಸಿರಾದ ಭೂಮಿಯಾಗುವೆ।

Verse 12

चित्तं मम यथा देव बोध्योऽस्मि कृपया तव । कृपातस्तव देवेश दृढज्ञानी भवा म्यहम्

ಹೇ ದೇವಾ, ನಿನ್ನ ಕೃಪೆಯಿಂದ ನನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಜಾಗೃತಿಗೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಲಿ. ಹೇ ದೇವೇಶ, ನಿನ್ನ ಕರುಣೆಯಿಂದ ನಾನು ದೃಢಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾಗಲಿ.

Verse 14

सुब्रह्मण्य उवाच । एतदेव मुने गुह्यं शिवेन परिभाषितम् । अम्बायाः शृण्वतो देव्या वामदेव ममापि हि

ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಮುನೇ, ಇದೇ ಆ ಗುಹ್ಯ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ಶಿವನು ವಿವರಿಸಿದನು; ದೇವಿ ಅಂಬಾ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ವಾಮದೇವನೂ ನಾನೂ ಸಹ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆವು.

Verse 15

तस्याः स्तन्यं तदा पीत्वा संतृप्तोऽस्मि मुहुर्मुहुः । श्रुतवान्निश्चलं तद्वै निश्चितं मे विचारितम्

ಆಗ ಅವಳ ಸ್ತನ್ಯವನ್ನು ಕುಡಿದು ನಾನು ಮರುಮರು ತೃಪ್ತನಾದೆ. ಆ ನಿಶ್ಚಲ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿ ನಾನು ಅದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದೆ; ಅದು ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಯಿತು.

Verse 16

इति श्रीशिवमहापुराणे षष्ठ्यां कैलाससंहितायां शिवतत्त्ववर्णनन्नाम षोडशोऽध्यायः

ಇಂತೆ ಶ್ರೀಶಿವಮಹಾಪುರಾಣದ ಷಷ್ಠವಾದ ಕೈಲಾಸಸಂಹಿತೆಯಲ್ಲಿ “ಶಿವತತ್ತ್ವವರ್ಣನ” ಎಂಬ ಹದಿನಾರನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।

Verse 17

कर्मास्ति तत्त्वादारभ्य शास्त्रवादस्सुविस्तरः । यथाविवेकं श्रोतव्यो ज्ञानिना ज्ञानदो मुने

ಓ ಮುನೇ, ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕರ್ಮಪರ್ಯಂತ ಶಾಸ್ತ್ರವಾದವು ಅತ್ಯಂತ ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿದೆ. ಜ್ಞಾನಿಯು ವಿವೇಕಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಶ್ರವಣ ಮಾಡಬೇಕು; ಇದು ಸತ್ಯಜ್ಞಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

Verse 18

त्वयोपदिष्टा ये शिष्यास्तत्र को वा भवत्समः । कपिलादिषु शास्त्रेषु भ्रमंत्यद्यापि तेऽधमाः

ನೀವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಸಮಾನನು ಯಾರು? ಆದರೂ ಆ ಅಧಮರು ಇಂದಿಗೂ ಕಪಿಲಾದಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದಾಡುತ್ತಾರೆ, ಶಿವಮಾರ್ಗದಿಂದ ವಿಮುಖರಾಗಿ.

Verse 19

ते शप्ता मुनिभिः षड्भिश्शिवनिन्दा पराः पुरा । न श्रोतव्या हि तद्वार्त्ता तेऽन्यथावादिनो यतः

ಪೂರ್ವಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶಿವನಿಂದೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ್ದವರು ಆರು ಮುನಿಗಳ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಾರದು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವರು ವಕ್ರ ಹಾಗೂ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವ ವಾದಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರು.

Verse 20

अनुमानप्रयोगस्याप्यवकाशो न विद्यते । पंचावयवयुक्तस्य स तु धूमस्य दर्शनात्

ಇಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ಪಂಚಾವಯವಯುಕ್ತ ನ್ಯಾಯಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಧೂಮದರ್ಶನದಿಂದಲೇ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 21

पर्व्वतस्याग्निमद्भावं वदंत्यत्रापि सुव्रत । प्रत्यक्षस्य प्रपंचस्य दर्शनालंबनं त्वतः

ಹೇ ಸುವ್ರತ, ಇಲ್ಲಿ ಸಹ ಅವರು ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಒಳಗೇ ಅಗ್ನಿಯಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಜಗತ್ತು ಒಂದು ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಆಧಾರ—ಅದೃಶ್ಯ ಶಕ್ತಿ—ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತದೆ.

Verse 22

ज्ञातव्यः परमेशानः परमात्मा न संशयः । स्त्रीपुंरूपमयं विश्वं प्रत्यक्षेणैव दृश्यते

ಪರಮೇಶಾನನೇ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ರೂಪಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಸಮಸ್ತ ವಿಶ್ವವು ಪ್ರತಕ್ಷವಾಗಿ ಅವನದೇ ಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 23

षट्कोशरूपः पिण्डो हि तत्र चाद्यत्रयम्भवेत् । मात्रंशजं पुनश्चान्यत्पित्रंशजमिति श्रुतिः

ಈ ಪಿಂಡ (ದೇಹಧಾರಿ ಜೀವ) ನಿಜಕ್ಕೂ ಷಟ್ಕೋಶಸ್ವರೂಪ; ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಮೂರು ಅದರಿಂದಲೇ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಉಳಿದವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ—ಕೆಲವು ಮಾತೃಅಂಶಜ, ಕೆಲವು ಪಿತೃಅಂಶಜ ಎಂದು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ।

Verse 24

एवं सर्वशरीरेषु स्त्रीपुंभावविदो जनाः । परमात्मन्यपि मुने स्त्रीपुंभावं विदुर्बुधा

ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲಾ ದೇಹಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿದವರು—ಓ ಮುನೇ—ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ತ್ರೀ-ಪುರುಷ ಶಕ್ತಿಭಾವವನ್ನು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅರಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 25

निवर्त्तनं जगत्त्वस्य चिच्छब्देन विधीयते । त्रिलिंगवर्त्ती सच्छब्दः पुरुषोत्र विधीयताम्

ಜಗತ್ತಿನ ಭಾವದಿಂದ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ‘ಚಿತ್’ ಎಂಬ ಪದವು ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ‘ಸತ್’ ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ತ್ರಿಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುವ ಪುರುಷ (ಪರಮಪುರುಷ) ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು—ಇದನ್ನೇ ಸ್ಥಾಪಿಸಬೇಕು।

Verse 27

प्रकाशवाची स भवेत्सत्प्रकाश इति स्फुटम् । ज्ञानशब्दस्य पर्य्यायश्चिच्छब्दः स्त्रीत्वमागतः

ಅವಳು ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವವಳು; ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ‘ಸತ್ಪ್ರಕಾಶಾ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾಳೆ. ‘ಚಿತ್’ ಎಂಬುದು ‘ಜ್ಞಾನ’ದ ಪರ್ಯಾಯಶಬ್ದ; ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಿತವಾಗಿದೆ।

Verse 28

प्रकाशश्चिच्च मिथुनं जगत्कारणतां गतम् । सच्चिदात्मन्यपि तथा जगत्कारणतां गतम्

ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತು ಚಿತ್—ಈ ಯುಗ್ಮ ಏಕತ್ವವು ಜಗತ್ತಿನ ಕಾರಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸತ್-ಚಿತ್-ಸ್ವರೂಪ ತತ್ತ್ವವನ್ನೂ ಜಗತ್ಕಾರಣವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 29

एकत्रैव शिवश्शक्तिरिति भावो विधीयते । तैलवर्त्त्यादिमालिन्यात्प्रकाशस्यापि वर्त्तते

ಶಿವ ಮತ್ತು ಶಕ್ತಿ ಒಂದೇ ತತ್ತ್ವವಾಗಿ ಏಕತ್ರವಾಗಿವೆ ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಎಣ್ಣೆ, ಬತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಮಲಿನತೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶವೂ (ನಿರ್ಬಾಧವಾಗದೆ) ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 30

मालिन्यमशिवत्वं च चिताग्न्यादिषु दृश्यते । एवं विवर्त्तकत्वेन शिवत्वं श्रुतिचोदितम्

ಚಿತಾಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಲಿನತೆ ಮತ್ತು ಅಶಿವತ್ವವೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ವಿವರ್ಥತತ್ತ್ವದಿಂದ ಅವುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಶಿವತ್ವವನ್ನು ವೇದವಾಕ್ಯಗಳು ದೃಢಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 31

जीवाश्रितायाश्चिच्छक्तेर्दौर्बल्यं विद्यते सदा । तन्निवृत्यर्थमेवात्र शक्तित्वं सार्वकालिकम्

ಜೀವನಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಿತವಾದ ಚಿತ್ಶಕ್ತಿ ಸದಾ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಆ ಮಿತಿಯನ್ನು ನಿವಾರಿಸಲು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವಿನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸರ್ವಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರತವೆಂದು ಬೋಧಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 32

बलवाञ्छक्तिमांश्चेति व्यवहारः प्रदृश्यते । लोके वेदे च ससतं वामदेव महामुने

ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ ವಾಮದೇವ! ಲೋಕದಲ್ಲಿಯೂ ವೇದದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ (ಪ್ರಭು) ‘ಬಲವಂತ’ ಮತ್ತು ‘ಶಕ್ತಿಮಂತ’ ಎಂದು ವ್ಯವಹಾರ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

Verse 33

एवं शिवत्वं शक्तित्वं परमात्मनि दर्शितम् । शिवशक्त्योस्तु संयोगादानंदस्सततोदितः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಶಿವತ್ವವೂ ಶಕ್ತಿತ್ವವೂ ಇರುವುದಾಗಿ ತೋರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಸದಾ ಉದಯಿಸುವ ಆನಂದ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 34

अतो मुने तमुद्दिश्य मुनयः क्षीणकल्मषाः । शिवे मनस्समाधाय प्राप्ताश्शिवमनामयम्

ಆದುದರಿಂದ ಹೇ ಮುನೇ! ಅವನನ್ನೇ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು, ಪಾಪಮಲಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದ ಋಷಿಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಶಿವನಲ್ಲಿ ಸಮಾಧಿಯಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿ, ನಿರಾಮಯವಾದ ಶೋಕಹೀನ ಶಿವಪದವನ್ನು ಪಡೆದರು.

Verse 35

सर्वात्मत्वं तयोरेवं ब्रह्मेत्युपनिषत्सु च । गीयते ब्रह्मशब्देन बृंहिधात्वर्थगोचरम्

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಆ ಇಬ್ಬರ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ ಆತ್ಮತ್ವವನ್ನು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳಲ್ಲಿ “ಬ್ರಹ್ಮ” ಎಂದು ಗಾನಿಸಲಾಗಿದೆ; “ಬ್ರಹ್ಮ” ಶಬ್ದವು ಬೃಂಹ್ ಧಾತ್ವರ್ಥವಾದ ವಿಸ್ತಾರ, ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಮಹತ್ತ್ವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 36

बृंहणत्वं बृहत्त्वं च शंभ्वाख्यविग्रहे । पंचब्रह्ममये विश्वप्रतीतिर्ब्रह्म शब्दिता

ಶಂಭು ಎಂಬ ರೂಪದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಿಶಾಲತ್ವ ಎರಡೂ ನೆಲೆಸಿವೆ; ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಮಯವಾಗಿ ವಿಶ್ವಾನುಭವವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಆ ಪ್ರಕಾಶವೇ “ಬ್ರಹ್ಮ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 37

प्रतिलोमात्मके हंसे वक्ष्यामि प्रणवोद्भवम् । तव स्नेहाद्वामदेव सावधानतया शृणु

ಓ ವಾಮದೇವಾ! ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಹಂಸತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ—ಪ್ರತಿಲೋಮ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿಯೂ—ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಉದ್ಭವವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಸಂಪೂರ್ಣ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಕೇಳು.

Verse 38

व्यंजनस्य सकारस्य हकारस्य च वर्जनात् । ओमित्येव भवेत्स्थूलो वाचकः परमात्मनः

ವ್ಯಂಜನಾಂಶಗಳಲ್ಲಿ ‘ಸ’ ಮತ್ತು ‘ಹ’ ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ‘ಓಂ’ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ; ಅದೇ ‘ಓಂ’ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ಥೂಲ (ಪ್ರಕಟ) ವಾಚಕವೂ ಉಚ್ಚರಿತ ನಾಮವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.

Verse 39

महामन्त्रस्स विज्ञेयो मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः । तत्र सूक्ष्मो महामन्त्रस्तदुद्धारं वदामि ते

ಇದು ತತ್ತ್ವದರ್ಶಿ ಮುನಿಗಳು ಅರಿತ ಮಹಾಮಂತ್ರ. ಇದರೊಳಗೆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಮಹಾಮಂತ್ರ ಅಡಗಿದೆ; ಅದರ ಉದ್ಧಾರ ಮತ್ತು ಸಮ್ಯಕ್ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 40

आद्ये त्रिपंचरूपे च स्वरे षोडशके त्रिषु । महामन्त्रो भवेदादौ स सकारो भवेद्यदा

ಆದಿಯಲ್ಲಿ—ತ್ರಿ-ಪಂಚರೂಪದಲ್ಲಿಯೂ, ಹದಿನಾರು ಸ್ವರಗಳ ಮೂರು ಸಮೂಹಗಳಲ್ಲಿಯೂ—ಮೊದಲು ‘ಸ’ಕಾರ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಅದೇ ಆರಂಭದ ಮಹಾಮಂತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 41

हंसस्य प्रतिलोमः स्यात्सकारार्थश्शिवः स्मृतः । शक्त्यात्मको महामन्त्रवाच्यः स्यादिति निर्णयः

‘ಹಂಸ’ದ ಪ್ರತಿಲೋಮ ‘ಸ-ಹ’ ಆಗುತ್ತದೆ. ‘ಸ’ಕಾರಾರ್ಥ ಶಿವನೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ, ‘ಹ’ಕಾರ ಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಸ-ಹ’ವೇ ಮಹಾಮಂತ್ರವಾಚ್ಯ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯ.

Verse 42

गुरूपदेश काले तु सोहंशक्त्यात्मकश्शिवः । इति जीवपरो भूयान्महामन्त्रस्तदा पशुः

ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಸೋಽಹಮ್’ ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪನಾದ ಶಿವನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸಬೇಕು. ಇದೇ ಜೀವಿಗೆ ಪರಮ ಮಹಾಮಂತ್ರ; ಆ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅವನು ಪಶು (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 43

शक्त्यात्मकश्शिवांशश्च शिवैक्याच्छिवसाम्यभाक् । प्रज्ञानं ब्रह्मवाक्ये तु प्रज्ञानार्थः प्रदृश्यते

ಶಕ್ತಿಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಆತ್ಮ ಶಿವನ ಅಂಶವೂ ಹೌದು; ಶಿವೈಕ್ಯದಿಂದ ಶಿವಸಾಮ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮ’ ಎಂಬ ಮಹಾವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನ’ದ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಆ ಪರಮ ಚೈತನ್ಯವೇ—ಶಿವಸ್ವರೂಪವೇ—ಎಂದು ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 44

प्रज्ञानशब्दश्चैतन्यपर्य्यायस्स्यान्न संशयः । चैतन्यमात्मेति मुने शिवसूत्रं प्रवर्त्तितम्

ಓ ಮುನೇ, ‘ಪ್ರಜ್ಞಾನ’ ಎಂಬ ಪದವು ‘ಚೈತನ್ಯ’ದ ಪರ್ಯಾಯವೆಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ‘ಚೈತನ್ಯವೇ ಆತ್ಮ’ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿ ಶಿವಸೂತ್ರವು ಪ್ರವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ; ಅದು ಬಂಧಿತ ಜೀವಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ನೀಡುವ ಪತಿ (ಶಿವ)ಯನ್ನು ಅಂತರಪ್ರಕಾಶವಾಗಿ ಬೋಧಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 45

चैतन्यमिति विश्वस्य सर्वज्ञानक्रियात्मकम् । स्वातन्त्र्यं तत्स्वभावो यः स आत्मा परिकीर्त्तितः

‘ಚೈತನ್ಯ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವುದು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿ ಸಮಸ್ತ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಿಯೆಗಳ ಸಾರಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ. ಇದರ ಸ್ವಭಾವವೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ (ಪರಮ ಸ್ವತಂತ್ರತೆ); ಅದೇ ಆತ್ಮ ಎಂದು ಪರಿಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 46

इत्यादिशिवसूत्राणां वार्तिकं कथितं मया । ज्ञानं बंध इतीदं तु द्वितीयं सूत्रमीशितुः

ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ನಾನು ಆದಿಶಿವಸೂತ್ರಗಳ ಮೇಲೆ ವಾರ್ತಿಕವನ್ನು ಹೇಳಿದೆನು. ಈಗ ‘ಜ್ಞಾನವೇ ಬಂಧ’—ಇದು ಈಶ್ವರನ ಎರಡನೇ ಸೂತ್ರ.

Verse 47

ज्ञानमित्यात्मनस्तस्य किंचिज्ज्ञानक्रियात्मकम् । इत्याहाद्यपदेनेशः पशुवर्गस्य लक्षणम्

ಆದಿಪದ “ಜ್ಞಾನಮ್” ಮೂಲಕ ಈಶನು ಜೀವಾತ್ಮನಿಗೆ ಅಲ್ಪ ಪ್ರಮಾಣದ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಇರುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ; ಆ ಮೊದಲ ಪದದಿಂದಲೇ ‘ಪಶು’ ವರ್ಗದ ಲಕ್ಷಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ।

Verse 48

एतद्द्वयं पराशक्तेः प्रथमं स्पंदतां गतम् । एतामेव परां शक्तिं श्वेताश्वतरशाखिनः

ಈ ದ್ವಯವು ಪರಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಮೊದಲ ಸ್ಪಂದನ; ಅದೇ ಪರಮಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಶ್ವೇತಾಶ್ವತರ ಶಾಖೆಯ ಅನುಯಾಯಿಗಳು ಘೋಷಿಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 49

स्वाभाविकी ज्ञानबलक्रिया चेत्यस्तुवन्मुदा । ज्ञानक्रियेच्छारूपं हि शंभोर्दृष्टित्रयं विदुः

ಅವರು ಹರ್ಷದಿಂದ ಜ್ಞಾನ-ಬಲ-ಕ್ರಿಯಾ ಸ್ವರೂಪವಾದ ಆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ; ಪಂಡಿತರು ಶಂಭುವಿನ ತ್ರಿವಿಧ ದೃಷ್ಟಿ ಜ್ಞಾನ, ಕ್ರಿಯೆ ಮತ್ತು ಇಚ್ಛಾ ರೂಪವೆಂದು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 50

एतन्मनोमध्यगं सदिन्द्रियज्ञानगोचरम् । अनुप्रविश्य जानाति करोति च पशुः सदा

ಮನಸ್ಸಿನ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದು ಸದಾ ಇಂದ್ರಿಯ-ಜ್ಞಾನಗೋಚರವಾದ ಈ ತತ್ತ್ವದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ‘ಪಶು’ (ಬಂಧಿತ ಜೀವ) ಸದಾ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ।

Verse 51

तस्मादात्मन एवेदं रूपमित्येव निश्चितम् । प्रपंचार्थं प्रवक्ष्यामि प्रणवै क्यप्रदर्शनम्

ಆದುದರಿಂದ ಈ ರೂಪವು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸಿದೆ ಎಂದು ದೃಢವಾಗಿ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿದೆ. ಈಗ ಜಗತ್-ಪ್ರಪಂಚದ ಪ್ರಕಟನೆಗಾಗಿ, ಪ್ರಣವ (ಓಂ) ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಏಕತ್ವವನ್ನು ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 52

ओंमितीदं सर्वमिति श्रुतिराह सनातनी । तस्माद्वेतीत्युपक्रम्य जगत्सृष्टिः प्रक्रीर्तिता

ಸನಾತನ ಶ್ರುತಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತದೆ—“ಓಂ—ಇದೇ ಸರ್ವವೂ.” ಆದಕಾರಣ ಆ ಆದಿತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಜಗತ್ತಿನ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.

Verse 53

तस्याः श्रुतेस्तु तात्पर्यं वक्ष्यामि श्रूयतामिदम् । तव स्नेहाद्वामदेव विवेकार्थविजृंभितम्

ಈಗ ನಾನು ಆ ಶ್ರುತಿಯ ನಿಜವಾದ ತಾತ್ಪರ್ಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳಿರಿ. ಓ ವಾಮದೇವ, ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ವಿವೇಕಬೋಧ ಉದಯಿಸಲೆಂದು ಈ ಉಪದೇಶವನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.

Verse 54

शिवशक्तिसमायोगः परमात्मेति निश्चितम् । पराशक्तेस्तु संजाता चिच्छक्तिस्तु तदुद्भवा

ಶಿವ-ಶಕ್ತಿಗಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಸಮಾಯೋಗವೇ ಪರಮಾತ್ಮನೆಂದು ನಿಶ್ಚಿತ. ಪರಾಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿತ್ಶಕ್ತಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ, ಅದರಿಂದಲೇ ಸಮಸ್ತ ಪ್ರಪಂಚ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 55

आनन्दशक्तिस्तज्जास्यादिच्छाशक्तिस्तदुद्भवा । ज्ञानशक्तिस्ततो जाता क्रियाश क्तिस्तु पंचमी । एताभ्य एव संजाता निवृत्त्याद्याः कला मुने

ಅನಂತರ ಆನಂದಶಕ್ತಿ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಳಿಕ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತಿ ಜನಿಸುತ್ತದೆ; ಐದನೆಯದಾಗಿ ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಓ ಮುನಿಯೇ, ಇವುಗಳಿಂದಲೇ ನಿವೃತ್ತಿ ಮೊದಲಾದ ಕಲೆಗಳು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 56

चिदानन्दसमुत्पन्नौ नादबिन्दू प्रकीर्त्तितौ । इच्छाशक्तेर्मकारस्तु ज्ञानशक्तेस्तु पंचमः

ಚಿತ್ ಮತ್ತು ಆನಂದದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ಎರಡು ತತ್ತ್ವಗಳು ‘ನಾದ’ ಮತ್ತು ‘ಬಿಂದು’ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮ’ಕಾರ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಸ್ವರൂപ; ಐದನೇ ವರ್ಣ ಜ್ಞಾನಶಕ್ತ್ಯಾತ್ಮಕ.

Verse 57

स्वरः क्रियाशक्तिजातो ह्यकारस्तु मुनीश्वर । इत्युक्ता प्रणवोत्पत्तिः पंचब्रह्मोद्भवं शृणु

ಹೇ ಮುನೀಶ್ವರಾ! ಕ್ರಿಯಾ-ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಸ್ವರವೇ ‘ಅ’ಕಾರ. ಹೀಗೆ ಪ್ರಣವ (ಓಂ)ದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಿತು; ಈಗ ಪಂಚಬ್ರಹ್ಮಗಳಿಂದ ಅದರ ಪ್ರಾದುರ್ಭಾವವನ್ನು ಕೇಳು.

Verse 58

शिवादीशान उत्पन्नस्ततस्तत्पुरुषोद्भवः । ततोऽघोरस्ततो वामस्सद्योजातोद्भवस्ततः

ಶಿವನಿಂದ ಈಶಾನನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು; ಅವನಿಂದ ತತ್ಪುರುಷನು ಜನಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅಘೋರನು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದನು; ಬಳಿಕ ವಾಮನು ಪ್ರಕಟವಾದನು; ಅದರಿಂದ ಸದ್ಯೋಜಾತನು ಜನಿಸಿದನು.

Verse 59

एतस्मान्मातृकादष्टत्रिंशन्मातृसमुद्भ वः । ईशानाच्छान्त्यतीताख्या कला जाताथ पूरुषात् । उत्पद्यते शान्तिकला विद्याऽघोरसमुद्भवा

ಈ ಮಾತೃಕಾ-ಸ್ರೋತದಿಂದ ಮಾತೃಸಮುದ್ಭವವಾದ ಮೂವತ್ತೆಂಟು ತತ್ತ್ವಗಳು ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ. ಈಶಾನದಿಂದ ‘ಶಾಂತ್ಯತೀತಾ’ ಎಂಬ ಕಲಾ, ಪುರುಷದಿಂದ ಶಾಂತಿ-ಕಲಾ; ಅಘೋರದಿಂದ ವಿದ್ಯೆ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 60

प्रतिष्ठा च निवृत्तिश्च वाम सद्योद्भवे मते । ईशाच्चिच्छक्तिमुखतो विभोर्मिथुनपञ्चकम्

ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಮತ್ತು ನಿವೃತ್ತಿ ವಾಮ ಹಾಗೂ ಸದ್ಯೋಜಾತರಿಗೆ ನಿಯೋಜಿತ. ಈಶಾನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ—ಚಿತ್-ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಆದಿಯಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು—ವಿಭುವಿನ ಐದು ದಿವ್ಯ ಯುಗಲ ತತ್ತ್ವಗಳು ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.

Verse 61

अनुग्रहादिकृत्यानां हेतुः पञ्चकमिष्यते । तद्विद्भिर्मुनिभिः प्राज्ञैर्वरतत्त्वप्रदर्शिभिः

ಅನುಗ್ರಹ ಮೊದಲಾದ ದಿವ್ಯ ಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಐದು ಹೇತುಗಳನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದ, ಪರಮೇಶ್ವರನ ವರ-ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಮುನಿಗಳು ಇದನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 62

वाच्यवाचकसम्बन्धान्मिथुनत्वमुपेयुषि । कलावर्णस्वरूपेऽस्मिन्पञ्चके भूतपञ्चकम्

ವಾಚ್ಯ–ವಾಚಕ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಯುಗ್ಮ ಏಕತ್ವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲಾ, ವರ್ಣ, ಸ್ವರೂಪಸ್ವಭಾವದ ಈ ಪಂಚಕದಲ್ಲಿ ಭೂತಪಂಚಕವೂ ಪಂಚರೂಪವಾಗಿ ಅಡಗಿದೆ।

Verse 63

वियदादि क्रमादासीदुत्पन्नम्मुनिपुङ्गव । आद्यं मिथुनमारभ्य पञ्चमं यन्मयं विदुः

ಹೇ ಮುನಿಪುಂಗವ! ಆಕಾಶಾದಿಯಿಂದ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಈ ವ್ಯಕ್ತ ಸೃಷ್ಟಿ ಉಂಟಾಯಿತು. ಆದ್ಯ ಮಿಥುನದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ, ಐದನೆಯದು ಅದೇ ತತ್ತ್ವಮಯವೆಂದು ಜ್ಞಾನಿಗಳು ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ।

Verse 64

शब्दैकगुण आकाशः शब्दस्पर्शगुणो मरुत् । शब्दस्पर्शरूपगुणप्रधानो वह्निरुच्यते

ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಏಕಮಾತ್ರ ಗುಣ ಶಬ್ದ; ವಾಯುವಿಗೆ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಶ ಗುಣಗಳು. ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಶಬ್ದ-ಸ್ಪರ್ಶ-ರೂಪ ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ।

Verse 65

शब्दस्पर्शरूपरसगुणकं सलिलं स्मृतम् । शब्द्स्पर्शरूपरसगन्धाढ्या पृथिवी स्मृता

ನೀರನ್ನು ಶಬ್ದ, ಸ್ಪರ್ಶ, ರೂಪ, ರಸ ಗುಣಗಳಿರುವುದೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭೂಮಿಯನ್ನು ಶಬ್ದ-ಸ್ಪರ್ಶ-ರೂಪ-ರಸ-ಗಂಧ ಗುಣಗಳಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ।

Verse 66

व्यापकत्वञ्च भूतानामिदमेव प्रकीर्तितम् । व्याप्यत्वं वैपरीत्येन गन्धादिक्रमतो भवेत्

ಭೂತಗಳ ವ್ಯಾಪಕತ್ವವನ್ನು ಇದೇ ಎಂದು ಪ್ರಖ್ಯಾತಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಅವುಗಳ ವ್ಯಾಪ್ಯತ್ವವು ಮಾತ್ರ ವಿಪರೀತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ—ಗಂಧಾದಿ ಗುಣಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ—ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 67

भूतपञ्चकरूपोऽयम्प्रपञ्चः परिकीर्त्यते । विराट् सर्वसमष्ट्यात्मा ब्रह्माण्डमिति च स्फुटम्

ಈ ಪ್ರಕಟ ಪ್ರಪಂಚವು ಪಂಚಮಹಾಭೂತಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಕೀರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ತ ಸಮಷ್ಟಿಗಳ ಸಮಷ್ಟಿ-ಆತ್ಮನಾದ ವಿರಾಟ್ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ‘ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡ’ವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ.

Verse 68

पृथिवीतत्त्वमारभ्य शिवतत्त्वावधि क्रमात् । निलीय तत्त्वसंदोहे जीव एव विलीयते

ಪೃಥ್ವೀ ತತ್ತ್ವದಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಶಿವ ತತ್ತ್ವದವರೆಗೆ, ತತ್ತ್ವಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾದಾಗ ಜೀವನೇ ಸ್ವತಃ ವಿಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 69

संशक्तिकः पुनस्सृष्टौ शक्तिद्वारा विनिर्गतः । स्थूलप्रपञ्चरूपेण तिष्ठत्याप्रलयं सुखम्

ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ‘ಸಂಶಕ್ತಿಕ’ ತತ್ತ್ವವು ಶಕ್ತಿಯ ಮೂಲಕ ಹೊರಹೊಮ್ಮುತ್ತದೆ; ಸ್ಥೂಲ ಪ್ರಪಂಚರೂಪವಾಗಿ ಪ್ರಳಯದವರೆಗೆ ಸುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

Verse 70

निजेच्छया जगत्सृष्टमुद्युक्तस्य महेशितुः । प्रथमो यः परिस्पन्दश्शिव तत्त्वन्तदुच्यते

ಸ್ವಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಜಗತ್ಸೃಷ್ಟಿಗೆ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದ ಮಹೇಶ್ವರನಲ್ಲಿ ಉದಯಿಸುವ ಮೊದಲ ಸ್ಪಂದನೇ ‘ಶಿವತತ್ತ್ವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 71

एषैवेच्छाशक्तितत्वं सर्वकृत्यानुवर्तनात् । ज्ञानक्रियाशक्तियुग्मे ज्ञानाधिक्ये सदाशिवः

ಇದೇ ‘ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿ ತತ್ತ್ವ’; ಏಕೆಂದರೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಅನುಸರಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನ–ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಗಳ ಯುಗ್ಮದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನಾಧಿಕ್ಯವಿದ್ದರೆ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯೇ ‘ಸದಾಶಿವ’ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 72

महेश्वरं क्रियोद्रेके तत्त्वं विद्धि मुनीश्वर । ज्ञानक्रियाशक्तिसाम्यं शुद्धविद्यात्मकं मतम्

ಮುನೀಶ್ವರನೇ, ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಾಬಲ್ಯವಿರುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನೇ ‘ಮಹೇಶ್ವರ ತತ್ತ್ವ’ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಜ್ಞಾನ–ಕ್ರಿಯಾಶಕ್ತಿಗಳು ಸಮತೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದನ್ನು ‘ಶುದ್ಧವಿದ್ಯಾ’ ಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಮತವಾಗಿದೆ।

Verse 73

स्वाङ्गरूपेषु भावेषु मायातत्त्वविभेदधीः । शिवो यदा निजं रूपं परमैश्वर्य्यपूर्वकम्

ಶಿವನು—ತನ್ನ ಸ್ವಾಂಗರೂಪ ಭಾವಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಮಾಯಾತತ್ತ್ವಗಳ ಭೇದವನ್ನು ವಿವೇಕದಿಂದ ತಿಳಿಯುವವನು—ತನ್ನ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವಾಗ, ಆ ಪ್ರಕಟಣೆ ಪರಮೈಶ್ವರ್ಯವು ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಇರುವ ಮಹಿಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 74

निगृह्य माययाशेषपदार्थग्राहको भवेत् । तदा पुरुष इत्याख्या तत्सृष्ट्वेत्यभवच्छ्रुतिः

ಮಾಯೆಯಿಂದ ನಿಯಂತ್ರಿತನಾಗಿ ಯಾಗ ಅವನು ಸಮಸ್ತ ಪದಾರ್ಥಗಳ ಗ್ರಾಹಕ‑ಅನುಭೋಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೋ, ಆಗ ಅವನಿಗೆ ‘ಪುರುಷ’ ಎಂಬ ನಾಮವುಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆದಕಾರಣ ‘ಅದನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ…’ ಎಂಬ ಶ್ರುತಿ ವಾಕ್ಯವು ಉದಯಿಸಿತು।

Verse 75

अयमेव हि संसारी मायया मोहितः पशुः । शिवज्ञानविहीनो हि नानाकर्मविमूढधीः

ಈ ಸಂಸಾರಿಯಲ್ಲಿ ತಿರುಗುವ ಜೀವನೇ ಮಾಯೆಯಿಂದ ಮೋಹಿತನಾದ ‘ಪಶು’. ಶಿವಜ್ಞಾನವಿಲ್ಲದೆ ಅವನ ಬುದ್ಧಿ ಅನೇಕ ಕರ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಲೆದು ಗೊಂದಲಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ।

Verse 76

शिवादभिन्नं न जगदात्मानं भिन्नमित्यपि । जानतोऽस्य पशोरेव मोहो भवति न प्रभो

ಜಗದಾತ್ಮನು ಶಿವನಿಗೆ ಅಭಿನ್ನನೆಂದು ತಿಳಿದರೂ ‘ಭಿನ್ನ’ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಆ ಮೋಹವು ಪಶುವಿಗೇ ಸೇರಿದ್ದು; ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಅಲ್ಲ।

Verse 77

यथैन्द्रजालिकस्यापि योगिनो न भवेद्भ्रमः । गुरुणा ज्ञापितैश्वर्यश्शिवो भवति चिद्धनः

ಇಂದ್ರಜಾಲಿಕನ ಮಾಯಾ‑ಚಾತುರ್ಯಗಳಿಂದ ಯೋಗಿಗೂ ಭ್ರಮೆಯಾಗದಂತೆ, ಗುರುವು ಶಿವೈಶ್ವರ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸಿದಾಗ ಶಿವನು ಚಿತ್ತಧನ—ಶುದ್ಧ ಪ್ರಕಾಶಸ್ವರೂಪ—ಎಂದು ಸాక్షಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 78

सर्वकर्तृत्वरूपा च सर्वजत्वस्वरूपिणी । पूर्णत्वरूपान्नित्यत्वव्यापकत्व स्वरूपिणी

ಅವಳು ಸಮಸ್ತ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವ ಸರ್ವಕರ್ತೃತ್ವಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪಿಣಿ; ಸಮಸ್ತ ಜೀವಗಳ ಸಾರಸ್ವರೂಪಿಣಿಯೂ ಹೌದು. ಅವಳು ಪೂರ್ಣತ್ವವೇ—ಸ್ವಭಾವತಃ ನಿತ್ಯ—ಅವಳ ಸ್ವರೂಪ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಕ.

Verse 79

शिवस्य शक्तयः पञ्च संकुचदूपभास्कराः

ಶಿವನ ಪಂಚಶಕ್ತಿಗಳು ಸಂಕುಚಿಸಿ ವಿಸ್ತರಿಸುವ ಕಿರಣಗಳ ಸೂರ್ಯರಂತೆ; ಪ್ರಕಟನೆ-ಸಂಹಾರದ ಲೀಲೆಯಿಂದ ಅವನ ಐಶ್ವರ್ಯಾಧಿಪತ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಪಡಿಸುತ್ತವೆ.

Verse 80

अपि संकोचरूपेण विभांत्य इति नित्यशः । पशोः कलाख्य विद्येति रागकालौ नियत्यपि । तत्त्वपञ्चकरूपेण भवत्यत्र कलेति सा

ಆ ಶಕ್ತಿ ಸಂಕುಚರೂಪವನ್ನು ಧರಿಸಿದರೂ ನಿತ್ಯವೂ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಬಂಧಿತ ಜೀವ (ಪಶು) ಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ‘ಕಲಾ’ ಎಂಬ ವಿದ್ಯೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ರಾಗ, ಕಾಲ ಮತ್ತು ನಿಯತಿ ಜೊತೆಗೆ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ಕಲಾ ಪಂಚತತ್ತ್ವರূপವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 81

किंचित्कर्तृत्त्त्वहेतुस्स्यात्किंचित्तत्त्वैकसाधनम् । सा तु विद्या भवेद्रागो विषयेष्वनुरंजकः

ಕೆಲವು (ಜ್ಞಾನ) ಕರ್ತೃತ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ; ಇನ್ನೊಂದು ತತ್ತ್ವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಏಕೈಕ ಸಾಧನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ವಿದ್ಯೆ; ರಾಗವೆಂದರೆ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಅನುರಕ್ತಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿ.

Verse 82

कालो हि भावभावानां भासानां भासनात्मकः । क्रमावच्छेदको भूत्वा भूतादिरिति कथ्यते

ಕಾಲವೇ ಭಾವ-ಭಾವಾಂತರಗಳಿಗೂ, ಎಲ್ಲ ಆಭಾಸಗಳಿಗೂ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಪ್ರಕಾಶನಕ್ಕೂ ಪ್ರಕಾಶಕ ತತ್ತ್ವ. ಅದು ಕ್ರಮ-ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಿತಿಗೊಳಿಸುವ ಅವಚ್ಛೇದಕವಾಗಿ ‘ಭೂತಾದಿ’—ಪ್ರಕಟ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಆದಿ—ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

Verse 83

इदन्तु मम कर्तव्यमिदन्नेति नियामिका । नियतिस्स्याद्विभोश्शक्तिस्तदाक्षेपात्पतेत्पशुः

“ಇದು ನಾನು ಮಾಡಬೇಕು, ಇದು ಬೇಡ” ಎಂಬ ಭಾವನೆಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯೇ ‘ನಿಯತಿ’. ನಿಯತಿ ವಿಭು-ಶಿವನ ಶಕ್ತಿ; ಅದರ ಆಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಬಂಧಿತ ಪಶು-ಜೀವನು ಮಿತಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ.

Verse 84

एतत्पंचकमेवास्य स्वरूपा वारकत्वतः । पञ्चकञ्चुकमाख्यातमन्तरंगं च साधनम्

ಈ ಐದರ ಸಮೂಹವೇ ಅವನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಕಾರಣ ‘ಪಂಚಕಂಚುಕ’ (ಐದು ಆವರಣಗಳು) ಎಂದು ಖ್ಯಾತ; ಇದನ್ನೇ ‘ಅಂತರಂಗ ಸಾಧನ’ ಎಂದೂ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ.

Verse 93

सूत उवाच । श्रुत्वैवं मुनिना पृष्टं वचो वेदान्तनिर्वृतम् । रहस्यं प्रभुराहेदं किंचित्प्रहसिताननः

ಸೂತನು ಹೇಳಿದರು—ವೇದಾಂತ-ನಿರ್ವೃತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮುನಿಯ ಪ್ರಶ್ನಾವಚನವನ್ನು ಹೀಗೆ ಕೇಳಿ, ಪ್ರಭುವು ಸ್ವಲ್ಪ ನಗುನಗುತ್ತ ಮುಖದಿಂದ ಈ ರಹಸ್ಯೋಪದೇಶವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.