Prakarana 1

ಲಂಕಾಕಾಂಡದ ರಸ-ಕೇಂದ್ರ ವೀರ ಮತ್ತು ಅದ್ಭುತ; ಆದರೆ ಅದರ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಕರుణೆ ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ನೆಲಸಿದೆ. ಈ ಖಂಡದಲ್ಲಿ ತುಲಸಿ ‘ರಣ’ವನ್ನು ಕೇವಲ ಬಾಹ್ಯ ಯುದ್ಧವಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ—ಇದು ಸಾಧಕ-ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಏಳುವ ತಮೋಗುಣ, ರಜೋಗುಣ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರದ ಸಂಘರ್ಷ. ಸೇತು-ಬಂಧ (ನೀಲ-ನಲ) ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಲೀಲೆಯಾದರೂ, ಸೋಪಾನ-ತರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅದು ‘ನಾಮ’ ಮತ್ತು ‘ಕೃಪೆ’ಯ ಸೇತು: ಜಾಂಬವಂತನ ಉಪದೇಶ, ಹನುಮಂತನ ಉಕ್ತಿ, ಮತ್ತು ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆ—ಮೂರೂ ಸೇರಿ ಸಾಧನೆಯ ತ್ರಿವೇಣಿಯಾಗುತ್ತವೆ. ರಾಮೇಶ್ವರ-ಸ್ಥಾಪನೆಯಿಂದ ಶಿವ-ವಿಷ್ಣು-ಐಕ್ಯದ ಸಿದ್ಧಾಂತ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ: ರಾಮನು ಶಿವ-ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ಶಿವನು ರಾಮ-ಭಕ್ತಿಯನ್ನು ಪರಮವೆಂದು ಮಾನ್ಯಮಾಡುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ನಿರ್ಗುಣ-ಸಗುಣಗಳಿಗೂ ಸೇತು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾವಣ-ಮಂದೋದರಿ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ನೀತಿ-ಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರವೇಶ: ಅಹಂಕಾರದ ಅಂಧತ್ವ ಮತ್ತು ವಿವೇಕದ ನಿರಾಕರಣೆ ಪತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಹೀಗಾಗಿ ಲಂಕಾಕಾಂಡ ಮನಸ್-ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ‘ನಿರ್ಣಯ’ ಮತ್ತು ‘ಪ್ರವೇಶ’ದ ಹಂತ—ಸೇತುವನ್ನು ದಾಟಿ ಸಾಧಕನು ಈಗ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಸಮರ (ಆತ್ಮ-ಶುದ್ಧಿ)ದ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ.