Sarga 16

Verse 1

सुनिविष्टंहितंवाक्यमुक्तवन्तंविभीषणम् ।अब्रवीत्परुषंवाक्यंरावणःकालचोदितः ।।।।

ವಿಭೀಷಣನು ಹಿತಕರವಾದ, ಸುಸ್ಥಿರ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ, ಕಾಲಪ್ರೇರಿತನಾಗಿ ಮರಣಸನ್ನಿಹಿತನಾದ ರಾವಣನು ಕಠೋರ ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದನು.

Verse 2

वसेत्सहसपत्नेनक्रुद्धेऽनाशीविषेणवा ।नतुमित्रप्रवादेनसंवसेच्छत्रुसेविना ।।।।

ಪರಿಚಿತ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯೊಡನೆ ಅಥವಾ ಕೋಪಗೊಂಡ ವಿಷಸರ್ಪದೊಡನೆ ಸಹ ವಾಸಿಸಬಹುದು; ಆದರೆ ಸ್ನೇಹವೆಂದು ಹೇಳಿ ಶತ್ರುವಿಗೆ ಸೇವೆ ಮಾಡುವವನೊಡನೆ ವಾಸಿಸಬಾರದು.

Verse 3

जानामिशीलंज्ञातीनांसर्वलोकेषुराक्षस: ।हृष्यन्तिव्यसनेष्वेतेज्ञातीनाज्ञातयस्सदा ।।।।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸ, ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಂಧುಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ; ತಮ್ಮದೇ ಬಂಧುಗಳು ವಿಪತ್ತಿಗೆ ಸಿಲುಕಿದಾಗ ಇವರು ಸದಾ ಪುನಃಪುನಃ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 4

प्रथानंसाधनंवैद्यंधर्मशीलंचराक्षस: ।ज्ञातयोह्यवमन्यन्तेशूरंपरिभवन्तिच ।।।।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸ, ಪ್ರಧಾನನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿಯೂ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿಯೂ ಧರ್ಮಶೀಲನಾಗಿಯೂ, ಶೂರನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೂ, ಅವನದೇ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 5

नित्यमन्योन्यसम्हृष्टाव्यसनेष्वाततायिनः ।प्रच्छन्नहृदयाघोराज्ञातयस्तुभयावहाः ।।।।

ಬಂಧುಗಳು ಭಯಾನಕರಾಗಬಹುದು: ಸದಾ ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷವಿರುವಂತೆ ತೋರಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ವಿಪತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಆಕ್ರಮಣಕಾರರಂತೆ ಹರ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ; ಹೃದಯವನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ಭಯ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 6

श्रूयन्तेहस्तिभिर्गीताश्श्लोकाःपद्मवनेक्वचित् ।पाशहस्तान्नरान्द्रुष्टवाशृणुतान्गदतोमम ।।।।

ಒಮ್ಮೆ ಪದ್ಮವನದಲ್ಲಿ, ಪಾಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಆನೆಗಳು ಹಾಡಿದ ಶ್ಲೋಕಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ನಾನು ಹೇಳುವ ಆ ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಕೇಳಿರಿ.

Verse 7

नाग्निर्नान्यानिशस्त्राणिननःपाशाभयावहाः ।घोरास्स्वार्थप्रयुक्तास्तुज्ञातयोनोभयावहाः ।।।।

ಅಗ್ನಿಯೂ ಅಲ್ಲ, ಇತರ ಶಸ್ತ್ರಗಳೂ ಅಲ್ಲ, ಪಾಶಗಳೂ ನಮಗೆ ನಿಜವಾಗಿ ಭಯಂಕರವಲ್ಲ; ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಘೋರರಾಗಿರುವ ನಮ್ಮದೇ ಬಂಧುಗಳೇ ಭಯಂಕರರು.

Verse 8

उपायमेतेवक्ष्यन्तिग्रहणेनात्रसंशयः ।कृत्स्नाद्भयाद् ज्ञातिभयंसुकष्टंविदितंचन ।।।।

ಸಂದೇಹವೇ ಇಲ್ಲ: ಅವರು ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಉಪಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವರು. ಎಲ್ಲ ಭಯಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ವಂತ ಬಂಧುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾಗುವ ಭಯವೇ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ—ಇದು ನಮಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ.

Verse 9

विद्यतेगोषुसम्पन्नंविद्यतेब्राह्मणेदमः ।विद्यतेस्त्रीषुचापल्यंविद्यतेज्ञातितोभयम् ।।।।

ಗೋವುಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪತ್ತು ಇದೆ; ಬ್ರಾಹ್ಮಣದಲ್ಲಿ ದಮ (ಆತ್ಮಸಂಯಮ) ಇದೆ; ಸ್ತ್ರೀಯರಲ್ಲಿ ಚಪಲತೆ ಇದೆ; ಮತ್ತು ಸ್ವಂತ ಜ್ಞಾತಿಗಳಿಂದ ಭಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 10

ततोनेष्टमिदंसौम्ययदहंलोकसत्कृतः ।ऐश्वर्यमभिजातश्चज्ञातीनांमूर्ध्न्यवस्थितः ।।।।

ಸೌಮ್ಯನೇ, ನೀನು ಇದನ್ನು ಸಹಿಸಲಾರೆ: ನಾನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಸತ್ಕೃತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಐಶ್ವರ್ಯವಂತನಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಕುಲೀನಜನ್ಮನಾಗಿದ್ದೇನೆ ಮತ್ತು ಬಂಧುಗಳ ಶಿರೋಮಣಿಯಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 11

यथापुष्करपत्रेषुपतितास्तोयबिन्दवः ।नश्लेषमभिगच्छन्तितथाऽनार्येषुसङ्गतम् ।।।।

ಕಮಲಪತ್ರದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ನೀರಿನ ಹನಿಗಳು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳದಂತೆ, ಅನಾರ್ಯರ ಸಂಗವು ನಿಜವಾದ ಬಂಧನವನ್ನೂ ಸ್ಥಿರ ಸ್ನೇಹವನ್ನೂ ತರುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 12

यथामधुकरस्तर्षाद्रसंविन्दन्नविद्यते ।तथात्वमपितत्रैवतथानार्येषुसौहृदम् ।।।।

ತೃಷಿತನಾದ ಮಧುಕರನು ಸಿಹಿ ರಸವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡ ಬಳಿಕ ನಿಜವಾದ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರದಂತೆ, ಹಾಗೆಯೇ—ಅವನ ಸೂಚನೆಯಂತೆ—ಅನಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಯಥಾರ್ಥ ಸೌಹಾರ್ದವಿಲ್ಲ.

Verse 13

यथापूर्वंगजस्स्नात्वागृह्यहस्तेनवैरजः ।दूषयत्यात्मनोदेहंतथानार्येषुसङ्गतम् ।।।।

ಗಜನು ಸ್ನಾನಮಾಡಿ, ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಧೂಳನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತನ್ನದೇ ದೇಹವನ್ನು ಮಲಿನಗೊಳಿಸುವಂತೆ, ಅನಾರ್ಯರ ಸಂಗವು ತನ್ನ ಶುಭಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೇ ದೂಷಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 14

यथाशरदिमेघानांसिञ्चतामपिगर्जताम् ।नभवत्यम्बुसंक्लेदस्तथाऽनार्येषुसौहृदम् ।।।।

ಶರದೃತುವಿನ ಮೋಡಗಳು ಗುಡುಗುತ್ತಾ ಮಳೆಯನ್ನೂ ಸುರಿಸಿದರೂ ದೀರ್ಘಕಾಲ ತೇವ ಉಳಿಯದಂತೆ, ಅನಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ಸ್ನೇಹದ ಉಷ್ಣತೆ ಸ್ಥಿರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 15

यथामधुकरस्तर्षात्काशपुष्पंपिबन्नपि ।रसमत्रनविन्देततथानार्वेषुसौहृदम् ।।।।

ಹೇಗೆ ಮಧುಕರನು ತೃಷೆಯಿಂದ ಕಾಶಪುಷ್ಪದ ರಸವನ್ನು ಕುಡಿದರೂ ನಿಜವಾದ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಕಾಣದೆಹೋಗುವನೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಅನಾರ್ಯರಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಸ್ನೇಹ ದೊರೆಯದು.

Verse 16

अन्यस्त्वेवंविधंब्रूयाद्वाक्यमेतन्निशाचर: ।अस्मिन्मुहूर्तेनभवेत्त्वांतुधिक्कुलपांसन ।।।।

ಓ ನಿಶಾಚರನೇ! ಇಂತಹ ಮಾತನ್ನು ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದ್ದರೆ ಈ ಕ್ಷಣದಲ್ಲೇ ಅವನ ಪ್ರಾಣಾಂತ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆನು; ಆದರೆ ನೀನು—ಧಿಕ್ಕಾರ, ಕುಲಕಳಂಕನೇ!

Verse 17

इत्युक्तःपरुषंवाक्यंन्यायवादीविभीषणः ।उत्पपातगदापाणिश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।।।।

ಹೀಗೆ ಕಠೋರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ನ್ಯಾಯನಿಷ್ಠನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಗದೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಾಲ್ವರು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಏಳಿಬಿದ್ದನು.

Verse 17

इत्युक्तःपरुषंवाक्यंन्यायवादीविभीषणः ।उत्पपातगदापाणिश्चतुर्भिस्सहराक्षसैः ।।।।

ಹೀಗೆ ಕಠೋರ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ, ನ್ಯಾಯನಿಷ್ಠನಾದ ವಿಭೀಷಣನು ಗದೆಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ನಾಲ್ವರು ರಾಕ್ಷಸರೊಂದಿಗೆ ಏಳಿಬಿದ್ದನು.

Verse 18

अब्रवीच्चतदावाक्यंजातक्रोधोविभीषणः ।अन्तरिक्षगत्शीमान्भ्रातरंराक्षसाधिपम् ।।।।

ಆಗ ಕ್ರೋಧೋದ್ರಿಕ್ತನಾದ ಶ್ರೀಮಾನ್ ವಿಭೀಷಣನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ರಾಕ್ಷಸಾಧಿಪತಿಯಾದ ತನ್ನ ಸಹೋದರನಿಗೆ ಈ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 19

सत्वंभ्राताऽसिमेराजन्ब्रूहिमांयद्यदिच्छसि ।ज्येष्टोमान्यःपितृसमोनचधर्मपथेस्थितः ।।।।इदंतुपरुषंवाक्यंनक्षमाम्यग्रजस्यते ।

ರಾಜನೇ, ನೀನು ನನ್ನ ಸಹೋದರನು; ನಿನಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ನನಗೆ ಹೇಳು. ನೀನು ಜ್ಯೇಷ್ಠನು, ಪಿತೃಸಮಾನವಾಗಿ ಮಾನ್ಯನು; ಆದರೂ ನೀನು ಧರ್ಮಪಥದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಿನ್ನ ಈ ಕಠೋರ ವಚನವನ್ನು—ಅಗ್ರಜನೇ ಆದರೂ—ನಾನು ಕ್ಷಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 20

सुनीतंहितकामेनवाक्यमुक्तंदशानन: ।नगृह्णन्त्यकृतात्मानःकालस्यवशमागताः ।।।।

ಹೇ ದಶಾನನ! ಹಿತಕಾಮಿಯಿಂದ ಸುನೀತಿಯಾಗಿ ಉಚ್ಚರಿಸಲಾದ ಕಲ್ಯಾಣಕರ ವಚನವನ್ನು ಸಹ, ಆತ್ಮಸಂಯಮವಿಲ್ಲದವರು ಕಾಲದ ವಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಮೇಲೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 21

सुलभाःपुरुषराजन् सततंप्रियवादिनः ।अप्रियस्यचपथ्यस्यवक्ताश्रोताचदुर्लभः ।।।।

ರಾಜನೇ, ಸದಾ ಪ್ರಿಯವಾದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳುವವರು ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗುತ್ತಾರೆ; ಆದರೆ ಅಪ್ರಿಯವಾದರೂ ಪಥ್ಯವಾದ ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುವವನು ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕೇಳಬಲ್ಲವನು—ಇಬ್ಬರೂ ದುರ್ಲಭರು.

Verse 22

बद्धंकालस्यपाशेनसर्वभूतापहारिणा ।ननश्यन्तमुपेक्षेत्वांप्रदीप्तंशरणंयथा ।।।।

ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸುವ ಕಾಲದ ಪಾಶದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾದ ನೀನು ವಿನಾಶದತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿದ್ದೀಯ; ನಿನ್ನನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಬಾರದು—ಹಾಗೆಂದರೆ ಪ್ರಜ್ವಲಿತ ಮನೆಯ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಿಸಲಾಗದಂತೆ.

Verse 23

दीप्तपावकसङ्काशैश्शितैःकाञ्चनभूषणैः ।नत्वामिच्छाम्यहंद्रष्टुंरामेणनिहतंशरैः ।।।।

ದೀಪ್ತ ಪಾವಕದಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಕಂಚಿನ ಆಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾಮನು ನಿನ್ನನ್ನು ಹತಮಾಡಿರುವುದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 24

शूराश्चबलवन्तश्चकृतास्त्राश्चरणाजिरे ।कालाभिपन्नास्सीदन्तियथावालुकसेतव ।।।।

ರಣಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶೂರರೂ ಬಲವಂತರೂ ಅಸ್ತ್ರವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರೂ ಆಗಿದ್ದರೂ, ಕಾಲದ ವಶವಾದಾಗ ಅವರು ಮರಳಿನ ಸೇತುವೆಗಳಂತೆ ಕುಸಿದು ಬೀಳುತ್ತಾರೆ.

Verse 25

तन्मर्षयतुयच्चोक्तंगुरुत्वाद्धितमिच्छता ।।।।अत्मानंसर्वथारक्षपुरींचेमांसराक्षसाम् ।स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिसुखीभवमयाविना ।।।।

ನಾನು ಹೇಳಿದ ಯಾವುದನ್ನಾದರೂ ಕ್ಷಮಿಸಿರಿ; ನೀವು ಹಿರಿಯರು, ನಿಮ್ಮ ಹಿತವನ್ನು ಬಯಸಿ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ. ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯಿಂದಲೂ ನಿಮ್ಮನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಿರಿ, ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರೊಡನೆ ಇರುವ ಈ ಪುರಿಯನ್ನೂ ಕಾಪಾಡಿರಿ. ನಿಮಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ನಾನು ಹೊರಡುತ್ತೇನೆ—ನನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಸುಖಿಯಾಗಿರಿ.

Verse 26

तन्मर्षयतुयच्चोक्तंगुरुत्वाद्धितमिच्छता ।।6.16.25।।अत्मानंसर्वथारक्षपुरींचेमांसराक्षसाम् ।स्वस्तितेऽस्तुगमिष्यामिसुखीभवमयाविना ।।6.16.26।।

ಹೇ ರಾಕ್ಷಸ, ಪ್ರಧಾನನು ಸಮರ್ಥನಾಗಿಯೂ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಿಯೂ ಧರ್ಮಶೀಲನಾಗಿಯೂ, ಶೂರನಾಗಿಯೂ ಇದ್ದರೂ, ಅವನದೇ ಬಂಧುಗಳು ಅವನನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿ ಅವಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 27

निवार्यमाणस्यमयाहितैषिणानरोचतेतेवचनंनिशाचर: ।परीतकालाहिगतायुषोनराहितंनगृह्णन्तिसुहृद्भिरीरितम् ।।।।

ಹೇ ನಿಶಾಚರನೇ! ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿ ನಿನ್ನನ್ನು ತಡೆಯಲು ನಾನು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ನಿನಗೆ ರುಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂತಕಾಲ ಬಂದಾಗ, ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷೀಣಿಸಿದವನಿಗೆ ಸ್ನೇಹಿತರು ಹೇಳುವ ಹಿತೋಪದೇಶವೂ ಗ್ರಹಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.