Sarga 76
युद्धे अङ्गद-मैन्द-द्विविद-राक्षसयुद्धम्; कुम्भस्य प्रादुर्भावः तथा सुग्रीवेण पराभवः (Sarga 76: Angada and the Vanara chiefs battle Kampana, Prajaṅgha, Yūpākṣa, Śoṇitākṣa; Kumbha enters and is checked by Sugrīva)
युद्धकाण्ड
ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಾನರರು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರ ನಡುವಿನ ಘೋರ ಯುದ್ಧವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅಂಗದನು ಕಂಪನ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರದಿಂದ ಹೊಡೆದು ಕೊಂದನು. ನಂತರ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ, ಪ್ರಜಂಘ ಮತ್ತು ಯೂಪಾಕ್ಷರು ಅಂಗದನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ, ಮೈಂದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿದರು ಅಂಗದನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದರು. ನಡೆದ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಂಗದನು ಪ್ರಜಂಘನನ್ನು, ದ್ವಿವಿದನು ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನನ್ನು ಮತ್ತು ಮೈಂದನು ಯೂಪಾಕ್ಷನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು. ಈ ವೀರರ ಮರಣದ ನಂತರ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಮಗ ಕುಂಭನು ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ತನ್ನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಾನರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಪೀಡಿಸಿದನು. ಅವನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅಂಗದ ಮುಂತಾದವರು ಗಾಯಗೊಂಡರು. ಕೊನೆಗೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಕುಂಭನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಸುಗ್ರೀವನು ಕುಂಭನ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಮುರಿದು, ಮಲ್ಲಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತನ್ನ ವಜ್ರದಂತಹ ಮುಷ್ಟಿ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಕುಂಭನನ್ನು ಕೊಂದನು. ಕುಂಭನ ಪತನದಿಂದ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಭಯ ಉಂಟಾಯಿತು.
Shlokas
Verse 1
प्रवृत्तेसङ्कुलेतस्मिन् घोरेवीरजनक्ष्ये ।अङ्गदःकम्पनंवीरमाससादरणोत्सुकः ।।।।
ಅನೇಕ ವೀರರ ನಾಶಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ಆ ಭೀಕರ, ಗೊಂದಲಮಯ ಸಮರ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದಾಗ, ರಣೋತ್ಸುಕನಾದ ಅಂಗದನು ಪರಾಕ್ರಮಿ ಕಂಪನನ ಬಳಿಗೆ ಎದುರಾಗಿ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 2
आहूयसोङ्गदंकोपात्ताडयामासवेगितः ।गदयाकम्पनःपूर्वं स चचालभृशाहतः ।।।।
ಕೋಪದಿಂದ ಅಂಗದನನ್ನು ಸವಾಲು ಹಾಕಿ, ಕಂಪನನು ವೇಗವಾಗಿ ಗದೆಯಿಂದ ಹೊಡೆದನು; ಭಾರೀ ಆಘಾತದಿಂದ ಅಂಗದನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ಅಲುಗಾಡಿದನು.
Verse 3
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीचिक्षेपशिखरंगिरेः ।अर्दितस्तत्प्रहारेणकम्पनःपतितोभुवि ।।।।
ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಅಂಗದನು ಸಂಜ್ಞೆ ಪಡೆದು ಗಿರಿಯ ಶಿಖರವನ್ನು ಎಸೆದನು; ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಅರ್ಥಿತನಾದ ಕಂಪನನು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು.
Verse 4
ततस्तुकम्पनंदृष्टवाशोणिताक्षोहतंरणे ।रथेनाभ्यपतत् क्षिप्रंतत्राङ्गदमभीतवत् ।।।।
ನಂತರ ರಣದಲ್ಲಿ ಕಂಪನನು ಹತನಾದುದನ್ನು ಕಂಡು, ನಿರ್ಭಯ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನು ರಥದಲ್ಲಿ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಧಾವಿಸಿದನು—ಅಂಗದನು ನಿಂತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ.
Verse 5
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।।।
ಆಗ ವೇಗದಿಂದ ಬಂದವನು ಅಂಗದನನ್ನು ನಿಶಿತ ಬಾಣಗಳಿಂದ ವಿದಿದನು—ದೇಹವನ್ನು ಚೀರಿಬಿಡುವಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ಭಯಂಕರ—ಕ್ಷುರ, ಕ್ಷುರಪ್ರ, ನಾರಾಚ, ವತ್ಸದಂತ, ಶಿಲೀಮುಖ, ಕರ್ಣಿ, ಶಲ್ಯ, ವಿಪಾಟ ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 6
सोङ्गदंनिशितैर्बाणैस्तदाविव्याधवेगितः ।शरीरदारणैस्तीक्ष्णैःकालाग्निसमविग्रहैः ।।6.76.5।।क्षुरक्षुरप्रैर्नाराचैर्वत्सदन्तैश्शिलीमुखैः ।कर्णिशल्यविपाठैश्चबहुभिश्चशितैश्शरैः ।।6.76.6।।
ಆಗ ವೇಗದಿಂದ ಚಲಿಸಿದ ಅವನು ಅಂಗದನನ್ನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು—ದೇಹವನ್ನು ಚೀರಿಸುವ, ಪ್ರಳಯಾಗ್ನಿಯಂತೆ ದಹಿಸುವ; ಕ್ಷುರ, ಕ್ಷುರಪ್ರ, ನಾರಾಚ, ವತ್ಸದಂತ, ಶಿಲೀಮುಖ, ಕರ್ಣಿ, ಶಲ್ಯ, ವಿಪಾಠ ಹಾಗೂ ಇನ್ನೂ ಅನೇಕ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ.
Verse 7
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रःप्रतापवान् ।धनुरग्य्रंरथंबाणान्ममर्दतरसाबली ।।।।
ಪ್ರತಾಪಶಾಲಿ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು—ದೇಹಕ್ಕೆ ಗಾಯಗಳಾದರೂ—ಬಲದಿಂದ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಶತ್ರುವಿನ ಉಗ್ರ ಧನುಸ್ಸು, ರಥ ಮತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಮಡಿದನು.
Verse 8
शोणिताक्षस्ततःक्षिप्रमसिचर्मसमाददे ।उत्पपातदिवंक्रुद्धोवेगवानविचारयन् ।।।।
ಆಮೇಲೆ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕತ್ತಿ ಮತ್ತು ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಕ್ರುದ್ಧನಾಗಿ, ಅಚಿಂತ್ಯ ವೇಗದಿಂದ, ಹಿಂಜರಿಯದೆ ಆಕಾಶಕ್ಕೆ ಹಾರಿದನು।
Verse 9
तंक्षिप्रतरमाफ्लुत्यपरामृश्याङ्गदोबली ।करेणतस्यतंखङ्गंसमाच्छिद्यननाद च ।।।।
ಇನ್ನೂ ವೇಗವಾಗಿ ಹಾರಿಬಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಅಂಗದನು ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಕೈಯಿಂದ ಅವನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಕೆಳಗಿಳಿಸಿದನು; ನಂತರ ಗರ್ಜಿಸಿದನು.
Verse 10
तस्यांसफलकेखडगंनिजघानततोऽङ्गदः ।यज्ञोपवीतवच्चैनंचिच्छेदकपिकुञ्जरः ।।।।
ನಂತರ ಅಂಗದನು ಶತ್ರುವಿನ ವಿಶಾಲ ಸ್ಕಂಧಫಲಕದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೊಡೆದನು; ಆ ಕಪಿಕುಂಜರನು ಯಜ್ಞೋಪವೀತದ ರೇಖೆಯಂತೆ ಅವನನ್ನು ಚೀರಿಹಾಕಿದನು.
Verse 11
तंप्रगृह्यमहाखडगंविनद्य च पुनःपुनः ।वालिपुत्रोऽभिदुद्रावरणशीर्षेपरानरीन् ।।।।
ಆ ಮಹಾಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಪುನಃಪುನಃ ಗರ್ಜಿಸುತ್ತ, ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ರಣಮುಖದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಪಕ್ಷದ ವಿರೋಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 12
आयसींतुगदांप्रगृह्य स वीरःकनकाङ्गदः ।शोणिताक्षस्समाविध्यतमेवानुपपात ह ।।।।
ಆದರೆ ಕನಕಾಂಗದಧಾರಿಯಾದ ವೀರ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನು ಕಬ್ಬಿಣದ ಗದೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಗುರಿ ನೆಟ್ಟು, ಅವನನ್ನು ಹೊಡೆಯಲು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 13
प्रजङ्घसहितोवीरोयूपाक्षस्तुततोबली ।रथेनाभिययौक्रुद्दोवालिपुत्रंमहाबलम् ।।।।
ಆಗ ಮಹಾಬಲವಂತನಾದ ವೀರ ಯೂಪಾಕ್ಷನು ಪ್ರಜಙ್ಘನೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ರಥಾರೂಢನಾಗಿ, ವಾಲಿಪುತ್ರನಾದ ಮಹಾಬಲ ಅಙ್ಗದನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದನು.
Verse 14
तयोर्मध्येकपिश्रेष्ठश्शोणिताक्षप्रजङ्घयोः ।विशाखयोर्मध्यगतःपूर्णचन्द्रइवाभवत् ।।।।
ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಙ್ಘ—ಆ ಇಬ್ಬರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಪಿಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿ ನಿಂತನು; ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರನಂತೆ ಕಾಣಿಸಿದನು.
Verse 15
अङ्गदंपरिरक्षन्तौमैन्दोद्विविदएव च ।तस्यतस्थतुरभ्याशेपरस्परदिदृक्ष्या ।।।।
ಅಙ್ಗದನನ್ನು ಪರಿರಕ್ಷಿಸುತ್ತ ಮೈನ್ದ ಮತ್ತು ದ್ವಿವಿದ—ಇಬ್ಬರೂ—ಅವನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ ನಿಂತರು; ಎದುರಾಳಿಯನ್ನು ಎದುರುನೋಡುತ್ತ ಪರಸ್ಪರ ಎಚ್ಚರದಿಂದಿದ್ದರು.
Verse 16
भिपेतुर्महाकायाःप्रतियत्तामहाबलाः ।राक्षसावानरान् रोषादसिचर्मगदाधराः ।।।।
ಮಹಾಕಾಯ, ಮಹಾಬಲ ರಾಕ್ಷಸರು ಎಚ್ಚರದಿಂದಲೂ ಕ್ರೋಧದಿಂದಲೂ ವಾನರರ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿದರು; ಕೈಯಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿ, ಗುರಾಣಿ ಮತ್ತು ಗದೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು.
Verse 17
त्रयाणांवानरेन्द्राणांत्रिभीराक्षसपुङ्गवैः ।संसक्तानांमहद्युद्धमभवद्रोमहर्षणम् ।।।।
ಮೂರು ವಾನರೇಂದ್ರರು ಮತ್ತು ಮೂರು ರಾಕ್ಷಸಪುಂಗವರು ಪರಸ್ಪರ ಸಂಸಕ್ತರಾದಾಗ, ರೋಮಾಂಚನ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಮಹಾಯುದ್ಧವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು.
Verse 18
तेतुवृक्षान् समादायसम्प्रचिपुराहवे ।खडगेनप्रतिचिच्छेदतान् प्रजङ्घोमहाबलः ।।।।
ಆ ಯುದ್ಧಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮರಗಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಮರದಲ್ಲಿ ಎಸೆದರು; ಆದರೆ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಪ್ರಜಙ್ಘನು ತನ್ನ ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿದನು.
Verse 19
रथानश्वान् द्रुमैश्शैलैस्तेप्रचिक्षिपुराहवे ।शरौघैःप्रतिचिच्छेदतान्यूपाक्षोनिशाचरः ।।।।
ಆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಅವರು ರಥಗಳಿಗೂ ಅಶ್ವಗಳಿಗೂ ಮರಗಳನ್ನೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಎಸೆದರು; ಆದರೆ ನಿಶಾಚರ ಯೂಪಾಕ್ಷನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯೊಡ್ಡಿ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 20
सृष्टाव्निविदमैन्दाभ्यांद्रुमानुत्पाट्यवीर्यवान् ।बभञ्जगदयामध्येशोणिताक्षःप्रतापवान् ।।।।
ದ್ವಿವಿದ ಮತ್ತು ಮೈಂದರು ಎಸೆದ ಮರಗಳನ್ನು ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನು ಪೀಳಿದುಕೊಂಡು, ಗದಾಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲೇ ಅವನ್ನು ಚೂರುಮೂರಾಗಿ ಒಡೆದನು.
Verse 21
उद्यम्यविपुलंखडगंपरमर्मनिकृन्तनम् ।प्रजङ्घोवालिपुत्रायअभिदुद्राववेगितः ।।।।
ಪರಮ ಮರ್ಮಗಳನ್ನು ಛೇದಿಸುವಂತಹ ವಿಶಾಲ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು, ಪ್ರಜಙ್ಘನು ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನ ಮೇಲೆ ವೇಗವಾಗಿ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 22
तमभ्याशगतंदृष्टवावानरेन्द्रोमहाबलः ।आजघानाश्वकर्णेनद्रुमेणातिबलस्तदा ।।।।
ಅವನು ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಧಾವಿಸಿ ಬಂದುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ವಾನರೇಂದ್ರನು, ಅತಿಬಲದಿಂದ ಅಶ್ವಕರ್ಣ ವೃಕ್ಷರೂಪ ದ್ರುಮದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು.
Verse 23
बाहुंचास्यसनिस्त्रिंशमाजघान स मुष्टिना ।वालिपुत्रस्यघातेन स पपातक्षितावसिः ।।।।
ವಾಲಿಪುತ್ರನು ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದ ಅವನ ಭುಜದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು; ಅಂಗದನ ಆಘಾತದಿಂದ ಆ ಕತ್ತಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದಿತು.
Verse 24
तंदृष्टवापतितंभूमौखङ्गमुलसन्निभम् ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದ ಮುಸಲಸನ್ನಿಭ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕಂಡು ಮಹಾಬಲಿಯು ವಜ್ರದಂತೆ ಕಠೋರವಾದ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿದು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 25
स ललाटेमहावीर्यमङ्गदंवानरर्षभम् ।आजघानमहातेजास्समुहूर्तंचचाल ह ।।।।
ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವೀ ಯೋಧನು ವಾನರಗಣದ ವೃಷಭನಾದ ಮಹಾವೀರ್ಯ ಅಂಗದನ ಲಲಾಟದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರ ಮಾಡಿದನು; ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಅಂಗದನು ಅಲುಗಾಡಿ ನಿಂತನು.
Verse 26
स संज्ञांप्राप्यतेजस्वीवालिपुत्रःप्रतापवान् ।प्रजङ्घस्यशिरःकायातखङ्गेनपातयत्क्षितौ ।।।।
ಸಂಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮರಳಿ ಪಡೆದ ತೇಜಸ್ವೀ ಪ್ರತಾಪವಂತ ವಾಲಿಪುತ್ರನು ಖಡ್ಗದಿಂದ ಪ್ರಜಂಘನ ಶಿರಸ್ಸನ್ನು ದೇಹದಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬೀಳಿಸಿದನು.
Verse 27
स यूपाक्षोऽश्रुपूर्णाक्षःपितृव्येनिहतेरणे ।अवरुह्यरथात्क्षिप्रंक्षीणेषुखङ्गमाददे ।।।।
ರಣದಲ್ಲಿ ಪಿತೃವ್ಯನು ಹತನಾದುದನ್ನು ಕಂಡು ಯೂಪಾಕ್ಷನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಅಶ್ರುಪೂರ್ಣವಾದವು; ರಥದಿಂದ ತಕ್ಷಣ ಇಳಿದು, ಅಸ್ತ್ರಗಳು ಕ್ಷೀಣಿಸಿದಾಗ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಂಡನು.
Verse 28
तमापतन्तंसम्प्रेक्ष्ययूपाक्षंद्विविदस्त्वरन् ।आजघानोरसिक्रुद्धोजग्राह च बलाद्बली ।।।।
ಯೂಪಾಕ್ಷನು ಧಾವಿಸಿ ಬರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ದ್ವಿವಿದನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಎದುರುನಿಂತನು; ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಅವನ ಎದೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದು, ಬಲಿಷ್ಠನಾಗಿ ಬಲಾತ್ಕಾರದಿಂದ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 29
गृहीतंभ्रातरंदृष्टवाशोणिताक्षोमहाबलः ।आजघानगदाग्रेणवक्षसिद्विविदंततः ।।।।
ತನ್ನ ಸಹೋದರನು ಹಿಡಿಯಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನು ನಂತರ ಗದೆಯ ಅಗ್ರದಿಂದ ದ್ವಿವಿದನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ಹೊಡೆದನು.
Verse 30
स गदाभिहतस्तेनसञ्चचालमहाबलः ।उद्यता च पुनस्तस्यजहारद्विविदोगदाम् ।।।।
ಆ ಗದಾಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ದ್ವಿವಿದನು ಅಲುಗಾಡಿದನು; ಆದರೆ ತಾನು ತಾನೆ ಸಮಾಲೋಚಿಸಿ, ಎದುರಾಳಿಯ ಎತ್ತಿದ ಗದೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕಸಿದುಕೊಂಡನು.
Verse 31
तस्मिन्नन्तरेमैन्दोवीरोवानरयूथपः ।यूपाक्षंताडयामासतलेनोरसिवीर्यवान् ।।।।
ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ವೀರ ವಾನರಯೂಥಪ ಮೈಂದನು ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ ಯೂಪಾಕ್ಷನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಕರತಲದಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
Verse 32
तौशोणिताक्ष्यूपाक्षौप्लवङ्गाभ्यांतरस्विनौ ।चक्रतुस्समरेतीव्रमाकर्षोत्पाटनंभृशम् ।।।।
ನಂತರ ಉಗ್ರರೂ ವೇಗಶಾಲಿಗಳೂ ಆದ ಶೋಣಿತಾಕ್ಷ ಮತ್ತು ಯೂಪಾಕ್ಷರು ಆ ಇಬ್ಬರು ವಾನರ ವೀರರೊಂದಿಗೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ಭೀಕರವಾಗಿ ಎಳೆದು ಕೀಳಿ ಉರುಳಿಸುವ ಕಠಿಣ ಕುಸ್ತಿಗೆ ತೊಡಗಿದರು.
Verse 33
द्विविदश्शोणिताक्षंतुविददारनखैर्मुखै ।निष्पिपेष च वेगेनक्षितावाविध्यवीर्यवान् ।।।।
ಪರಾಕ್ರಮಿ ದ್ವಿವಿದನು ಶೋಣಿತಾಕ್ಷನ ಮುಖವನ್ನು ನಖಗಳೂ ದಂತಗಳೂ ಬಳಸಿ ಹರಿದುಬಿಟ್ಟನು; ಬಳಿಕ ವೇಗ ಪಡೆದು ಅವನನ್ನು ಭೂಮಿಗೆ ಎಸೆದು ನುಚ್ಚುನೂರಾಗಿ ಮರ್ಧಿಸಿದನು.
Verse 34
पाक्षमभिसङ्कृद्धो मैन्दो वानरयूथपः ।पीडयामासबाहुभ्यांसपपातहतःक्षितौ ।।।।
ಪಾಕ್ಷನ ಮೇಲೆ ಅತಿಕ್ರುದ್ಧನಾದ ವಾನರಯೂಥಪ ಮೈಂದನು ತನ್ನ ಭುಜಬಲದಿಂದ ಅವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಒತ್ತಿ ಮರ್ಧಿಸಿದನು; ಹತನಾದ ಪಾಕ್ಷನು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದನು.
Verse 35
हतप्रवीराव्यथिताराक्षसेन्द्रचमूस्तदा ।जगामाभिमुखीसातुकुम्भकर्णसुतोयतः ।।।।
ಆಮೇಲೆ ಪ್ರವರರು ಹತರಾಗಿ ಸಾಲುಗಳು ಕದಡಿದ ರಾಕ್ಷಸರಾಜನ ಸೇನೆ, ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪುತ್ರನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರತರಾಗಿದ್ದ ದಿಕ್ಕಿನತ್ತ ಮುನ್ನಡೆದಿತು.
Verse 36
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।।।
ವೇಗದಿಂದ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕುಂಭನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಗುರಿ ಹಿಡಿದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವಾನರಯೋಧರಿಂದ ಮಹಾವೀರರು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕುಂಭನು ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಷ್ಕರವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಕೈಗೊಂಡನು.
Verse 37
आपततनीं च वेगेनकुम्भस्तांसान्त्वयच्चमूम् ।अथोत्कष्टंमहावीर्यैर्लब्धलक्ष्यैःप्लवङ्गमैः ।।6.76.36।।निपातितमहावीरांदृष्टवारक्षश्चमूंततः ।कुम्भःप्रचक्रेतेजस्वीरणेकर्मसुदुष्करम् ।।6.76.37।।
ವೇಗದಿಂದ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರಾಕ್ಷಸ ಸೇನೆಯನ್ನು ಕುಂಭನು ತಕ್ಷಣ ಧೈರ್ಯಪಡಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಪ್ರಬಲ ವಾನರಯೋಧರು ಮೇಲುಗೈ ಪಡೆದು ಅವರ ಮಹಾವೀರರನ್ನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕುಂಭನು ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತಿಕಠಿಣ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
Verse 38
स धनुर्धन्विनांश्रेष्ठःप्रगृह्यसुसमाहितः ।मुमोचाशीविषप्रख्यान्शरान्देहविदारणान् ।।।।
ಧನುರ್ಧರರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಮಾಧಾನದಿಂದ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಆಶೀವಿಷಸರ್ಪದಂತೆ ಭಯಂಕರವಾದ, ದೇಹವನ್ನು ಚೀರಿಬಿಡುವ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು.
Verse 39
तस्यतच्छुशुभेभूयस्सशरंधनुरुत्तमम् ।विद्युदैरावतार्चिष्मद्िद्वतीयेन्द्रधनुर्यथा ।।।।
ಆಗ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಏರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಅವನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಇನ್ನಷ್ಟು ಕಂಗೊಳಿಸಿತು—ಮಿಂಚಿನಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಮೇಘದಂತೆ—ಇಂದ್ರನ ಧನುಸ್ಸಿನಂತೆ, যেন ಎರಡನೆಯ ಇಂದ್ರಧನುಸ್ಸು.
Verse 40
आकर्णाकृष्टमुक्तेनजघानद्विविदंतदा ।तेनहाटकपुङ्खेनपत्रतिणापत्त्रवाससा ।।।।
ಆಗ ಅವನು ಕಿವಿವರೆಗೂ ಎಳೆದು ಬಿಡಿಸಿದ ಬಾಣದಿಂದ ದ್ವಿವಿದನನ್ನು ಹೊಡೆದನು—ಸುವರ್ಣ ಪುಂಖವಿರುವ, ಎಲೆಗಳಂತೆ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ, ಸಂಹಾರಾರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರಯುಕ್ತವಾದ ಶರದಿಂದ।
Verse 41
सहसाभिहतस्तेनविप्रमुक्तपदस्स्फुरन् ।निपपाताद्रिकूटाभोविह्वलन् प्लवगोत्तमः ।।।।
ಅವನ ಅಚಾನಕ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ದ್ವಿವಿದನು—ವಾನರಯೋಧರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಕಂಪಿಸುತ್ತ, ಕಾಲುಗಳು ಜಾರಿಹೋಗಿ, ವಿಹ್ವಲನಾಗಿ ಪರ್ವತಶಿಖರದಂತೆ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು।
Verse 42
मन्दस्तुभ्रातरंभग्नंदृष्टवातत्रमहाहवे ।लभिदुद्राववेगेनप्रगृह्यमहतींशिलाम् ।।।।
ಆ ಮಹಾಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಸಹೋದರನು ಭಗ್ನನಾಗಿ ಬಿದ್ದುದನ್ನು ಕಂಡ ಮೈಂದನು ವೇಗದಿಂದ ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ, ಮಹತ್ತರ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು।
Verse 43
तांशिलांतुप्रचिक्षेपराक्षसायमहाबलः ।बिभेदतांशिलांकुम्भःप्रसन्नैःपञ्चभिश्शरैः ।।।।
ಮಹಾಬಲಿಯಾದ ಮೈಂದನು ಆ ಶಿಲೆಯನ್ನು ರಾಕ್ಷಸನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು; ಆದರೆ ಕುಂಭನು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಐದು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ಶಿಲೆಯನ್ನು ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಭೇದಿಸಿದನು।
Verse 44
सन्धायचान्यंसुमुखंशरमाशीविषोपमम् ।आजघानमहातेजावक्षसिद्विविदाग्रजम् ।।।।
ನಂತರ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಕುಂಭನು ಮತ್ತೊಂದು ಸುಂದರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಬಾಣವನ್ನು—ಆಶೀವಿಷದಂತೆ ಘೋರವಾದುದನ್ನು—ಸಂಧಾನ ಮಾಡಿ ದ್ವಿವಿದನ ಅಗ್ರಜನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆದನು।
Verse 45
स तुतेनप्रहारेणमैन्दोवानरयूथपः ।मर्मण्यभिहतस्तेनपपा त भुविमूर्छितः ।।।।
ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಮರ್ಮಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಗಾಯಗೊಂಡ ವಾನರಯೂಥಪ ಮೈಂದನು ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾಗಿ ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದನು.
Verse 46
अङ्गदोमातुलौदृष्टवापथितौतुमहाबलौ ।अभिदुद्राववेगेनकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।।।।
ತನ್ನ ಮಹಾಬಲಿಷ್ಠ ಇಬ್ಬರು ಮಾವಂದಿರೂ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಅಂಗದನು, ಧನುಸ್ಸೆತ್ತಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಕುಂಭನ ಮೇಲೆ ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು.
Verse 47
तमापतन्तंविव्याधकुम्भःपञ्चभिरायसैः ।त्रिभिश्चान्यैश्शितैर्बाणैर्मातङ्गमिवतोमरैः ।।।।
ಅಂಗದನು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಕುಂಭನು ಅವನನ್ನು ಐದು ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣಗಳಿಂದಲೂ ಇನ್ನೂ ಮೂರು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದಲೂ ಭೇದಿಸಿದನು—ತೋಮರಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಂಡ ಆನೆಯಂತೆ.
Verse 48
सोऽङ्गदंविविधैभिर्बाणैःकुम्भोविव्याथवीर्यवान् ।अकुण्ठधारैर्निशितैस्तीक्ष्णैःकनकभूषणैः ।।।।
ವೀರ್ಯವಂತ ಕುಂಭನು ಅಂಗದನನ್ನು ನಾನಾ ವಿಧದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು—ಅಕುಂಠ ಧಾರೆಯ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಶರಗಳಿಂದ, ಚಿನ್ನದ ಅಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದ್ದವು.
Verse 49
अङ्गदःप्रतिविद्धाङ्गोवालिपुत्रो न कम्पते ।शिलापादपवर्षाणितस्यमूर्ध्निववर्ष ह ।।।।
ದೇಹವು ಭೇದಿತವಾಗಿದ್ದರೂ ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಂಗದನು ಕದಲಲಿಲ್ಲ; ಅವನು ಕುಂಭನ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು ತಂದ ಮರಗಳನ್ನೂ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದನು.
Verse 50
स प्रचिच्छेदतान् सर्वान् बिभेद च पुनश्शिलाः ।कुम्भकर्णात्मजश्रशीमान् वालिपुत्त्रसमीरितान् ।।।।
ಶ್ರೀಮಂತ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪುತ್ರನು ವಾಲಿಪುತ್ರನು ಎಸೆದಿದ್ದ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಾಕಿ, ಮತ್ತೆ ಆ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಒಡೆದನು.
Verse 51
आपतन्तं च ससम्प्रेक्ष्यकुम्भोवानरयूथपम् ।भ्रुवोर्विव्याथबाणाभ्यामुल्काभ्यामिवकुञ्जरम् ।।।।
ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ವಾನರಯೂಥಪ ಕುಂಭನನ್ನು ಕಂಡು, ಕುಂಭನು ಎರಡು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನ ಭ್ರೂಗಳನ್ನು ವಿದಿದನು—ಎರಡು ಜ್ವಲಂತ ಅಗ್ನಿಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಆನೆಗೆ ಹೊಡೆದಂತೆ.
Verse 52
तस्यसुस्रावरुधिरंपिहितेचास्यलोचने ।अङ्गदःपाणिनानेत्रेपिधायरुधिरोक्षिते ।।।।सालमासन्नमेकेनपरिजग्राहपाणिवा ।
ಅವನಿಂದ ರಕ್ತ ಹರಿಯತೊಡಗಿತು; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡವು. ರಕ್ತದಿಂದ ನೆನೆದ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಅಂಗದನು ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿ, ಇನ್ನೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಶಾಲವೃಕ್ಷವನ್ನು ಹಿಡಿದನು.
Verse 53
सम्पीड्यरसिचास्कन्धम् करेणाभिनिवेश्य च ।।।।किञ्चिदभ्यवनम्यैनमुन्ममाथयथागजः ।
ಮರದ ಕಾಂಡವನ್ನು ಎದೆಗೆ ಒತ್ತಿ, ಕೈಯಿಂದ ದೃಢವಾಗಿ ನೆಟ್ಟು, ಅವನು ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಬಾಗಿಸಿ; ನಂತರ ಆನೆಯಂತೆ ಮರವನ್ನು ಬೇರುಸಹಿತ ಎಳೆದು ಕಿತ್ತುಹಾಕಿದನು.
Verse 54
तमिन्द्रकेतुप्रतिमंवृक्षंमन्दरसन्निभम् ।।।।समुत्सृजन्तंवेगेनपश्यतांसर्वरक्षसाम् ।
ಎಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸರ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಇಂದ್ರಧ್ವಜದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ ಮಂದರಪರ್ವತದಷ್ಟು ಮಹತ್ತಾದ ಆ ಮರವನ್ನು ಅವನು ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಎಸೆಯಲು ಸಿದ್ಧನಾದನು.
Verse 55
सबिभेदशितैर्बाणैस्सप्तभिःकायभेदनैः ।।।।अङ्गदोविव्यधेऽभीक्षणंससादचमुमोह च ।
ಅವನು ದೇಹವನ್ನು ಚೀರಿ ಬಿಡುವಂತಹ ಏಳು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಭೇದಿಸಿದನು; ಅಂಗದನು ಮರುಮರು ತೀವ್ರ ವೇದನೆಯಿಂದ ವ್ಯಥಿತನಾಗಿ ಕುಸಿದು, ಕೊನೆಗೆ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತನಾದನು.
Verse 56
अङ्गदंव्यथितंदृष्टवासीदन्तमिवसागरम् ।।।।दुरासदंहरिश्रेष्ठंरामायन्येन्यवेदयन् ।
ವ್ಯಥಿತನಾದ ಅಂಗದನನ್ನು ನೋಡಿ—ಹರಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನೂ ದುರಾಸದನೂ ಆದವನು—ಸಾಗರದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗುವವನಂತೆ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದ್ದನು; ಆಗ ಪ್ರಮುಖ ವಾನರರು ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ರಾಮನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು.
Verse 57
रामस्तुव्यथितंश्रुत्वावालिपुत्त्रंरणाजरे ।।।।व्यादिदेशहरिश्रेष्ठान्जाम्बवत्प्रमुखांस्ततः ।
ರಣಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ವಾಲಿಪುತ್ರನು ಗಾಯಗೊಂಡನೆಂದು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ತಕ್ಷಣ ಜಾಂಬವಾನ್ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ನೀಡಿದನು.
Verse 58
तेतुवानरशार्दूलाश्श्रुत्वारामस्यशासनम् ।।।।अभिपेतुस्सुसङ्कृद्धाःकुम्भमुद्यतकार्मुकम् ।
ರಾಮನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಹುಲಿಯಂತ ವಾನರಶೂರರು ಕ್ರೋಧದಿಂದ ಉರಿದು, ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಎತ್ತಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಕುಂಭನ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಲು ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 59
ततोद्रुमशिलाहस्ताःकोपसंरक्तलोचनाः ।।।।रिरक्षिषन्तोऽभ्यपतन्नङ्गदंवानरर्षभाः ।
ಆಗ ಮರಗಳನ್ನೂ ಶಿಲೆಗಳನ್ನೂ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ, ಕೋಪದಿಂದ ಕೆಂಪಾದ ಕಣ್ಣುಗಳಿರುವ ವಾನರಶ್ರೇಷ್ಠರು ಅಂಗದನನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಲು ಧಾವಿಸಿ ಬಿದ್ದರು.
Verse 60
जाम्बवांश्चसुषेणश्चवेगदर्शी च वानरः ।।।।कुम्भकर्णात्मजंवीरंक्रुद्धास्समभिदुद्रुवुः ।
ಜಾಂಬವಾನ್, ಸುಷೇಣ ಮತ್ತು ವೇಗದರ್ಶೀ ಮೊದಲಾದ ವೀರ ವಾನರಯೋಧರು ಕೋಪಗೊಂಡು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪುತ್ರನಾದ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೀರನ ಮೇಲೆ ಒಂದಾಗಿ ಧಾವಿಸಿದರು.
Verse 61
समीक्ष्यापततस्तांस्तुवानरेन्द्रान् महाबलान् ।।।।आववारशरौघेणनगेनेवजलाशयम् ।
ಆ ಮಹಾಬಲ ವಾನರೇಂದ್ರರು ಧಾವಿಸಿ ಬರುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಕುಂಭನು ಘನವಾದ ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವರನ್ನು ತಡೆದನು—ಹಾಗೆ ಪರ್ವತವು ಧಾವಿಸುವ ಪ್ರವಾಹದ ದಾರಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗುವಂತೆ.
Verse 62
तस्यबाणपथंप्राप्य न शेकुरतिवर्तितुम् ।।।।वानरेन्द्रामहात्मानोवेलामिवमहादधिः ।
ಅವನ ಬಾಣಗಳ ವ್ಯಾಪ್ತಿಗೆ ಬಂದ ಮೇಲೆ ಕೂಡ, ಮಹಾತ್ಮ ವಾನರೇಂದ್ರರು ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರಿದರು—ಮಹಾಸಾಗರವು ಕರೆಯ ಮಿತಿಯನ್ನು ದಾಟಲಾರದಂತೆ.
Verse 63
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತವಾದ ಹರಿಗಣವನ್ನು ಕಂಡು, ಪ್ಲವಗೇಶ್ವರ ಸುಗ್ರೀವನು ತನ್ನ ಭ್ರಾತೃಜ ಅಂಗದನನ್ನು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿ, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಂಭನ ಮೇಲೆ ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು—ಪರ್ವತಸಂಚಾರಿ ಗಜದ ಮೇಲೆ ವೇಗವಂತ ಕೇಸರಿ ಸಿಂಹ ಹಾರುವಂತೆ.
Verse 64
तांस्तुदृष्टवाहरिगणान् शरवृष्टिभिरर्दितान् ।।6.76.63।।अङ्गदंपृष्ठतःकृत्वाभ्रातृजंप्लवगेश्वरः ।भिदुद्राववेगेनसुग्रीवःकुम्भमाहवे ।।6.76.64।।शैलसानुचरंनागंवेगवानिवकेसरी ।
ದಕ್ಷಿಣ ಪಾಠದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೇ ವಾಕ್ಯ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ: ಬಾಣವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪೀಡಿತ ಹರಿಗಣವನ್ನು ಕಂಡು, ಸುಗ್ರೀವನು ಅಂಗದನನ್ನು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು, ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಕುಂಭನ ಮೇಲೆ ವೇಗದಿಂದ ಧಾವಿಸಿದನು—ಪರ್ವತಚಾರಿ ಗಜದ ಮೇಲೆ ವೇಗವಂತ ಕೇಸರಿ ಸಿಂಹ ಹಾರುವಂತೆ.
Verse 65
उत्पाट्य च महाशैलनश्वकर्णान्दवान्बहून् ।।।।अन्यांश्चविविधान्ववृक्षाचिक्षेपचिमहाबलः ।
ಅನಂತರ ಮಹಾಬಲವಂತನು ಅಶ್ವಕರ್ಣ ಮೊದಲಾದ ಅನೇಕ ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ, ಬೇರೆ ಬೇರೆ ವಿಧದ ಅರಣ್ಯವೃಕ್ಷಗಳನ್ನೂ ಬೇರುಸಹಿತ ಕಿತ್ತು, ಶತ್ರುವಿನ ಮೇಲೆ ಎಸೆದನು.
Verse 66
तांछादयन्तीमाकाशंवृक्षवृष्टिंदुरासदाम् ।।।।कुम्भकर्णात्मजश्शीघ्रंचिच्छेदनिशितैश्शरैः ।
ಆಕಾಶವನ್ನೇ ಮುಚ್ಚುವ, ಸಮೀಪಿಸಲಾರದಂತಹ ಆ ವೃಕ್ಷವೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕುಂಭಕರ್ಣನ ಪುತ್ರನು ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ತುಂಡು ತುಂಡಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 67
अभिलक्षेणतीव्रेणकुम्भेननिशितैश्शरैः ।।।।अचितास्तेद्रुमारेजुर्यथाघोराषतघ्नयः ।
ಕುಂಭನು ತೀವ್ರ ಲಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಹಾರಿಸಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಆ ವೃಕ್ಷಗಳು ಬಾಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದ್ದವು—ಭಯಂಕರ ಶತಘ್ನಿ ಆಯುಧಗಳು ಮಿನುಗುವಂತೆ.
Verse 68
द्रुमवर्षंतुसञ्छिन्नंदृष्टवाकुम्भोनवीर्यवान् ।।।।वानराधिपति: शीमान्महासत्त्वो न विव्यथे ।
ಕುಂಭನು ಮರಗಳ ಮಳೆಯನ್ನೇ ಚೂರುಚೂರಾಗಿ ಕತ್ತರಿಸಿದುದನ್ನು ಕಂಡು, ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿ, ಶ್ರೀಮಂತ ವಾನರಾಧಿಪತಿ ಮಹಾಸತ್ತ್ವವಂತನು (ಸುಗ್ರೀವ) ذرೆಯೂ ವಿಚಲಿತನಾಗಲಿಲ್ಲ.
Verse 69
निर्भिद्यमानस्सहसासहमानश्चतान् शरान् ।।।।कुम्भस्यधनुराक्षिप्यबभञ्जेन्द्रधनुष्प्रभम् ।
ದೇಹವು ತಿವಿಯಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು, ಅವನು ಸಹಸಾ ಕುಂಭನ ಇಂದ್ರಧನುಷ್ಯದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ ಧನುಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದು ಮುರಿದನು.
Verse 70
अवफ्लुत्यततश्शीघ्रंकृत्वाकर्मसुदुष्करम् ।।।।अब्रवीत्कुपितःकुम्भंभग्नशृङ्गमिवद्विपम् ।
ನಂತರ ಅವನು ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜಿಗಿದು, ಅತಿದುಷ್ಕರ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಸುಗ್ರೀವನು ಮುರಿದ ದಂತಗಳ ಆನೆಯಂತೆ ನಿಂತಿದ್ದ ಕುಂಭನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 71
निकुम्भाग्रजवीर्यंतेबाणवेगवदद्भुतम् ।।।।सन्नतिश्चप्रभावश्चतववारावणस्यवा ।
ಹೇ ನಿಕುಂಭನ ಅಗ್ರಜನೇ! ನಿನ್ನ ಶೌರ್ಯವು—ಬಾಣಗಳ ವೇಗದಂತೆ ಅದ್ಭುತ—ನಿನ್ನ ವಿನಯಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ನಿನ್ನ ಪ್ರಭಾವ; ಇವು ನಿನ್ನದಾಗಲಿ ಅಥವಾ ರಾವಣನದಾಗಲಿ ಸಮಾನವಾಗಿ ವಿಶಿಷ್ಟವೇ.
Verse 72
प्रह्लादबलिवृत्रघ्नकुभेरवरुणोपम ।।।।एकस्त्वमनुजातोऽसिपितरंबलवृत्ततः ।
ಪ್ರಹ್ಲಾದ, ಬಲಿ, ವೃತ್ರಘ್ನ ಇಂದ್ರ, ಕುಬೇರ ಮತ್ತು ವರುಣನಂತೆ ನಿನ್ನ ಬಲವು ಸಮಾನ; ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ತಂದೆಯ ಬಲ-ಕಾಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಜನಿಸಿದವನು.
Verse 73
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।।।
ಮಹಾಬಾಹು, ಧನುಷ್ಯಹಸ್ತ, ಅರಿಂದಮ—ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ; ದೇವತೆಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೀರಲಾರರು, ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನನ್ನು ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಮೀರಲಾರದಂತೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಬುದ್ಧೇ, ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ನಿನ್ನ ವಿಕ್ರಮವನ್ನೂ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸು!
Verse 74
त्वामेवैकंमहाबाहुंचापहस्तमरिन्दमम् ।।6.76.73।।त्रिदशानातिवर्तन्तेजितेन्द्रियमिवाधयः ।विक्रमस्वमहाबुद्धे कर्माणिममपश्यतः ।।6.76.74।।
ಮಹಾಬಾಹು, ಧನುಷ್ಯಹಸ್ತ, ಅರಿಂದಮ—ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ; ಇಂದ್ರಿಯಜಿತನನ್ನು ವ್ಯಾಧಿಗಳು ಮೀರಲಾರದಂತೆ ದೇವತೆಗಳೂ ನಿನ್ನನ್ನು ಮೀರಲಾರರು. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಬುದ್ಧೇ, ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿನ್ನ ವಿಕ್ರಮವನ್ನೂ ಕೃತ್ಯಗಳನ್ನೂ ತೋರಿಸು!
Verse 75
वरदानापतितृव्यस्तेसहतेदेवदानवान् ।कुम्भकर्णस्तुवीर्येणसहते च सुरासुरान् ।।।।
ವರದಾನದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ನಿನ್ನ ಪಿತೃವ್ಯನು ದೇವ-ದಾನವರನ್ನೂ ಸಹ ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲನು; ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಮಾತ್ರ ತನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಸುರಾಸುರರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಸಹಿಸಬಲ್ಲನು.
Verse 76
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।6.76.82।।
ಆಗ ಕುಂಭನು ಎರಡೂ ಭುಜಗಳಿಂದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದನು. ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಎರಡು ಆನೆಗಳಂತೆ ಅವರು ಅಂಗಾಂಗಗಳನ್ನು ಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮರುಮರು ಪರಸ್ಪರ ಎಳೆದುಕೊಂಡು, ಭಾರಿಯಾಗಿ ಉಸಿರಾಡುತ್ತಿದ್ದರು; ಶ್ರಮದಿಂದ ಅವರ ಬಾಯಿಂದ ಧೂಮಸಹಿತ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಉಸಿರಿನ ಅಗ್ನಿ ಹೊರಬರುತ್ತಿರುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು.
Verse 77
महाविमर्दंसमरेमयासहतवाद्भुतम् ।अद्यभूतानिपश्यन्तुशक्रशम्बरयोरिव ।।।।
ಇಂದು ಸರ್ವ ಭೂತಗಳೂ ನಿನ್ನ ಮತ್ತು ನನ್ನ ನಡುವೆ ಸಮರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಈ ಅದ್ಭುತ ಮಹಾಘರ್ಷಣೆಯನ್ನು ನೋಡುವಂತಾಗಲಿ—ಶಕ್ರನೂ ಶಂಬರನೂ ಮಾಡಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಯುದ್ಧದಂತೆ।
Verse 78
कृतमप्रतिमंकर्मदर्शितंचास्त्रकौशलम् ।पातिताहरिवीराश्चत्वयावैभीमविक्रमाः ।।।।
ನೀನು ಅಪರಿಮಿತವಾದ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೀ; ಅಸ್ತ್ರಕೌಶಲ್ಯವನ್ನೂ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದ್ದೀ. ನಿಜವಾಗಿ, ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಗಳಾದ ಅನೇಕ ಹರಿವೀರರನ್ನು ನೀನು ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿಸಿದ್ದೀ।
Verse 79
उपालम्भभयाच्चापिनासिवीरमयाहतः ।कृतकर्मपरिश्रान्तोविश्रान्तःपश्यमेबलम् ।।।।
ಹೇ ವೀರ, ಉಪಾಲಂಭದ ಭಯದಿಂದಲೇ ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಲಿಲ್ಲ—ನಂತರ ‘ಥಕಿದವನನ್ನು ಕೊಂದ’ ಎಂದು ನಿಂದೆ ಆಗಬಹುದೆಂದು. ನೀನು ಕೃತಕರ್ಮದಿಂದ ಪರಿಶ್ರಾಂತನಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾಗಿರುವೆ; ಈಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಬಲವನ್ನು ನೋಡು।
Verse 80
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।।।
ಅವಮಾನಭಾವವಿದ್ದರೂ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನೂ ಹೊತ್ತ ಸುಗ್ರೀವನ ಆ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಅವನು ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಉದ್ದೀಪಿತನಾದನು; ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು ಘೃತಾಹುತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಯಿತು।
Verse 81
तेनसुग्रीववाक्येनसावमानेनमानितः ।अग्नेराज्याहुतस्येवतेजस्तस्याभ्यवर्धत ।।6.76.80।।
ಸುಗ್ರೀವನ ಅವಮಾನಸ್ಪರ್ಶವಿದ್ದರೂ ಹೊಗಳಿಕೆಯಂತೆ ತೋರುವ ವಚನಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರೇರಿತನಾದ ಅವನ ತೇಜಸ್ಸು, ಘೃತಾಹುತಿ ಪಡೆದ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸಿತು.
Verse 82
ततःकुम्भस्तुसुग्रीवंबाहुभ्यांजगृहेतदा ।गजाविवाहितमदौनिश्श्वसन्तौमुहुर्मुहु 76.81।।अन्योन्यगात्रग्रथितौकर्षन्तावितरेतरम् ।सधूमांमुखतोज्वालांविसृजन्तौपरिश्रमात् ।।।।
ಆಮೇಲೆ ಕುಂಭನು ಆಗ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ತನ್ನ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದನು. ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಎರಡು ಆನೆಗಳಂತೆ, ಇಬ್ಬರೂ ಅಂಗಾಂಗ ಜೋಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪರಸ್ಪರ ಎಳೆದುಕೊಂಡು, ಮರುಮರು ಭಾರವಾಗಿ ನಿಶ್ವಸಿಸುತ್ತಾ; ಶ್ರಮದಿಂದ ಬಾಯಿಂದ ಧೂಮಮಿಶ್ರಿತ ಜ್ವಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೊರಸೂಸಿದರು.
Verse 83
तयोःपादाभिघाताच्चनिमग्नाचाभवन्महि ।व्याघूर्णिततरङ्गश्चचुक्षुभेवरुणालयः ।।।।
ಅವರ ಪಾದಾಘಾತಗಳಿಂದ ಭೂಮಿ ಮುಳುಗಿದಂತಾಯಿತು; ಮತ್ತು ವರುಣನ ಆಲಯವಾದ ಸಾಗರವು ಅತಿಯಾಗಿ ಕುದಿದು, ಅದರ ಅಲೆಗಳು ಭಯಂಕರವಾಗಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಅಶಾಂತವಾಯಿತು.
Verse 84
ततःकुम्भंसमुत्क्षिप्यसुग्रीवोलवणाम्भसि ।पातयामासवेगेनदर्शयन्नुदधेस्तलम् ।।।।
ಆಮೇಲೆ ಸುಗ್ರೀವನು ಕುಂಭನನ್ನು ಎತ್ತಿ, ಲವಣಾಂಭಸಿಯಾದ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ವೇಗದಿಂದ ಎಸೆದನು; ಸಮುದ್ರದ ತಳವನ್ನೇ ತೋರಿಸುವಂತೆ.
Verse 85
ततःकुम्भनिपातेनजलराशिस्समुत्थितः ।व्निध्यमन्दरसङ्काशोविससर्पसमन्ततः ।।।।
ನಂತರ ಕುಂಭನ ಪತನದಿಂದ ಜಲರಾಶಿ ಮೇಲೇಳಿತು; ವಿಂಧ್ಯ-ಮಂದರ ಪರ್ವತಗಳಂತೆ ಭಾಸಿಸಿ, ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಗೂ ಹರಡಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯಿತು.
Verse 86
ततःकुम्भस्समुत्पत्यसुग्रीवमभिपद्य च ।आजघानोरसिक्रुद्धोवज्रवेगेनमुष्टिना ।।।।
ಅನಂತರ ಕುಂಭನು ಹಾರಿಬಂದು ಸುಗ್ರೀವನ ಮೇಲೆ ಧಾವಿಸಿ, ಕ್ರೋಧದಿಂದ ವಜ್ರವೇಗದಂತೆ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅವನ ವಕ್ಷಸ್ಥಲಕ್ಕೆ ಬಲವಾಗಿ ಹೊಡೆದನು.
Verse 87
तस्यचचर्मच पुस्फोटबहुसुस्रावशोणितम् ।स च मुष्टिर्महावेगःप्रतिजघ्नेऽस्थिमण्डले ।।।।
ಅವನ ಕವಚವು ಚೀರಿಹೋಯಿತು, ಬಹಳ ರಕ್ತವು ಹರಿಯಿತು; ಮಹಾವೇಗದ ಆ ಮುಷ್ಟಿಪ್ರಹಾರವು ಎಲುಬಿನ ಮಂಡಲದ ಮೇಲೆ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬಡಿದಿತು.
Verse 88
त्दावेगेनतत्रासीत्तेजःप्रज्वलितंमहत् ।वज्रनिष्पेषसञ्जाताज्वालामेरोर्यथागिरेः ।।।।
ಆ ಆಘಾತದ ವೇಗದಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತಾದ ತೇಜಸ್ಸು ಜ್ವಲಿಸಿತು; ವಜ್ರದ ನಿಷ್ಪೇಷದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ, ಮೇರೂ ಪರ್ವತದ ಮೇಲೆ ಹೊತ್ತಿಕೊಂಡಂತಿತ್ತು.
Verse 89
स तत्राभिहतस्तेनसुग्रीवोवानरर्षभः ।मुष्टिंसम्वर्तयामासवज्रकल्पंमहाबलः ।।।।
ಅವನಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ಸುಗ್ರೀವನು—ವಾನರರಲ್ಲಿ ವೃಷಭನಂತೆ, ಮಹಾಬಲವಂತನು—ವಜ್ರಸಮಾನ ಕಠಿಣ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಿಗಿಗೊಳಿಸಿದನು.
Verse 90
अर्चिस्सहस्रविकचरविमण्डलसप्रभम् ।स मुष्टिंपातयामासकुम्भस्योरसिवीर्यवान् ।।।।
ಆಗ ಪರಾಕ್ರಮಶಾಲಿಯಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಕುಂಭನ ವಕ್ಷಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಮುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ಬೀಸಿದನು; ಆ ಪ್ರಹಾರವು ಸಾವಿರ ಹರಡುವ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ವಲಯಿತ ಸೂರ್ಯಮಂಡಲದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗಿತ್ತು.
Verse 91
स तुतेनप्रहारेणविह्वलोभृशताडितः ।निपपाततदाकुम्भोगतार्चिरिवपावकः ।।।।
ಆ ಪ್ರಹಾರದಿಂದ ಭಾರಿಯಾಗಿ ತಾಡಿತನಾಗಿ ಕುಂಭನು ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು; ಕಿರಣ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಅವನು ತಕ್ಷಣ ನೆಲಕ್ಕುರುಳಿದನು.
Verse 92
मुष्टिनाभिहतस्तेननिपपाताशुराक्षसः ।लोहिताङ्गइवाकाशाददीप्तरमशिर्यदृच्छया ।।।।
ಅವನ ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ಹೊಡೆತಪಟ್ಟು ಆ ರಾಕ್ಷಸನು ತಕ್ಷಣವೇ ಕುಸಿದನು; ಆಕಾಶದಿಂದ ಅಚಾನಕ ಬೀಳುವ ದೀಪ್ತ, ರಕ್ತವರ್ಣ ಉಲ್ಕೆಯಂತೆ.
Verse 93
कुम्भस्यपततोरूपंभग्नस्योरसिमुष्टीना ।बभौरुद्राभिपन्नस्ययथारूपंगवांपतेः ।।।।
ಮುಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಕ್ಷಸ್ಥಳ ಭಂಗಗೊಂಡ ಕುಂಭನು ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನ ರೂಪವು, ರುದ್ರನಿಂದ ಅಭಿಭೂತವಾದ ಸೂರ್ಯದೇವನ ರೂಪದಂತೆ ಕಾಣಿಸಿತು.
Verse 94
तस्मिन्हतेभीमपराक्रमेणप्लवङ्गमानामृषभेणयुद्धे ।महीसशैलासवनाचचालभयं च रक्षांस्यधिकंविवेश ।।।।
ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಭೀಮಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ವಾನರಸೇನೆಯ ವೃಷಭನಾದ ಸುಗ್ರೀವನು ಅವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದಾಗ, ಪರ್ವತಗಳೂ ವನಗಳೂ ಸಹಿತ ಭೂಮಿ ಕಂಪಿಸಿತು; ರಾಕ್ಷಸರಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಭಯ ಪ್ರವೇಶಿಸಿತು.
Frequently Asked Questions
The pivotal action is protective warfare under pressure: Mainda and Dvivida take positions to safeguard Angada, and later Sugriva advances with Angada held to the rear, modeling alliance-duty where personal valor is subordinated to shielding vulnerable leaders and stabilizing the line.
Sugriva’s address to Kumbha illustrates speech as a strategic instrument: calibrated praise and challenge can shape an opponent’s emotional state, revealing that leadership in war includes psychological governance alongside physical force.
The ocean (Varuṇa’s abode) functions as a dramatic battlefield landmark when Sugriva hurls Kumbha into it; the narration also uses cultural-poetic benchmarks—Indra’s bow, Mandara/Vindhya, Meru, and Śakra–Śambara—to index scale, intensity, and cosmic resonance.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.