
महोदर-वाक्यं कुम्भकर्ण-प्रतिषेधः (Mahodara’s Counsel and the Critique of Kumbhakarna’s Solo Assault)
युद्धकाण्ड
ಲಂಕೆಯ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಸರ್ಗವು ಮಂತ್ರ-ವಿವಾದರೂಪವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಒಬ್ಬನೇ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಹೋಗಬೇಕೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮಹೋದರನು ಕಠಿಣವಾಗಿ ಗದರಿಸಿ, ಏಕಾಕಿ ಸಮರದ ಆ ಯುಕ್ತಿ ಅವಿವೇಕವೂ ನೀತಿವಿರುದ್ಧವೂ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನು ಹಿಂದೆ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಘಟನೆಗೆ ದೃಷ್ಟಾಂತ ನೀಡಿ, ರಾಮನ ಸಿದ್ಧ ಪರಾಕ್ರಮ ಮತ್ತು ಅದರಿಂದ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿರುವ ಭಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಾಮನು ಕ್ರುದ್ಧ ಸಿಂಹದಂತೆ, ಎಬ್ಬಿಸಬಾರದ ನಿದ್ರಿತ ಸರ್ಪದಂತೆ—ಎಂಬ ಉಪಮೆಗಳ ಮೂಲಕ, ನೇರವಾಗಿ ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದು ತಂತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಯುಕ್ತವೆಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಂತರ ಮಹೋದರನು ಟೀಕೆಯಿಂದ ಮುಂದಾಗಿ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ, ಆದರೆ ನೈತಿಕವಾಗಿ ಸಂಶಯಾಸ್ಪದ, ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಹೋದರ, ದ್ವಿಜಿಹ್ವ, ಸಮ್ಹ್ರಾದಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣ, ವಿತರ್ಧನ—ಈ ಐದು ಯೋಧರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಹೊರಟು ರಾಮನನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕು; ಫಲಿತಾಂಶ ಏನೇ ಆಗಲಿ, ನಗರದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ನುಂಗಿಬಿಟ್ಟರು’ ಎಂಬ ವದಂತಿಯನ್ನು ಹರಡಿ ಜನಮನದಲ್ಲಿ ಆಘಾತ ಉಂಟುಮಾಡಬೇಕು. ಆ ವದಂತಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ರಾವಣನು ಸೀತೆಯನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ, ಧಾನ್ಯ-ಧನ-ರತ್ನಗಳ ಆಮಿಷ ತೋರಿಸಿ, ಭಯ, ದುಃಖ ಮತ್ತು ಏಕಾಂತದ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಬೇಕೆಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಈ ಅಧ್ಯಾಯವು ಅಪಾಯ-ಸಾಧನ-ಕಾಲದ ನೀತಿಚಿಂತನೆಗೆ ಜೊತೆಗೆ ಕಪಟ ಮಾಹಿತಿ-ತಂತ್ರವನ್ನೂ ತೋರಿಸಿ—ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ನಿಪುಣವಾದ ಸಲಹೆಯೂ ಧರ್ಮದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಲుషಿತವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತದೆ.
Verse 1
तदुक्तमतिकायस्यबलिनोबाहुशालिनः ।कुम्भकर्णस्यवचनंश्रुत्वोवाचमहोदरः ।।।।
ಅತಿಕಾಯನಾದ, ಬಲಿಷ್ಠನಾದ, ಭುಜಶಾಲಿಯಾದ ಕುಂಭಕರ್ಣನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮಹೋದರನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 2
कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।।।
ಕುಂಭಕರ್ಣನೇ! ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೂ ನೀನು ಧೃಷ್ಟನಾಗಿದ್ದೀಯೆ, ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿ ಅಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿದೆ; ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಬ್ಬಿದ ನೀನು ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ತವ್ಯವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆಯೆ.
Verse 3
कुम्भकर्णकुलेजातोधृष्टःप्राकृतदर्शनः ।अवलिप्तो न शक्नोषिकृत्यंसर्वत्रवेदितुम् ।।6.64.2।।
ಹೇ ಕುಂಭಕರ್ಣನೇ! ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರೂ ನೀನು ಧೃಷ್ಟನೂ ನೀಚದೃಷ್ಟಿಯವನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ; ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಮದಗೊಂಡು ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಕರ್ತವ್ಯವೇನು ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯಲಾರೆಯೆ.
Verse 4
स्थानंवृद्धिं च हानि च देशकालविभागवित् ।आत्मनश्चपरेषां च बुध्यतेराक्षसर्षभः ।।।।
ದೇಶ-ಕಾಲಗಳ ವಿಭೇದವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವ ಆ ರಾಕ್ಷಸಶ್ರೇಷ್ಠ (ರಾವಣ)ನು ತನ್ನದೂ ಪರರದೂ ಸ್ಥಿತಿ, ವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಹಾನಿಯನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿಯುತ್ತಾನೆ.
Verse 5
यत्तुशक्यंबलवताकर्तुंप्राकृतबुद्धिना ।अनुपासितवृद्धेनकःकुर्यात्तादृशंनरः ।।।।
ವೃದ್ಧರ ಉಪದೇಶದಿಂದ ತರಬೇತಿ ಪಡೆಯದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಬಲವಂತನು ಮಾಡಬಲ್ಲ ಕಾರ್ಯವನ್ನು—ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲು ವಿವೇಕಿ ಪುರುಷನು ಯಾರು ಮುಂದಾಗುವನು?
Verse 6
यांस्तुधर्मार्थकामांस्त्वंब्रवीषिपृथगाश्रयान् ।अवबोद्धुंस्वभावेतान्नहिलक्षणमस्तितान् ।।।।
ಧರ್ಮ, ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಕಾಮಗಳನ್ನು ನೀನು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೀಯ; ಆದರೆ ಅವರ ಸ್ವಭಾವದಲ್ಲಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸುವಂತಹ ನಿರ್ಣಾಯಕ ಲಕ್ಷಣವೇ ಇಲ್ಲ.
Verse 7
कर्मचैवहिसर्वेषांकारणानांप्रयोजकम् ।श्रेयःपापीयसांचात्रफलंभवतिकर्मणाम् ।।।।
ಕರ್ಮವೇ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಚಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರೇರಕ; ಮತ್ತು ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮಗಳ ಫಲವು ಕರ್ಮದ ಸ್ವಭಾವಾನುಸಾರ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರವೂ ಪಾಪೀಯಸವೂ ಆಗುತ್ತದೆ.
Verse 8
निश्श्रेयसफलावेवधर्मार्थावितरावपि ।अधर्मानर्थयोःप्राप्तिःफलं च प्रत्यवायिकम् ।।।।
ಧರ್ಮವೂ ಅರ್ಥವೂ—ಮತ್ತಿತರ ಪುರುಷಾರ್ಥಗಳೂ ಸಹ—ಯಥಾವಿಧಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಿದರೆ ನಿಃಶ್ರೇಯಸರೂಪವಾದ ಶುಭ ಫಲವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತವೆ; ಆದರೆ ಅಧರ್ಮ ಮತ್ತು ಅನರ್ಥದಿಂದ ವಿಪರೀತವಾದ, ಹಾನಿಕರ ಪ್ರತ್ಯವಾಯಫಲವೇ ದೊರೆಯುತ್ತದೆ.
Verse 9
ऐहलौकिकपारक्यंकर्मपुम्भिर्निषेव्यते ।कर्माण्यपितुकल्यानिलभतेकाममास्थितः ।।।।
ಮಾನವರು ಇಹಲೋಕ-ಪರಲೋಕದ ಫಲಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ಮವನ್ನು ಸೇವಿಸುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಕೇವಲ ಕಾಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದವನು, ಕರ್ಮಗಳಿಂದಲೂ ಕೇವಲ ಕಾಣಿಕೆಗೆ ಮಧುರವಾದ ‘ಕಲ್ಯಾಣ’ವೆನಿಸುವ ಲಾಭವನ್ನೇ ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಧರ್ಮಮೂಲ ಪರಮಹಿತವಲ್ಲ.
Verse 10
तत्रक्लुप्तमिदंराज्ञाहृदिकार्यंमतं च नः ।शत्रौहिसाहसंयत्स्यात्किमिवात्रापनीयते ।।।।
ಅಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ಮೊದಲೇ ನಿಶ್ಚಯಿಸಿದ್ದನು; ನಮ್ಮದೂ ಅದೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ಅದು ನೆರವೇರಿತು. ಶತ್ರುವಿನ ವಿರುದ್ಧ ಧೈರ್ಯಸಾಹಸ ಮಾಡಿದರೆ, ಇಲ್ಲಿ ದೋಷವೆನಿಸುವುದು ಏನು?
Verse 11
एकस्यैवाभियानेतुहेतुर्यःकथितस्त्वया ।तत्राप्यनुपपन्नंतेवक्ष्यामियदसाधु च ।।।।
ಆದರೆ ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಹೊರಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೇಳಿದ ಕಾರಣ—ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಹ ಯುಕ್ತಿಯುಕ್ತವಲ್ಲ, ಅಶೋಭನವೂ ಹೌದು. ಏಕೆಂದು ನಾನು ನಿನಗೆ ಹೇಳುವೆನು.
Verse 12
येनपूर्वंजनस्थानेबहवोऽतिबलाहताः ।राक्षसाराघवंतंत्वंकथमेकोजयिष्यसि ।।।।
ಯಾವ ರಾಘವನು ಹಿಂದೆ ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಅತಿಬಲಿಷ್ಠ ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನೋ—ಆ ರಾಘವನನ್ನು ನೀನು ಒಬ್ಬನೇ ಹೇಗೆ ಜಯಿಸುವೆ?
Verse 13
येपुरानिर्जितास्तेनजनस्थानेमहौजसः ।राक्षसांस्तान्पुरेसर्वान्भीतानद्यापिपश्यसि ।।।।
ಜನಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಅವನಿಂದ ಜಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹೌಜಸ್ವಿ ರಾಕ್ಷಸರು—ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ಇಂದಿಗೂ ನಗರದಲ್ಲಿ ಭೀತರಾಗಿಯೇ ನಿನಗೆ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
Verse 14
तंसिंहमिवसङ्क्रुद्धंरामंदशरथात्मजम् ।सर्पंसुप्तमिवबुद्ध्यप्रबोधयितुमिच्छसि ।।।।
ದಶರಥನಂದನ ರಾಮನು ಕ್ರುದ್ಧ ಸಿಂಹದಂತೆ, ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿರುವ ಸರ್ಪದಂತೆ ಭಯಂಕರನು—ನೀನು ತಿಳಿದೇ ಅವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೀಯಾ?
Verse 15
ज्वलन्तंतेजसानित्यंक्रोधेन च दुरासदम् ।कस्तंमृत्युमिवासह्यमासादयितुमर्हति ।।।।
ಯಾವನು ಸದಾ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತಾನೋ, ಕ್ರೋಧದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಪ್ಯನೋ—ಮೃತ್ಯುವಿನಂತೆ ಅಸಹ್ಯನಾದ ಅವನನ್ನು ಎದುರಿಸಲು ಯಾರು ಧೈರ್ಯಪಡುತ್ತಾರೆ?
Verse 16
संशयस्थमिदंसर्वंशत्रोःप्रतिसमासने ।एकस्यगमनंतत्र न हिमेरोचतेभृशम् ।।।।
ಶತ್ರುವಿನ ಎದುರು ನೇರ ಸಮರಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಸಮಸ್ತ ಸೇನೆ ಸಂಶಯಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನೇ ಹೋಗುವುದು ನನಗೆ ಬಹಳವೂ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ.
Verse 17
हीनार्थस्तुसमृद्धार्थंकोरिपुंप्राकृतंयथा ।निश्चित्यजीवितत्यागेवशमानेतुमिच्छति ।।।।
ಸಾಧನದಲ್ಲಿ ಹೀನನಾದವನು, ಸಾಮಾನ್ಯ ಮೂರ್ಖನಂತೆ, ಸಮೃದ್ಧ ಸಾಧನಗಳಿರುವ ಶತ್ರುವಿಗೆ—ಜೀವತ್ಯಾಗವನ್ನು ನಿಶ್ಚಯಿಸಿ—ವಶವಾಗಲು ಯಾರು ಇಚ್ಛಿಸುವರು?
Verse 18
यस्यनास्तिमनुष्येषुसदृशोराक्षसोत्तम ।कथमाशंससेयोद्धुंतुल्येनेन्द्रविवस्वतोः ।।।।
ಹೇ ರಾಕ್ಷಸೋತ್ತಮ! ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಅವನಿಗೆ ಸಮನಾದವನು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ; ಇಂದ್ರನಿಗೂ ವಿವಸ್ವಾನನಿಗೂ (ಸೂರ್ಯನಿಗೂ) ಸಮನಾದವನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲು ನೀನು ಹೇಗೆ ಆಶಿಸುತ್ತೀಯ?
Verse 19
एवमुक्त्वातुसम्रब्दःकुम्भकर्णंमहोदरः ।उवाचरक्षसांमध्येरावणंलोकरावणम् ।।।।
ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ, ಕೋಪದಿಂದ ಉರಿದ ಮಹೋದರನು ರಾಕ್ಷಸರ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ವಿಷಯವಾಗಿ ಲೋಕವನ್ನು ಪೀಡಿಸುವ ರಾವಣನನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.
Verse 20
लब्ध्वापुनस्त्वंवैदेहींकिमर्थंसम्प्रजल्पसि ।यदीच्छसितदासीतावशगातेभविष्यति ।।।।
ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೂ ನೀನು ಏಕೆ ಹೀಗೆ ಅಸಂಬದ್ಧವಾಗಿ ಮಾತಾಡುತ್ತೀಯ? ನೀನು ಬಯಸಿದರೆ ಸೀತೆಯು ನಿನ್ನ ವಶವಾಗುವಳು.
Verse 21
दृष्टःकश्चदुपायोमेसीतोपस्थानकारकः ।रुचितश्चेत्स्वयाबुध्याराक्षसेन्द्र तंशृणु ।।।।
ಹೇ ರಾಕ್ಷಸೇಂದ್ರ! ಸೀತೆಯನ್ನು ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಗೆ ತರುವ (ಅಥವಾ ನಿನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ) ಒಂದು ಉಪಾಯವನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಗೆ ರುಚಿಸಿದರೆ, ಅದನ್ನು ಕೇಳು.
Verse 22
अहंद्विजिह्वस्सम्ह्रादीकुम्भकर्णोवितर्दनः ।पञ्चरामवधायैतेनिर्यान्त्वित्यवघोषय ।।।।
ಹೀಗೆ ಘೋಷಿಸು: ‘ನಾನು ದ್ವಿಜಿಹ್ವ, ಸಮ್ಹ್ರಾದಿ, ಕುಂಭಕರ್ಣ ಮತ್ತು ವಿತರ್ಧನ—ಈ ಐವರೂ ರಾಮವಧಕ್ಕಾಗಿ ಹೊರಡುತ್ತೇವೆ.’
Verse 23
ततोगत्वावयंयुद्धंदास्यामस्तस्ययत्नतः ।जेष्यामोयदितेशत्रून्नोपायैःकृत्यमस्तिनः ।।।।
ಆದುದರಿಂದ ನಾವು ಹೊರಟು ಹೋಗಿ, ಮಹಾ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಅವನಿಗೆ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೀಡುವೆವು. ನಾವು ನಿನ್ನ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸಿದರೆ, ನಮಗೆ ಬೇರೆ ಉಪಾಯ-ನೀತಿಗಳ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.
Verse 24
अथजीवतिनश्शत्रुर्वयं च कृतसम्युगाः ।ततस्तदभिपत्स्यामोमनसायत्समीक्षितम् ।।।।
ಮತ್ತೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿದ ಬಳಿಕವೂ ನಮ್ಮ ಶತ್ರು ಜೀವಂತನಾಗಿದ್ದರೆ, ಆಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಈಗಾಗಲೇ ಯೋಚಿಸಿದ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುವೆವು.
Verse 25
वयंयुद्धादिहेष्यामोरुधिरेणसमुक्षिताः ।विदार्यस्वतनुंबाणैरामनामाङ्कितैश्शितैः ।।।।
ನಾವು ಯುದ್ಧಭೂಮಿಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಮರಳುವೆವು—ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾತರಾಗಿ, ರಾಮನಾಮಾಂಕಿತ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ನಮ್ಮದೇ ದೇಹವು ಚೀರಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದು.
Verse 26
भक्षितोराघवोऽस्माभिर्लक्ष्मणश्चेतिवादिनः ।तवपादौग्रहीष्यामस्त्वंनःकामंप्रपूरय ।।।।
‘ರಾಘವ ಮತ್ತು ಲಕ್ಷ್ಮಣರನ್ನು ನಾವು ಭಕ್ಷಿಸಿದ್ದೇವೆ’ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ, ನಾವು ನಿನ್ನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯುವೆವು; ಆಗ ನೀನು ನಮ್ಮ ಕಾಮನೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸು.
Verse 27
ततोऽवघोषयपुरेगजस्कन्धेनपार्थिव ।हतोरामस्सहभ्रात्राससैन्यइतिसर्वतः ।।।।
ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವನೇ! ಆನೆಮೇಲೆ ಏರಿದ ದೂತರ ಮೂಲಕ ನಗರದೆಲ್ಲೆಡೆ ಘೋಷಿಸಿಸು: ‘ರಾಮನು ತನ್ನ ಸಹೋದರನೂ ಸೇನೆಯೂ ಸಹಿತ ಹತನಾದನು’ ಎಂದು.
Verse 28
प्रीतोनामततोभूत्वाभृत्यानांत्वमरिन्दम ।भोगांश्चपरिवारांश्चकामांश्चवसुदापय ।।।।
ಹೇ ಅರಿಂದಮನೇ! ನಂತರ ಸಂತೋಷದ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಭೃತ್ಯರಿಗೂ ಪರಿವಾರಜನರಿಗೂ ಭೋಗಗಳನ್ನೂ ದಾನಗಳನ್ನೂ ನೀಡು; ಅವರ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಧನವನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸು.
Verse 29
ततोमाल्यानिवासांसिवीराणामनुलेपनम् ।पेयं च बहुयोधेभ्यस्स्वयं च मुदितःपिब ।।।।
ಆಮೇಲೆ ವೀರರಿಗೆ ಮಾಲೆಗಳು, ವಸ್ತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಅನುಲೇಪನವನ್ನು ನೀಡು; ಯೋಧರಿಗೆ ಬಹಳ ಪಾನೀಯವನ್ನು ಒದಗಿಸು, ನೀನೂ ಹರ್ಷಚಿತ್ತದಿಂದ ಪಾನಮಾಡು.
Verse 30
ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।।।
ಆಮೇಲೆ ‘ರಾಮನು ಸುಹೃದರೊಡನೆ ರಾಕ್ಷಸರಿಂದ ಭಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು’ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಕುಲೀನರಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ವ್ಯಾಪಕವಾದಾಗ, ನೀನು ಒಳಗೆ ಹೋಗಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಶ್ವಾಸನ ನೀಡಿ ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸು; ನಂತರ ಧನ-ಧಾನ್ಯ, ಭೋಗಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸು.
Verse 31
ततोऽस्मिन् बहुलीभूतेकौलीनेसर्वतोगते ।भक्षितस्ससुहृद्रामोराक्षसैरितिविश्रुते ।।6.64.30।।प्रविश्याश्वास्यचापित्वंसीतांरहसिसान्त्वय ।धनधान्यैश्चकामैश्चरत्नैश्चानांप्रलोभय ।।6.64.31।।
ಒಳನುಗ್ಗಿ ನೀನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲಿ ಸೀತೆಯನ್ನು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿ; ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳಿ ಅವಳ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಿರಪಡಿಸು. ಬಳಿಕ ಧನ-ಧಾನ್ಯ, ಭೋಗಗಳು ಮತ್ತು ರತ್ನಗಳಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಲೋಭಿಸಿ, ಅವಳನ್ನು ವಶಪಡಿಸು.
Verse 32
अनयोपधयाराजन् भयशोकानुबन्धया ।अकामात्वद्वशंसीतानष्टनाथाभविष्यति ।।।।
ರಾಜನೇ, ಭಯ ಮತ್ತು ಶೋಕವನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡಿರುವ ಈ ಉಪಾಯದಿಂದ, ಪತಿ ನಷ್ಟನಾದನೆಂದು ಭಾವಿಸಿ, ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸೀತೆಯು ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಳು.
Verse 33
ञ्जनीयम्हिभर्तारंविनष्टमवगम्यसा ।नैराश्यात् स्त्रीलघुत्वाच्चत्वद्वशंप्रतिपत्स्यते ।।।।
ಮನೋಹರನಾದ ತನ್ನ ಭರ್ತೃ ನಾಶನಾದನೆಂದು ತಿಳಿದು, ನಿರಾಶೆಯಿಂದಲೂ ಮತ್ತು ಸ್ತ್ರೀಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಸಿದ ಚಂಚಲತೆಯಿಂದಲೂ, ಅವಳು ನಿನ್ನ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವಳು.
Verse 34
सापुरासुखसम्वृद्धासुखार्हादुःखकर्शिता ।त्वय्यधीनंसुखंज्ञात्वासर्वथोगमिष्यति ।।।।
ಹಿಂದೆ ಸುಖದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದವಳೂ ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯಳೂ ಆದ ಅವಳು, ದುಃಖದಿಂದ ಕ್ಷೀಣಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ; ಸುಖವು ನಿನ್ನ ಅಧೀನದಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು, ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಿನ್ನ ಕಡೆಗೆ ಬರುವಳು.
Verse 35
एतत्सुनीतंममदर्शनेनरामंहिदृष्टवैभवेदनर्धः ।इहैवतेसेत्स्यतिमोत्सुकोभूर्महानयुद्धेनसुखस्यलाभः ।।।।
ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಸುನೀತಿ: ರಾಮನನ್ನು ಕಂಡಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ಅನರ್ಥ ಸಂಭವಿಸಬಹುದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಆತುರಪಡಬೇಡ; ಇಲ್ಲಿಯೇ, ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ, ನಿನಗೆ ಮಹತ್ತರ ಕಲ್ಯಾಣಲಾಭ ಸಿದ್ಧವಾಗುವುದು.
Verse 36
अदृष्टसैन्योह्यनवाप्तसंशयोरिपूनयुद्धेनजयन् जनाधिप ।यशश्चपुण्यं च महन्महीपतेश्रशियं च कीर्तिं च चिरं ।।।।
ಹೇ ಜನಾಧಿಪತೇ! ಸೇನೆಗೆ ಹಾನಿಯೇ ಆಗದೆ, ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ, ಯುದ್ಧವಿಲ್ಲದೆ ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಭೂಪತಿಗೆ ಮಹತ್ತರ ಯಶಸ್ಸು ಮತ್ತು ಪುಣ್ಯ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ; ಅವನಿಗೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಶ್ರೀ ಮತ್ತು ಕೀರ್ತಿಯೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
The sarga presents the dilemma of using deception and psychological coercion as policy: Mahodara recommends spreading a false public proclamation that Rāma and Lakṣmaṇa are “devoured,” then using Sītā’s induced fear and grief to pressure her into submission.
It illustrates that effective nīti (strategy) requires accurate appraisal of an adversary and avoidance of reckless pride; simultaneously, it warns that technically clever counsel can become adharmic when it relies on manipulation, falsehood, and exploitation of vulnerability.
Janasthāna is cited as a historical benchmark of Rāma’s power, while Lanka’s “pura” (city) is depicted as an information space where proclamations from elephant-back (gajaskandha) can rapidly shape public belief and morale.
Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.