Prakarana 2
यह सोपान ‘आशा से साक्षात्’ का द्वार है: जहाँ जीव (सीता-चित्त) घोर विरह, भय और असहायता के बीच भी राम-नाम, राम-मुद्रिका और राम-दूत के माध्यम से प्रत्यक्ष आश्वासन पाता है। सुंदरकाण्ड में साधक की अंतर्बाह्य यात्रा—अशोक-वाटिका (अशोक = शोक-नाश) में—निराशा से विश्वास, और विश्वास से धैर्य/उद्यम में रूपान्तरित होती है।
ಸುಂದರಕಾಂಡದ ರಸ-ವಿನ್ಯಾಸ ಕರುಣದಿಂದ ಅದ್ಭುತ-ಶಾಂತದತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ಕರುಣ-ರಸದ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಸೀತೆಯ ವಿರಹ-ವಿಲಾಪ ಮತ್ತು ಆತ್ಮದಾಹ-ಕಲ್ಪ (ಚಿತೆಯ ಬೇಡಿಕೆ)ಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅದೇ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮ-ಮುದ್ರಿಕೆ’ ಮತ್ತು ‘ರಾಮ-ನಾಮ’ದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಅದ್ಭುತ/ಹರ್ಷ ಉದಯಿಸುತ್ತದೆ. ತುಲಸೀ ಇಲ್ಲಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಮನೋವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ: ತ್ರಿಜಟೆಯ ಸ್ವಪ್ನ ‘ದೈವೀ ಸಂಕೇತ’ವಾಗಿ ನಿರಾಶೆಯನ್ನು ತಡೆಯುತ್ತದೆ; ಹನುಮಂತನ ಸಂದೇಶ ‘ಧರ್ಮ-ಸಾಹಸ’ವನ್ನು ಜನ್ಮಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಲೀಲಾರೂಪದಲ್ಲಿ ಹನುಮಂತನ ಅಶೋಕ-ವಾಟಿಕಾ-ಉಜ್ಜಾಡನೆ ಯುದ್ಧ-ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ; ಸಾಧಕನೊಳಗೆ ‘ಅಶೋಕ’ ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ‘ಅಹಂ-ವನ’ವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆ. ಇಂದ್ರಜಿತನ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರ-ಬಂಧನ ತುಲಸಿಯ ಮರ್ಯಾದಾ-ನೀತಿಯಾಗಿದೆ: ಭಗವತ್ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ದೂತನು ಸ್ವತಃ ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಗೌರವ ನೀಡುತ್ತಾನೆ—ಇದು ಶರಣಾಗತಿಯ ಪರಿಪಕ್ವತೆ.
Verses
ಚೌಪಾಯಿ 11.1-4
त्रिजटा नाम राच्छसी एका।राम चरन रति निपुन बिबेका।।
सबन्हौ बोलि सुनाएसि सपना।सीतहि सेइ करहु हित अपना।।
सपनें बानर लंका जारी।जातुधान सेना सब मारी।।
खर आरूढ़ नगन दससीसा।मुंडित सिर खंडित भुज बीसा।।
एहि बिधि सो दच्छिन दिसि जाई।लंका मनहुँ बिभीषन पाई।।
नगर फिरी रघुबीर दोहाई।तब प्रभु सीता बोलि पठाई।।
यह सपना में कहउँ पुकारी।होइहि सत्य गएँ दिन चारी।।
तासु बचन सुनि ते सब डरीं।जनकसुता के चरनन्हि परीं।।
trijaṭā nāma rācchasī ekā.rāma carana rati nipuna bibekā..
sabanhaũ boli sunāesi sapanā.sītahi sei karahu hita apanā..
sapanẽ bānara laṅkā jārī.jātudhāna senā saba mārī..
khara ārūṛha nagana dasasīsā.muṇḍita sira khaṇḍita bhuja bīsā..
ehi bidhi so dacchina disi jāī.laṅkā manahũ bibhīṣana pāī..
nagara phirī raghubīra dohāī.taba prabhu sītā boli paṭhāī..
yaha sapanā maĩ kahaũ pukārī.hoihi satya gaẽ dina cārī..
tāsu bacana suni te saba ḍarī̃.janakasutā ke carananhĩ parī̃..
ತ್ರಿಜಟೆ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸಿಯಿದ್ದಳು, ವಿವೇಕದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣಳಾಗಿದ್ದಳು ಮತ್ತು ರಾಮನ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದಳು. ಇತರ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕರೆದು ಅವಳು ತನ್ನ ಕನಸನ್ನು ಹೇಳಿದಳು: ಸೀತೆಗೆ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ, ನಿಮ್ಮ ಕಲ್ಯಾಣವನ್ನು ಬಯಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕನಸಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಾನರವು ಲಂಕೆಯನ್ನು ಸುಟ್ಟಿತು; ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯು ನಾಶವಾಯಿತು. ನಗ್ನನಾಗಿ ರಾವಣನು ಕತ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿದನು, ಅವನ ತಲೆ ಮೊಂಡಾಗಿತ್ತು, ಅವನ ಇಪ್ಪತ್ತು ತೋಳುಗಳು ಮುರಿದಿದ್ದವು, ಹಾಗೂ ಅವನು ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ಹೋದನು, ಲಂಕೆಯು ವಿಭೀಷಣನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದಂತೆ ಕಂಡಿತು. ನಂತರ ರಘುವೀರನ ಜಯವೆಂದು ನಗರದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಪ್ರಭುವು ಸೀತೆಯನ್ನು ಕರೆಸಿದನು. ಈ ಕನಸನ್ನು ನಾನು ಜೋರಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತೇನೆ: ನಾಲ್ಕು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನಿಜವಾಗುವುದು. ಅವಳ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಹೆದರಿ ಜನಕನ ಪುತ್ರಿಯ ಪಾದಗಳಿಗೆ ಬಿದ್ದರು.
ದೋಹಾ 11
जहँ तहँ गईं सकल तब सीता कर मन सोच।मास दिवस बीतें मोहि मारिहि निसिचर पोच।।11।।
jahã tahã gaī̃ sakala taba sītā kara mana soca.māsa divasa bītẽ mohi mārihi nisicara poca..11..
ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಹೋದರು, ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಚಿಂತೆಯಿಂದ ತುಂಬಿತು: "ಒಂದು ತಿಂಗಳು ದಿನಗಳು ಕಳೆದರೆ, ಈ ಕೆಳಮಟ್ಟದ ರಾಕ್ಷಸ ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತಾನೆ."
ಚೌಪಾಯಿ 12.1-6
त्रिजटा सन बोली कर जोरी।मातु बिपति संगिनि तैं मोरी।।
तजौं देह करु बेगि उपाई।दुसहु बिरहु अब नहिं सहि जाई।।
आनि काठ रचु चिता बनाई।मातु अनल पुनि देहि लगाई।।
सत्य करहि मम प्रीति सयानी।सुनै को श्रवन सूल सम बानी।।
सुनत बचन पद गहि समुझाएसि।प्रभु प्रताप बल सुजसु सुनाएसि।।
निसि न अनल मिल सुनु सुकुमारी।अस कहि सो निज भवन सिधारी।।
कह सीता बिधि भा प्रतिकूला।मिलहि न पावक मिटिहि न सूला।।
देखिअत प्रगट गगन अंगारा।अवनि न आवत एकउ तारा।।
पावकमय ससि स्रवत न आगी।मानहुँ मोहि जानि हतभागी।।
सुनहि बिनय मम बिटप असोका।सत्य नाम करु हरु मम सोका।।
नूतन किसलय अनल समाना।देहि अगिनि जनि करहि निदाना।।
देखि परम बिरहाकुल सीता।सो छन कपिहि कलप सम बीता।।
trijaṭā sana bolī kara jorī.mātu bipati saṅgini taĩ morī..
tajaũ deha karu begi upāī.dusahu birahu aba nahĩ sahi jāī..
āni kāṭha racu citā banāī.mātu anala puni dehi lagāī..
satya karahi mama prīti sayānī.sunai ko śravan sūla sama bānī..
sunata bacana pada gahi samujhāesi.prabhu pratāpa bala sujasu sunāesi..
nisi na anala mila sunu sukumārī.asa kahi so nija bhavana sidhārī..
kaha sītā bidhi bhā pratikūlā.milahi na pāvaka miṭihi na sūlā..
dekhiata pragaṭa gagana aṅgārā.avani na āvata ekau tārā..
pāvakamaya sasi sravata na āgī.mānahũ mohi jāni hatabhāgī..
sunahi binaya mama biṭapa asokā.satya nāma karu haru mama sokā..
nūtana kisalaya anala samānā.dehi agini jani karahi nidānā..
dekhi parama birahākula sītā.so chana kapihi kalapa sama bītā..
ತ್ರಿಜಟೆಯ ಎದುರು ಕೈ ಜೋಡಿಸಿ ಹೇಳಿದಳು: "ತಾಯಿ, ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನ ಸಂಗಾತಿಯೇ. "ಬೇಗನೆ ಉಪಾಯ ಮಾಡು, ಈ ದೇಹವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸುವೆ. ಈ ದುಸ್ಸಹ ವಿರಹ ಇನ್ನು ಸಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. "ಕಟ್ಟಿಗೆ ತರಿಸಿ ಚಿತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟು, ತಾಯಿ, ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚು. "ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಮತಿ, ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡು." ಕಿವಿಯನ್ನು ಭರ್ಜಿಯಂತೆ ತೂಳುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಯಾರು ಕೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ? ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ತ್ರಿಜಟೆ ಅವಳ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಸಮಾಧಾನ ಮಾಡಿದಳು, ಅವಳ ಸ್ವಾಮಿಯ ಮಹಿಮೆ, ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಳಿದಳು. "ಕೇಳು, ಸುಕುಮಾರಿ, ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ" ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅವಳು ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೊರಟಳು. ಸೀತೆ ಹೇಳಿದಳು: "ವಿಧಿ ನನಗೆ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿದೆ. ಬೆಂಕಿ ಸಿಗುತ್ತಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ನೋವು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿವೆ, ಆದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ನಕ್ಷತ್ರವೂ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತಿಲ್ಲ. ಚಂದ್ರನು ಬೆಂಕಿಯಿಂದ ಮಾಡಲ್ಪಟ್ಟವನು, ಆದರೂ ಬೆಂಕಿಯನ್ನು ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ, ನನ್ನ ದುರಾದೃಷ್ಟವನ್ನು ತಿಳಿದಂತೆ. ನನ್ನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳು, ಅಶೋಕ ವೃಕ್ಷ: ನಿನ್ನ ಹೆಸರನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ಸಾಬೀತು ಮಾಡಿ ನನ್ನ ದುಃಖವನ್ನು ಹರಿಸು. ನಿನ್ನ ಹೊಸ ಮೊಳಕೆಗಳು ಬೆಂಕಿಯಂತಿವೆ; ನನಗೆ ಬೆಂಕಿ ಕೊಡು, ನನ್ನ ಯಾತನೆಯನ್ನು ಅಂತ್ಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಬೇಡ." ವಿರಹದ ನೋವಿನಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾದ ಸೀತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಕ್ಷಣವು ಕಪಿಗೆ ಒಂದು ಯುಗದಂತೆ ಕಳೆಯಿತು.
ಸೋರಠಾ 12
कपि करि हृदयँ बिचार दीन्हि मुद्रिका डारी तब।जनु असोक अंगार दीन्हि हरषि उठि कर गहेउ।।12।।
kapi kari hṛdayã bicāra dīnhi mudrikā ḍārī taba.janu asoka aṅgāra dīnhi haraṣi uṭhi kara gaheu..12..
ವಾನರನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಾಡಿ ನಂತರ ಅಂಗುಲೀಯಕವನ್ನು ಬಿದ್ದು ಹಾಕಿದನು. ಸೀತೆಯು ಅಶೋಕ ವನದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತ ಅಂಗಾರವನ್ನು ಪಡೆದಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಎದ್ದು ಅದನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಳು.
ಚೌಪಾಯಿ 13.1-6
तब देखी मुद्रिका मनोहर।राम नाम अंकित अति सुंदर।।
चकित चितव मुदरी पहिचानी।हरष बिषाद हृदयँ अकुलानी।।
जीति को सकइ अजय रघुराई।माया तें असि रचि नहिं जाई।।
सीता मन बिचार कर नाना।मधुर बचन बोलेउ हनुमाना।।
रामचंद्र गुन बरनैं लागा।सुनतहिं सीता कर दुख भागा।।
लागीं सुनैं श्रवन मन लाई।आदिहु तें सब कथा सुनाई।।
श्रवनामृत जेहिं कथा सुहाई।कहि सो प्रगट होति किन भाई।।
तब हनुमंत निकट चलि गयऊ।फिरि बैंठीं मन बिसमय भयऊ।।
राम दूत मैं मातु जानकी।सत्य सपथ करुनानिधान की।।
यह मुद्रिका मातु मैं आनी।दीन्हि राम तुम्ह कहँ सहिदानी।।
नर बानरहि संग कहु कैसें।कहि कथा भइ संगति जैसें।।
taba dekhī mudrikā manohara |rāma nāma aṅkita ati sundara ||
cakita citava mudarī pahicānī |haraṣa biṣāda hṛdayaṁ akulānī ||
jīti ko sakai ajaya raghurāī |māyā teṁ asi raci nahiṁ jāī ||
sītā mana bicāra kara nānā |madhura bacana boleu hanumānā ||
rāmacandra guna baranaiṁ lāgā |sunatahiṁ sītā kara dukha bhāgā ||
lāgīṁ sunaiṁ śravaṇa mana lāī |ādihu teṁ saba kathā sunāī ||
śravaṇāmṛta jehiṁ kathā suhāī |kahi so pragaṭa hoti kina bhāī ||
taba hanumaṁta nikaṭa cali gayau |phiri baiṁṭhīṁ mana bisamaya bhayau ||
rāma dūta maiṁ mātu jānaki |satya sapatha karuṇā-nidhāna kī ||
yaha mudrikā mātu maiṁ ānī |dīnhi rāma tumha kahaṁ sahidānī ||
nara bānarahi saṅga kahu kaisēṁ |kahi kathā bhai saṅgati jaisēṁ ||
ಆಗ ಅವಳು ಉಂಗುರವನ್ನು ನೋಡಿದಳು, ಅದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯಿತು, ರಾಮನ ಹೆಸರು ಕೆತ್ತಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು, ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿತ್ತು. ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿ ಉಂಗುರವನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಳು, ಸಂತೋಷ ಮತ್ತು ದುಃಖದಿಂದ ಅವಳ ಹೃದಯ ಕಲಕಿತು. "ಜಯಿಸಲಾಗದ ರಘುರಾಯನನ್ನು ಯಾರು ಜಯಿಸಲಿಕ್ಕ? ಮಾಯೆಯಿಂದ ಹೀಗೆ ಮಾಡಲಾಗದು." ಸೀತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಆಲೋಚನೆಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ, ಹನುಮಾನ್ ಮಧುರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. ರಾಮಚಂದ್ರನ ಗುಣಗಳನ್ನು ವರ್ಣಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು; ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಸೀತೆಯ ದುಃಖ ಓಡಿಹೋಯಿತು. ಕಿವಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಕೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು; ಆದಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲಾ ಕಥೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿದನು. "ನೀನು ಹೇಳಿದ ಕಥೆ, ಕಿವಿಗಳಿಗೆ ಅಮೃತ, ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ; ಅದನ್ನು ಹೇಳಿದವನು ಏಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷನಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ಸಹೋದರ?" ಆಗ ಹನುಮಂತ ಅವಳ ಹತ್ತಿರಕ್ಕೆ ಹೋದನು. ಅವಳು ತಿರುಗಿ ಕುಳಿತಳು, ವಿಸ್ಮಯದಿಂದ ತುಂಬಿದಳು. "ತಾಯಿ ಜಾನಕಿ, ನಾನು ರಾಮನ ದೂತ; ಕರುಣಾಸಮುದ್ರನ ಮೇಲೆ ಸತ್ಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ." "ತಾಯಿ, ಈ ಉಂಗುರವನ್ನು ನಾನು ತಂದಿದ್ದೇನೆ; ರಾಮ ನಿನಗಾಗಿ ನನಗೆ ಇದನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು." "ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ಹೇಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡನು ಎಂದು ಹೇಳು." ಹನುಮಾನ್ ಆ ಮೈತ್ರಿ ಹೇಗೆ ಆಯಿತು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದನು.
ದೋಹಾ 13
कपि के बचन सप्रेम सुनि उपजा मन बिस्वास।जाना मन क्रम बचन यह कृपासिंधु कर दास।।13।।
kapi ke bacana sa-prema suni upajā mana bisvāsa |jānā mana krama bacana yaha kṛpāsiṁdhu kara dāsa ||13||
ಕಪಿಯು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಹೇಳಿದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಆಕೆಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ಧೆ ಉದಯವಾಯಿತು. ಅವನ ಮನಸ್ಸು, ನಡತೆ ಮತ್ತು ಮಾತಿನಿಂದಲೇ—ಅವನು ಕೃಪಾಸಾಗರನಾದ ಪ್ರಭುವಿನ ದಾಸನೆಂದು ಆಕೆ ತಿಳಿದಳು. (13)
ಚೌಪಾಯಿ 14.1-5
हरिजन जानि प्रीति अति गाढ़ी।सजल नयन पुलकावलि बाढ़ी।।
बूड़त बिरह जलधि हनुमाना।भयउ तात मों कहुँ जलजाना।।
अब कहु कुसल जाउँ बलिहारी।अनुज सहित सुख भवन खरारी।।
कोमलचित कृपाल रघुराई।कपि केहि हेतु धरी निठुराई।।
सहज बानि सेवक सुख दायक।कबहुँक सुरति करत रघुनायक।।
कबहुँ नयन मम सीतल ताता।होइहहि निरखि स्याम मृदु गाता।।
बचनु न आव नयन भरे बारी।अहह नाथ हौं निपट बिसारी।।
देखि परम बिरहाकुल सीता।बोला कपि मृदु बचन बिनीता।।
मातु कुसल प्रभु अनुज समेता।तव दुख दुखी सुकृपा निकेता।।
जनि जननी मानहु जियँ ऊना।तुम्ह ते प्रेमु राम कें दूना।।
harijana jāni prīti ati gāṛhī |sajala nayana pulakāvali bāṛhī ||
būṛata biraha jaladhi hanumānā |bhayau tāta moṁ kahuṁ jalajānā ||
aba kahu kusala jāuṁ balihārī |anuj sahita sukha bhavana kharārī ||
komalacita kṛpāla raghurāī |kapi kehi hetu dharī niṭhurāī ||
sahaja bāni sevaka sukhadāyaka |kabahuṁka surati karata raghunāyaka ||
kabahuṁ nayana mama sītala tātā |hoihahi nirakhi syāma mṛdu gātā ||
bacanu na āva nayana bhare bārī |ahaha nātha hauṁ nipaṭa bisārī ||
dekhi parama birahākula sītā |bolā kapi mṛdu bacana binītā ||
mātu kusala prabhu anuj sametā |tava dukha dukhī sukṛpā niketā ||
jani jananī mānahu jiyaṁ ūnā |tumha te premu rāma keṁ dūnā ||
ಅವನನ್ನು ಹರಿಯ ಸೇವಕನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಸೀತೆ ಅವನ ಮೇಲೆ ಅತ್ಯಂತ ಆಳವಾದ ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದಳು; ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು, ದೇಹದ ರೋಮಗಳು ಚಿಮ್ಮಿದವು. "ಆಂಜನೇಯಾ, ನಾನು ವಿರಹದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದೆನು; ಪ್ರಿಯ ಮಗಾ, ನೀ ನನಗೆ ದೋಣಿಯಾದೆ." "ಈಗ ಹೇಳು, ನಾನು ನಿನಗೆ ಅರ್ಪಿತಳಾದವಳು, ಖರನ ಶತ್ರುವಾದ ರಾಮ, ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ಭವನದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿ ಸುಖವಾಗಿದ್ದಾನೆ?" "ರಘುವಿನ ಒಡೆಯ ಹೃದಯದಿಂದ ಮೃದುವಾದವನು, ಕೃಪಾಳುವಾದವನು; ಆಗ ಏಕೆ, ವಾನರನೇ, ಅವನು ಕ್ರೂರತೆಯನ್ನು ಧರಿಸಿದನು?" "ಅವನ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಮಾತು ಸೇವಕರಿಗೆ ಸುಖವನ್ನು ಕೊಡುವದು. ರಘುನಾಯಕ ಎಂದಾದರೂ ನನ್ನನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ?" "ಪ್ರಿಯ ಮಗಾ, ಅವನ ಕಪ್ಪು, ಮೃದುವಾದ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಎಂದಾದರೂ ತಂಪಾಗುವುವೆ?" ಅವಳಿಗೆ ಮಾತುಗಳು ಬರಲಿಲ್ಲ, ಕಣ್ಣುಗಳು ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದವು. "ಅಯ್ಯೋ, ನನ್ನ ಸ್ವಾಮಿ, ನೀ ನನ್ನನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮರೆತಿದ್ದೀ!" ಸೀತೆ ವಿರಹದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ, ವಾನರ ಮೃದುವಾದ, ವಿನಮ್ರವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡಿದನು. "ತಾಯಿ, ಪ್ರಭು ತಮ್ಮನೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷೇಮವಾಗಿದ್ದಾನೆ; ಆ ಮಹಾ ಕೃಪೆಯ ನಿವಾಸ ನಿನ್ನ ದುಃಖದಿಂದ ದುಃಖಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ." "ತಾಯಿ, ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಕಡಮೆ ಎಂದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಬೇಡ; ರಾಮನ ಪ್ರೀತಿ ನಿನ್ನ ಪ್ರೀತಿಗಿಂತ ಎರಡರಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು."
ದೋಹಾ 14
रघुपति कर संदेसु अब सुनु जननी धरि धीर।अस कहि कपि गद गद भयउ भरे बिलोचन नीर।।14।।
raghupati kara saṁdesu aba sunu jananī dhari dhīra |asa kahi kapi gada-gada bhayau bhare bilocana nīra ||14||
“ಇಗೋ, ರಘುನಾಥನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳು, ಅಮ್ಮಾ—ಧೈರ್ಯವನ್ನು ದೃಢವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೋ.” ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಕಪಿಯ ಕಂಠ ಗದ್ಗದಿತವಾಯಿತು; ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಶ್ರುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದವು. (14)
ಚೌಪಾಯಿ 15.1-5
कहेउ राम बियोग तव सीता।मो कहुँ सकल भए बिपरीता।।
नव तरु किसलय मनहुँ कृसानू।कालनिसा सम निसि ससि भानू।।
कुबलय बिपिन कुंत बन सरिसा।बारिद तपत तेल जनु बरिसा।।
जे हित रहे करत तेइ पीरा।उरग स्वास सम त्रिबिध समीरा।।
कहेहू तें कछु दुख घटि होई।काहि कहौं यह जान न कोई।।
तत्व प्रेम कर मम अरु तोरा।जानत प्रिया एकु मनु मोरा।।
सो मनु सदा रहत तोहि पाहीं।जानु प्रीति रसु एतेनहि माहीं।।
प्रभु संदेसु सुनत बैदेही।मगन प्रेम तन सुधि नहिं तेही।।
कह कपि हृदयँ धीर धरु माता।सुमिरु राम सेवक सुखदाता।।
उर आनहु रघुपति प्रभुताई।सुनि मम बचन तजहु कदराई।।
kaheu rāma biyoga tava sītā |mo kahuṁ sakala bhae biparītā ||
nava taru kisalaya manahuṁ kṛsānū |kālanisā sama nisi sasi bhānū ||
kubalaya bipina kuṁta bana sarisā |bārida tapata tela janu barisā ||
je hita rahe karata tei pīrā |uraga svāsa sama tribidha samīrā ||
kahehū teṁ kachu dukha ghaṭi hoī |kāhi kahauṁ yaha jāna na koī ||
tatva prema kara mama aru torā |jānata priyā eku manu morā ||
so manu sadā rahata tohi pāhīṁ |jānu prīti rasu etenahi māhīṁ ||
prabhu saṁdesu sunata baidehī |magana prema tana sudhi nahiṁ tehī ||
kaha kapi hṛdayaṁ dhīra dharu mātā |sumiru rāma sevaka sukhadātā ||
ura ānahu raghupati prabhutāī |suni mama bacana tajahu kadarāī ||
ರಾಮನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ: ನಿನ್ನ ವಿಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಸೀತೆ, ಎಲ್ಲವೂ ನನಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿವೆ. ಹೊಸ ಮರಗಳ ಮೃದು ಚಿಗುರುಗಳು ಬೆಂಕಿಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ; ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯರು ಕತ್ತಲೆಯಂತಿವೆ. ನೀರಿನ ಕಮಲಗಳ ತೋಟವು ಈಟಿಗಳ ಕಾಡಿನಂತಿದೆ; ಮೋಡಗಳು ಉರಿಯುವ ಎಣ್ಣೆಯನ್ನು ಸುರಿಯುತ್ತಿವೆ. ಒಮ್ಮೆ ಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು ಈಗ ನೋವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ; ಉಸಿರು ಹಾವಿನಂತೆ, ಗಾಳಿ ಮೂರು ವಿಧದ ಹಿಂಸೆಯಂತಿದೆ. ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ, ಬಹುಶಃ ದುಃಖ ಕಡಿಮೆಯಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಲಿ? ಯಾರೂ ಇದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿ ಅರಿಯಲಾರರು. ಪ್ರೀತಿಯ ಸತ್ಯವನ್ನು, ನನ್ನದು ಮತ್ತು ನಿನ್ನದು, ಪ್ರಿಯೇ, ನನ್ನ ಏಕೈಕ ಹೃದಯವು ಅರಿಯುತ್ತದೆ. ಆ ಹೃದಯವು ಯಾವಾಗಲೂ ನಿನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ; ಪ್ರೀತಿಯ ಸಾರವು ಇದರಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ. ಪ್ರಭುವಿನ ಸಂದೇಶವನ್ನು ಕೇಳಿ ವೈದೇಹಿಯು ಪ್ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿ ತನ್ನ ದೇಹದ ಅರಿವನ್ನು ಮರೆತಳು. ನಂತರ ವಾನರನು ಹೇಳಿದನು: ತಾಯಿ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಧರಿಸು; ಸೇವಕರಿಗೆ ಆನಂದ ನೀಡುವ ರಾಮನನ್ನು ಸ್ಮರಿಸು. ರಘುಪತಿಯ ಪ್ರಭುತ್ವವನ್ನು ನಿನ್ನ ಎದೆಗೆ ತಾ, ನನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ಭೀತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸು.
ದೋಹಾ 15
निसिचर निकर पतंग सम रघुपति बान कृसानु।जननी हृदयँ धीर धरु जरे निसाचर जानु।।15।।
nisicara nikara pataṁga sama raghupati bāna kṛsānu |jananī hṛdayã dhīra dharu jare nisācara jānu ||15||
ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ ರಾಕ್ಷಸರ ಸಮೂಹಗಳು ರಘುಪತಿಯ ಬಾಣಗಳ ಮುಂದೆ ಜ್ವಾಲೆಗಳಂತೆ ಪತಂಗಗಳಿಗೆ ಸಮಾನವಾಗಿವೆ. ತಾಯೇ, ನಿಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಇಡಿ; ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಸುಡಲ್ಪಡುವರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
ಚೌಪಾಯಿ 16.1-5
जौं रघुबीर होति सुधि पाई।करते नहिं बिलंबु रघुराई।।
रामबान रबि उएँ जानकी।तम बरूथ कहँ जातुधान की।।
अबहिं मातु मैं जाउँ लवाई।प्रभु आयसु नहिं राम दोहाई।।
कछुक दिवस जननी धरु धीरा।कपिन्ह सहित अइहहिं रघुबीरा।।
निसिचर मारि तोहि लै जैहहिं।तिहुँ पुर नारदादि जसु गैहहिं।।
हैं सुत कपि सब तुम्हहि समाना।जातुधान अति भट बलवाना।।
मोरें हृदय परम संदेहा।सुनि कपि प्रगट कीन्ह निज देहा।।
कनक भूधराकार सरीरा।समर भयंकर अतिबल बीरा।।
सीता मन भरोस तब भयऊ।पुनि लघु रूप पवनसुत लयऊ।।
jauṁ raghubīra hoti sudhi pāī |karate nahiṁ bilaṁbu raghurāī ||
rāmabāna rabi uẽ jānakī |tama barūtha kahã jātudhāna kī ||
abahiṁ mātu maiṁ jāũ lavāī |prabhu āyasu nahiṁ rāma dohāī ||
kachuka divasa jananī dharu dhīrā |kapinha sahita aihahiṁ raghubīrā ||
nisicara māri tohi lai jaihahiṁ |tihũ pura nāradādi jasu gaihahiṁ ||
haiṁ suta kapi saba tumhahi samānā |jātudhāna ati bhaṭa balavānā ||
moreṁ hṛdaya parama saṁdehā |suni kapi pragaṭa kīnha nija dehā ||
kanaka bhūdharākāra sarīrā |samara bhayaṁkara atibala bīrā ||
sītā mana bharosa taba bhayaū |puni laghu rūpa pavanasuta layaū ||
ರಘುವೀರನಿಗೆ ನಿನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಸುದ್ದಿ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರೆ, ರಘುಗಳ ಪ್ರಭು ತಡಮಾಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ರಾಮನ ಬಾಣಗಳ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸಿದಾಗ, ಜಾನಕಿ, ರಾಕ್ಷಸ ಸೈನ್ಯದ ಕತ್ತಲೆಗೆ ಯಾವ ಭರವಸೆ ಇದೆ? ತಾಯಿ, ಈ ಕ್ಷಣವೇ ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಬಲ್ಲೆ, ಆದರೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಆಜ್ಞೆ ಇಲ್ಲ; ರಾಮನ ಹೆಸರು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ತಾಯಿ, ಕೆಲವು ದಿನ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದಿರು; ವಾನರರೊಂದಿಗೆ ರಘುವೀರ ಬರುವನು. ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಕೊಂದು ನಿನ್ನನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವನು, ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನಾರದಾದಿಗಳು ಆತನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ಹಾಡುವರು. ಸೀತೆ ಹೇಳಿದಳು: "ಮಗನೇ, ವಾನರರೆಲ್ಲರೂ ನೀನಂತೆಯೇ ಇದ್ದಾರಾ? ರಾಕ್ಷಸ ವೀರರು ಬಹಳ ಬಲಶಾಲಿಗಳು, ಶಕ್ತಿವಂತರು." "ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾ ಸಂಶಯವಿದೆ." ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ವಾನರ ತನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದನು. ಅವನ ರೂಪ ಚಿನ್ನದ ಪರ್ವತದಂತಿತ್ತು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭಯಂಕರ, ಅತ್ಯಂತ ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ವೀರ. ಆಗ ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭರವಸೆ ಮೂಡಿತು, ಮರಳಿ ವಾಯುಪುತ್ರ ತನ್ನ ಸಣ್ಣ ರೂಪವನ್ನು ತಾಳಿದನು.
ದೋಹಾ 16
सुनु माता साखामृग नहिं बल बुद्धि बिसाल।प्रभु प्रताप तें गरुड़हि खाइ परम लघु ब्याल।।16।।
sunu mātā sākhāmṛga nahiṁ bala buddhi bisāla |prabhu pratāpa teṁ garuṛahi khāi parama laghu byāla ||16||
ಕೇಳು ತಾಯಿ: ನಾವು ಕೋತಿಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಬಲವೂ ಇಲ್ಲ, ದೊಡ್ಡ ಬುದ್ಧಿಯೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೆ ಪ್ರಭುವಿನ ಮಹಿಮೆಯಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಸಣ್ಣ ಹಾವು ಕೂಡ ಗರುಡನನ್ನು ನುಂಗಬಲ್ಲದು.
ಚೌಪಾಯಿ 17.1-5
मन संतोष सुनत कपि बानी।भगति प्रताप तेज बल सानी।।
आसिष दीन्हि रामप्रिय जाना।होहु तात बल सील निधाना।।
अजर अमर गुननिधि सुत होहू।करहुँ बहुत रघुनायक छोहू।।
करहुँ कृपा प्रभु अस सुनि काना।निर्भर प्रेम मगन हनुमाना।।
बार बार नाएसि पद सीसा।बोला बचन जोरि कर कीसा।।
अब कृतकृत्य भयउँ मैं माता।आसिष तव अमोघ बिख्याता।।
सुनहु मातु मोहि अतिसय भूखा।लागि देखि सुंदर फल रूखा।।
सुनु सुत करहिं बिपिन रखवारी।परम सुभट रजनीचर भारी।।
तिन्ह कर भय माता मोहि नाहीं।जौं तुम्ह सुख मानहु मन माहीं।।
mana saṁtoṣa sunata kapi bānī |bhagati pratāpa teja bala sānī ||
āsiṣa dīnhi rāmapriya jānā |hohu tāta bala sīla nidhānā ||
ajara amara gunanidhi suta hohū |karahũ bahuta raghunāyaka chohū ||
karahũ kṛpā prabhu asa suni kānā |nirbhara prema magana hanumānā ||
bāra bāra nāesi pada sīsā |bolā bacana jori kara kīsā ||
aba kṛtakṛtya bhayaũ maiṁ mātā |āsiṣa tava amogha bikhyātā ||
sunahu mātu mohi atisaya bhūkhā |lāgi dekhi suṁdara phala rūkhā ||
sunu suta karahiṁ bipina rakhavārī |parama subhaṭa rajanīcara bhārī ||
tinha kara bhaya mātā mohi nāhīṁ |jauṁ tumha sukha mānahu mana māhīṁ ||
ಕೋತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಕ್ತಿ, ಪ್ರತಾಪ, ತೇಜಸ್, ಬಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸೀತೆಯ ಮನಸ್ಸು ಸಂತೋಷದಿಂದ ತುಂಬಿತು. ಅವನನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ಪ್ರಿಯನೆಂದು ತಿಳಿದು, ಅವನಿಗೆ ಆಶೀರ್ವಾದ ನೀಡಿದಳು: ಮಗನೇ, ನೀನು ಬಲದ, ಗುಣದ ನಿಧಿಯಾಗು. ಮಗನೇ, ನೀನು ಜರಾಮರಣ ರಹಿತನಾಗಿ, ಗುಣಗಳ ನಿಧಿಯಾಗು; ರಘುನಾಯಕನು ನಿನಗೆ ಮಿಕ್ಕಿಲು ಅನುಗ್ರಹ ತೋರಲಿ. ಪ್ರಭು ನಿನಗೆ ಕೃಪೆ ತೋರಲಿ ಎಂಬ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕಿವಿಗಳಿಂದ ಕೇಳಿ, ಹನುಮಾನನು ತುಂಬಿದ ಪ್ರೇಮದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಅವಳ ಪಾದಗಳಿಗೆ ತಲೆ ಬಾಗಿ, ಕೋತಿ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು. ತಾಯಿ, ಈಗ ನಾನು ನನ್ನ ಕೃತ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ಆಶೀರ್ವಾದ ಅಮೋಘವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ. ತಾಯಿ, ಕೇಳು, ನಾನು ಮಿಕ್ಕಿಲು ಹಸಿವಿನಿಂದ ಇದ್ದೇನೆ, ಸುಂದರ ಫಲಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ. ಮಗನೇ, ಕೇಳು: ಈ ಕಾಡನ್ನು ರಾಕ್ಷಸರು, ಮಿಕ್ಕಿಲು ಬಲಶಾಲಿಗಳಾದ ವೀರರು ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ತಾಯಿ, ಅವರಿಂದ ನನಗೆ ಭಯವಿಲ್ಲ, ನೀನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟರೆ.
ದೋಹಾ 17
देखि बुद्धि बल निपुन कपि कहेउ जानकीं जाहु।रघुपति चरन हृदयँ धरि तात मधुर फल खाहु।।17।।
dekhi buddhi bala nipuna kapi kaheu jānakīṁ jāhu |raghupati carana hṛdayã dhari tāta madhura phala khāhu ||17||
ವಾನರನ ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಬಲದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣನನ್ನು ನೋಡಿ, ಜಾನಕಿ ಹೇಳಿದಳು: ಹೋಗು; ರಘುಪತಿಯ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿಟ್ಟು, ಪುತ್ರ, ಸಿಹಿ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನು.
ಚೌಪಾಯಿ 18.1-4
चलेउ नाइ सिरु पैठेउ बागा।फल खाएसि तरु तोरैं लागा।।
रहे तहाँ बहु भट रखवारे।कछु मारेसि कछु जाइ पुकारे।।
नाथ एक आवा कपि भारी।तेहिं असोक बाटिका उजारी।।
खाएसि फल अरु बिटप उपारे।रच्छक मर्दि मर्दि महि डारे।।
सुनि रावन पठए भट नाना।तिन्हहि देखि गर्जेउ हनुमाना।।
सब रजनीचर कपि संघारे।गए पुकारत कछु अधमारे।।
पुनि पठयउ तेहिं अच्छकुमारा।चला संग लै सुभट अपारा।।
आवत देखि बिटप गहि तर्जा।ताहि निपाति महाधुनि गर्जा।।
caleu nāi siru paiṭheu bāgā |phala khāesi taru toraiṁ lāgā ||
rahe tahā̃ bahu bhaṭa rakhavāre |kachu māresi kachu jāi pukāre ||
nātha eka āvā kapi bhārī |tehiṁ asoka bāṭikā ujārī ||
khāesi phala aru biṭapa upāre |racchaka mardi mardi mahi ḍāre ||
suni rāvana paṭhae bhaṭa nānā |tinhahi dekhi garjeu hanumānā ||
saba rajanīcara kapi saṁghāre |gae pukārata kachu adhamāre ||
puni paṭhayau tehiṁ acchakumārā |calā saṁga lai subhaṭa apārā ||
āvata dekhi biṭapa gahi tarjā |tāhi nipāti mahādhuni garjā ||
ಅವನು ತಲೆಯನ್ನು ಅಂಜಲಿ ಬಗ್ಗಿ ತೋಟಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ; ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಮರಗಳನ್ನು ಮುರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿದ. ಅಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಯೋಧರು ಮತ್ತು ಕಾವಲುಗಾರರು ಇದ್ದರು; ಕೆಲವರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿದ, ಕೆಲವರು ಹೋಗಿ ಕೂಗಿದರು. ಸ್ವಾಮಿ, ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವಾನರ ಬಂದಿದೆ ಮತ್ತು ಅಶೋಕ ವಾಟಿಕೆಯನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿದೆ. ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ಮರಗಳನ್ನು ಉಪಾವಿಸುತ್ತಾ, ಕಾವಲುಗಾರರನ್ನು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ನುಜ್ಜುಗುಜ್ಜು ಮಾಡಿ ನೆಲಕ್ಕೆ ಎಸೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾವಣ ಅನೇಕ ಯೋಧರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ; ಅವರನ್ನು ನೋಡಿ ಹನುಮಂತ ಗರ್ಜಿಸಿದ. ಅವನು ಎಲ್ಲ ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರಿಗಳನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ; ಕೆಲವರು ಅರ್ಧಸತ್ತವರಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತಾ ಹೋದರು. ನಂತರ ಅವನು ತನ್ನ ಪುತ್ರ ಅಕ್ಷನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದ; ಅವನು ಅಸಂಖ್ಯಾತ ಶೂರ ಸೈನಿಕರೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟ. ಅವನು ಬರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರ ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗರ್ಜಿಸಿದ; ಅವನನ್ನು ಮಹಾ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ಉರುಳಿಸಿ ಗರ್ಜಿಸಿದ.
ದೋಹಾ 18
कछु मारेसि कछु मर्देसि कछु मिलएसि धरि धूरि।कछु पुनि जाइ पुकारे प्रभु मर्कट बल भूरि।।18।।
kachu māresi kachu mardesi kachu milaesi dhari dhūri |kachu puni jāi pukāre prabhu markaṭa bala bhūri ||18||
ಕೆಲವರನ್ನು ಹೊಡೆದು ಉರುಳಿಸಿದ, ಕೆಲವರನ್ನು ನುಜ್ಜುಗುಜ್ಜು ಮಾಡಿದ, ಕೆಲವರನ್ನು ಎಸೆದು ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ತುಳಿದ; ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಹೋಗಿ ಪ್ರಭುವಿಗೆ ಕೂಗಿದರು, ವಾನರನ ಬಲ ಅಪಾರವಾಗಿತ್ತು.
ಚೌಪಾಯಿ 19.1-5
सुनि सुत बध लंकेस रिसाना।पठएसि मेघनाद बलवाना।।
मारसि जनि सुत बांधेसु ताही।देखिअ कपिहि कहाँ कर आही।।
चला इंद्रजित अतुलित जोधा।बंधु निधन सुनि उपजा क्रोधा।।
कपि देखा दारुन भट आवा।कटकटाइ गर्जा अरु धावा।।
अति बिसाल तरु एक उपारा।बिरथ कीन्ह लंकेस कुमारा।।
रहे महाभट ताके संगा।गहि गहि कपि मर्दइ निज अंगा।।
तिन्हहि निपाति ताहि सन बाजा।भिरे जुगल मानहुँ गजराजा।।
मुठिका मारि चढ़ा तरु जाई।ताहि एक छन मुरुछा आई।।
उठि बहोरि कीन्हिसि बहु माया।जीति न जाइ प्रभंजन जाया।।
suni suta badha laṁkesa risānā |paṭhaesi meghanāda balavānā ||
mārasi jani suta bāṁdhesu tāhī |dekhia kapihi kahā̃ kara āhī ||
calā iṁdrajita atulita jodhā |baṁdhu nidhana suni upajā krodhā ||
kapi dekhā dāruna bhaṭa āvā |kaṭakaṭāi garjā aru dhāvā ||
ati bisāla taru eka upārā |biratha kīnha laṁkesa kumārā ||
rahe mahābhaṭa tāke saṁgā |gahi gahi kapi mardai nija aṁgā ||
tinhahi nipāti tāhi sana bājā |bhire jugala mānahũ gajarājā ||
muṭhikā māri caṛhā taru jāī |tāhi eka chana muruchā āī ||
uṭhi bahori kīnhisi bahu māyā |jīti na jāi prabhaṁjana jāyā ||
ತನ್ನ ಮಗನ ಸಾವನ್ನು ಕೇಳಿ ಲಂಕಾಧಿಪತಿ ಕೋಪಗೊಂಡನು, ಬಲಶಾಲಿಯಾದ ಮೇಘನಾದನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು. "ಮಗನೇ, ಅವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಬೇಡ, ಕಟ್ಟು. ಈ ವಾನರನನ್ನು ನೋಡೋಣ, ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದನೆಂದು ತಿಳಿಯೋಣ." ಸಹೋದರನ ಸಾವನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೋಪಗೊಂಡ ಇಂದ್ರಜಿತ್, ಅತುಳವಾದ ವೀರ, ಹೊರಟನು. ವಾನರನು ಭಯಂಕರ ವೀರ ಬರುತ್ತಿರುವನೆಂದು ನೋಡಿದನು; ಹಲ್ಲು ಕಡಿದು, ಗರ್ಜಿಸಿ, ಅವನ ಕಡೆಗೆ ಓಡಿದನು. ಒಂದು ಬೃಹತ್ ವೃಕ್ಷವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು, ಲಂಕಾಧಿಪತಿಯ ಮಗನನ್ನು ರಥವಿಲ್ಲದೆ ಮಾಡಿದನು. ಅವನೊಂದಿಗೆ ಮಹಾವೀರರು ಇದ್ದರು; ವಾನರನು ಅವರನ್ನು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ಅಂಗಗಳಿಗೆ ಉಜ್ಜಿ ನುಜ್ಜಿದನು. ಅವರನ್ನು ಕೆಡವಿ, ಮೇಘನಾದನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕಿಳಿದನು; ಇಬ್ಬರೂ ಗಜರಾಜರಂತೆ ಮುಟ್ಟಿಕೊಂಡರು. ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆದು, ಹನುಮಂತ ಒಂದು ಮರವನ್ನು ಹತ್ತಿದನು; ಮೇಘನಾದನಿಗೆ ಕ್ಷಣಕಾಲ ಮೂರ್ಛೆ ಬಂತು. ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು, ಮೇಘನಾದನು ಅನೇಕ ಮಾಯೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಿದನು; ಆದರೆ ವಾಯುಪುತ್ರನನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗಲಿಲ್ಲ.
ದೋಹಾ 19
ब्रह्म अस्त्र तेहिं साँधा कपि मन कीन्ह बिचार।जौं न ब्रह्मसर मानउँ महिमा मिटइ अपार।।19।।
brahma astra tehiṁ sā̃dhā kapi mana kīnha bicāra |jauṁ na brahmasara mānaũ mahimā miṭai apāra ||19||
ಅವನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ತನ್ನ ಬಿಲ್ಲಿಗೆ ಜೋಡಿಸಿದನು, ಆ ವಾನರನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸಿದನು: ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಗೌರವಿಸದಿದ್ದರೆ, ಅದರ ಅಪಾರವಾದ ಮಹಿಮೆ ನಾಶವಾಗುವುದು.
ಚೌಪಾಯಿ 20.1-4
ब्रह्मबान कपि कहुँ तेहि मारा।परतिहुँ बार कटकु संघारा।।
तेहि देखा कपि मुरुछित भयऊ।नागपास बाँधेसि लै गयऊ।।
जासु नाम जपि सुनहु भवानी।भव बंधन काटहिं नर ग्यानी।।
तासु दूत कि बंध तरु आवा।प्रभु कारज लगि कपिहिं बँधावा।।
कपि बंधन सुनि निसिचर धाए।कौतुक लागि सभाँ सब आए।।
दसमुख सभा दीखि कपि जाई।कहि न जाइ कछु अति प्रभुताई।।
कर जोरें सुर दिसिप बिनीता।भृकुटि बिलोकत सकल सभीता।।
देखि प्रताप न कपि मन संका।जिमि अहिगन महुँ गरुड़ असंका।।
brahmabāna kapi kahũ tehi mārā |paratihũ bāra kaṭaku saṁghārā ||
tehi dekhā kapi muruchita bhayaū |nāgapāsa bā̃dhesi lai gayaū ||
jāsu nāma japi sunahu bhavānī |bhava baṁdhana kāṭahiṁ nara gyānī ||
tāsu dūta ki baṁdha taru āvā |prabhu kāraja lagi kapihiṁ bãdhāvā ||
kapi baṁdhana suni nisicara dhāe |kautuka lāgi sabhā̃ saba āe ||
dasamukha sabhā dīkhi kapi jāī |kahi na jāi kachu ati prabhutāī ||
kara joreṁ sura disipa binītā |bhṛkuṭi bilokata sakala sabhītā ||
dekhi pratāpa na kapi mana saṁkā |jimi ahigana mahũ garuṛa asaṁkā ||
ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ತ್ರದಿಂದ ಆ ವಾನರನನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ಆದರೂ ಬೀಳುತ್ತಲೇ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ವಾನರ ಶತ್ರು ಸೈನ್ಯವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸಿದನು. ಆ ವಾನರ ಮೂರ್ಛಿತನಾದನೆಂದು ನೋಡಿ, ನಾಗಪಾಶದಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನು. ಕೇಳು ಭವಾನಿ, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಆತನ ಹೆಸರನ್ನು ಜಪಿಸಿ ಸಂಸಾರದ ಬಂಧನವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆತನ ದೂತ ಎಂದಿಗೂ ಬಂಧಿತನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಪ್ರಭುವಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ವಾನರ ತಾನೇ ಬಂಧಿತನಾದನು. ವಾನರ ಬಂಧಿತನಾದನೆಂದು ಕೇಳಿ ರಾಕ್ಷಸರು ಓಡಿಬಂದರು; ಆಟ ನೋಡಲು ಎಲ್ಲರೂ ಸಭೆಗೆ ಬಂದರು. ವಾನರ ಹೋಗಿ ದಶಮುಖ ರಾವಣನ ಸಭೆಯನ್ನು ನೋಡಿದನು; ಅದರ ಮಹಿಮೆ ಹೇಳಲಾಗದು. ದೇವತೆಗಳು ದಿಕ್ಪಾಲಕರು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವಿನಮ್ರರಾಗಿ ನಿಂತರು; ಆತನ ಹುಬ್ಬನ್ನು ನೋಡಿ ಎಲ್ಲರೂ ಭಯಗೊಂಡರು. ಆ ಪ್ರತಾಪವನ್ನು ನೋಡಿ ವಾನರನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಭಯವೇ ಇಲ್ಲ, ಸರ್ಪಗಳ ನಡುವೆ ಗರುಡ ಭಯಪಡದಂತೆ.
ದೋಹಾ 20
कपिहि बिलोकि दसानन बिहसा कहि दुर्बाद।सुत बध सुरति कीन्हि पुनि उपजा हृदयँ बिषाद।।20।।
kapihi biloki dasānana bihasā kahi durbāda |suta-badha surati kīnhi puni upajā hṛdayã biṣāda ||20||
ಕಪಿಯನ್ನು ಕಂಡು ದಶಮುಖ ರಾವಣನು ನಗುತ್ತಾ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಅವಮಾನಕಾರಿ ನಿಂದನೆಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು. ಆದರೆ ತನ್ನ ಮಗನ ವಧೆಯನ್ನು ನೆನೆಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಶೋಕವು ಉಕ್ಕಿಬಂದಿತು.
Frequently Asked Questions
परम्परा में सुंदरकाण्ड-पाठ को ‘संकट-निवारण, धैर्य-प्राप्ति और भय-क्षय’ का साधन माना गया है—विशेषतः सीता-हनुमान संवाद (मुद्रिका-दर्शन, राम-संदेश) मन में विश्वास जगाकर ‘विरह/विषाद’ को काटता है और साधक को सेवा-उद्यम (हनुमान-चरित) की प्रेरणा देता है।
प्रचलित समपुट: ‘राम राम जय राजा राम’ (नाम-स्मरण) अथवा ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—विशेषकर मुद्रिका/संदेश और धैर्य-उपदेश वाले पदों के बीच जप-रूप में। (स्थानीय परम्परा के अनुसार भिन्नता संभव)।
Ask anything about Prakarana 2 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
