Shloka 40

सेनानिवेशः रामविलापश्च

Encampment on the Northern Shore; Rama’s Lament and Sandhyā

Devanagari script

सातुनीलेनविधिवत्स्वारक्षासुसमाहिता ।सागरस्योत्तरेतीरेसाधुसेनानिवेशिता ।।6.5.1।।

Transliteration

sā tu nīlena vidhivat svārakṣāsu samāhitā | sāgarasya uttare tīre sādhu senā niveśitā ||

Translation

ನೀಲನ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನದಲ್ಲಿ, ಸ್ವರಕ್ಷಕರನ್ನು ನಿಯೋಜಿಸಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಸೇನೆಯನ್ನು ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು; ಸಮುದ್ರದ ಉತ್ತರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಆ ಸೇನೆ ಶುಭವಾಗಿ ಶಿಬಿರವೇರಿತು.

Word by Word

• सा: that
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• तु: but/indeed
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• नीलेन: by Nila
• नीलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: नील (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन

• विधिवत्: properly
• विधिवत्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधिवत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• स्वारक्षासु: in their own guard
• स्वारक्षासु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्व-रक्षा (प्रातिपदिक; स्व + रक्षा)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

• समाहिता: assembled
• समाहिता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सम्-आ-धा (धातु) + क्त
• Form: क्त-कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सागरस्य: of the sea
• सागरस्य: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• उत्तरे: northern
• उत्तरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Adjective
• Root: उत्तर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण

• तीरे: shore
• तीरे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: तीर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• साधु: well
• साधु: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: साधु (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण

• सेना: army
• सेना: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सेना (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• निवेशिता: was stationed
• निवेशिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि-विश् (धातु) + णिच् + क्त
• Form: णिजन्त-क्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि

Context

Nila settled the army successfully by making them reside on the northern shore of the sea, as per tradition.

Characters & Entities

• Nīla
• sāgara (the ocean)
• uttara-tīra (northern shore)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma in leadership: structured protection and disciplined settlement of a community before undertaking a high-stakes task.

What is the narrative situation?

The army is stationed at the ocean, with security and order established under Nīla.

Which character virtue is emphasized?

Responsible command and logistical skill.