Ramayana Yuddha Kanda Sarga 121
Yuddha KandaSarga 12122 Verses

Sarga 121

अग्निपरीक्षासाक्ष्यं (Agni’s Testimony and Sītā’s Revalidation)

युद्धकाण्ड

ಈ ಸರ್ಗದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕಥೆಯ ನ್ಯಾಯ‑ದೈವಿಕ ಸಮಾಪ್ತಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯದಿಂದ ಸ್ಥಿರಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮನ ಉಪದೇಶಾನಂತರ ಅಗ್ನಿ (ವಿಭಾವಸು/ಹವ್ಯವಾಹನ/ಪಾವಕ) ‘ಲೋಕ‑ಸಾಕ್ಷಿ’ಯಾಗಿ ಅಗ್ನಿಕುಂಡದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ರಾಮನಿಗೆ ಮರಳಿ ಒಪ್ಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಸೀತೆ ತೇಜಸ್ವಿನಿ, ಅಕ್ಷತ, ಅಚಲ ಶುದ್ಧರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಅಗ್ನಿ ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಘೋಷಿಸುತ್ತಾನೆ: ಸೀತೆ ವಾಣಿ, ಮನ, ಬುದ್ಧಿ ಮತ್ತು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅಚಲಳು; ರಾಕ್ಷಸಿಯರ ಕಾವಲು, ಪ್ರಲೋಭನೆಗಳು, ಭೀತಿದಾಯಕ ಬೆದರಿಕೆಗಳ ನಡುವೆಯೂ ಅವಳು ಧರ್ಮದಿಂದ ಎಂದಿಗೂ ಜಾರಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ರಾಮನು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಶ್ವಾಸದ ನೀತಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ—ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸೀತೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ, ರಾವಣನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ದೀರ್ಘವಾಸದಿಂದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಹುಟ್ಟಬಹುದಿತ್ತು; ಆದ್ದರಿಂದ ‘ಲೋಕ‑ಪ್ರತ್ಯಯ’ಕ್ಕಾಗಿ ಅಗ್ನಿಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ನೀಡಿದೆನು, ವೈಯಕ್ತಿಕ ಸಂಶಯದಿಂದಲ್ಲ. ಸೀತೆಯ ಅಲಂಘ್ಯತೆಯನ್ನು ದುಷ್ಟನ ಮನಸಿಗೂ ಅಪ್ರಾಪ್ಯವಾದ ಜ್ವಾಲೆಯಂತೆ ಉಪಮಿಸಿ, ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಅಥವಾ ತನ್ನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರದಂತೆ ಸೀತೆಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರನೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನು ಸಲಹೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾಗಿ, ಪತ್ನಿಯೊಂದಿಗೆ ಧರ್ಮೋಚಿತ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.

Shlokas

Verse 1

एतच्छ्रुत्वाशुभंवाक्यंपितामहसमीरितम् ।अङ्केनादायवैदेहिमुत्पपातविभावसुः ।।।।

ಪಿತಾಮಹ ಬ್ರಹ್ಮನು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಆ ಶುಭ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ, ವಿಭಾವಸು ಅಗ್ನಿದೇವನು ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ತಕ್ಷಣವೇ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಮೇಲೇಳಿದನು.

Verse 2

नविधूयाथचितांतांतुवैदेहींहव्यवाहनः ।उत्तस्थौमूर्तिमानाशुगृहीत्वाजनकात्मजाम् ।।।।

ಆಮೇಲೆ ಹವ್ಯವಾಹನ ಅಗ್ನಿದೇವನು ಆ ಚಿತೆಯನ್ನು ಚದುರಿಸದೆ, ಶೀಘ್ರವೇ ಮೂર્તಿಮಾನ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮೇಲೇಳಿ, ಜನಕಾತ್ಮಜೆಯಾದ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡನು.

Verse 3

तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।।।

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಯುವ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೀಪ್ತಳಾಗಿ, ತಪ್ತಕಾಂಚನಾಭರಣಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತಳಾಗಿ, ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ, ಯೌವನವತಿಯಾಗಿ, ನೀಲ ಕುಂಚಿತ ಕೇಶವತಿಯಾಗಿ—ಮಲಿನವಿಲ್ಲದ ಮಾಲ್ಯಾಭರಣಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತಳಾಗಿ, ಪೂರ್ವರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಅನಿಂದಿತ ವೈದೇಹಿಯನ್ನು ವಿಭಾವಸು ಅಗ್ನಿದೇವನು ಅಂಕದಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ನಂತರ ರಾಮನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 4

तरुणादित्यसङ्काशंतप्तकाञ्चनभूषणाम् ।रक्ताम्बरधरांबालांसीलकुञ्चितमूर्थजाम् ।।6.121.3।।अक्लिष्टमाल्याभरणांतथारूपामनिन्दिताम् ।ददौरामायवैदेहीमङ्केकृत्वाविभावसुः ।।6.121.4।।

ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು; ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಪರಾಯಣ; ಭಯಂಕರ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಘೋರ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.

Verse 5

अब्रवीत्तुतदारामंसाक्षीलोकस्यपावकः ।एषातेराम वैदेहीपापमस्यां न विद्यते ।।।।

ಆಗ ಲೋಕಸಾಕ್ಷಿಯಾದ ಪಾವಕ ಅಗ್ನಿದೇವನು ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು: “ಹೇ ರಾಮ! ಇವಳೇ ನಿನ್ನ ವೈದೇಹಿ; ಇವಳಲ್ಲಿ ಪಾಪವೆಂಬುದು ಇಲ್ಲ.”

Verse 6

नैववाचा न मनसानैवबुद्ध्या न चक्षुषा ।सुवृत्तावृत्तशौण्डीरन त्वामत्यचरच्छुभा ।।।।

“ವಾಣಿ ಮೂಲಕವೂ ಅಲ್ಲ, ಮನಸಿನಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ, ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ—ಸುಚರಿತ್ರೆಯಾದ ಶುಭ ಸೀತೆಯು, ಹೇ ಧರ್ಮವೃತ್ತದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದ ವೀರ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಲಿಲ್ಲ.”

Verse 7

रावणेनापनीतैषावीर्योसतिक्तेनरक्षसा ।त्वयाविरहितादीनाविवशानिर्जनाद्वनात् ।।।।

ತನ್ನ ವೀರ್ಯದಿಂದ ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾದ ರಾವಣನೆಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು, ನಿನ್ನಿಂದ ವಿರಹಿತಳಾಗಿ ದೀನಳೂ ವಿವಶಳೂ ಆಗಿದ್ದ ಈ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನಿರ್ಜನ ವನದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿ ಕೊಂಡೊಯ್ದನು.

Verse 8

रुद्धाचान्तःपुरेगुप्तात्वच्छित्तात्वत्परायणा ।रक्षिताराक्षसीभिश्चघोराभिर्घोरबुद्धिभिः ।।।।

ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಸಿ ಗುಪ್ತವಾಗಿ ಇಡಲಾಯಿತು; ಮನಸ್ಸು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸ್ಥಿರ, ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಪರಾಯಣ; ಭಯಂಕರ ಬುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಘೋರ ರಾಕ್ಷಸಿಯರಿಂದ ಕಠಿಣ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಳು.

Verse 9

प्रलोभ्यमानाविविधंभर्त्स्यमाना च मैथिली ।नाचिन्तयततद्रक्षस्त्वद्गतेनान्तरात्मना ।।।।

ವಿವಿಧವಾಗಿ ಪ್ರಲೋಭಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಬೆದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ, ಮೈಥಿಲಿ—ಅಂತರಾತ್ಮ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಲೀನವಾಗಿದ್ದರಿಂದ—ಆ ರಾಕ್ಷಸನ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನೇ ತಿರುಗಿಸಲಿಲ್ಲ.

Verse 10

विशुद्धभावांनिष्पापांप्रतिगृह्णीष्वमैथिलीम् ।न किञ्चिरभिधातव्याअहमाज्ञापयामिते ।।।।

ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸು; ಅವಳ ಅಂತರಭಾವ ಶುದ್ಧ, ಅವಳು ನಿಷ್ಪಾಪೆ. ನೀನು ಏನೂ ಪ್ರತಿವಚನ ಹೇಳಬಾರದು—ಇದು ನನ್ನ ಆಜ್ಞೆ.

Verse 11

ततःप्रीतिमानारामःश्रुत्यैवंवदतांवरः ।दध्यौमुहूर्तंधर्मात्माबाष्पव्याकुललोचनः ।।।।

ನಂತರ ಧರ್ಮಾತ್ಮ ರಾಮನು—ವಕ್ತೃಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು—ಆ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಟ್ಟನು; ಆದರೆ ಕಣ್ಣೀರು ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಧ್ಯಾನಿಸಿದನು.

Verse 12

एवमुक्तोमहातेजाधृतिमान्दृढविक्रमः ।उवाचत्रिदशश्रेष्ठंरामोधर्मभृतांवरः ।।।।

ಹೀಗೆ ಸಂಬೋಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ, ಧೈರ್ಯವಂತ, ದೃಢವಿಕ್ರಮಿಯಾದ—ಧರ್ಮವನ್ನು ಧರಿಸುವವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ—ರಾಮನು ದೇವರಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 13

अवश्यंत्रिषुलोकेषु न सीतापापमर्हति ।दीर्घकालोषिताहीयंरावणान्तःपुरेशुभा ।।।।

ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ತಿಳಿದಿದೆ—ಶುಭಳಾದ ಸೀತೆಗೆ ಪಾಪದ ಲೇಶವೂ ಇಲ್ಲ; ಆದರೂ ಆಕೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ರಾವಣನ ಅಂತಃಪುರದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದಳು.

Verse 14

बालिशोखलुकामात्मारामोदशरथात्मजः ।इतिवक्ष्यन्तिमांसन्तोजानकीमविशोध्यहि ।।।।

‘ದಶರಥನ ಪುತ್ರ ರಾಮನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಬಾಲಿಶನು, ಕಾಮವಶನಾಗಿದ್ದಾನೆ’ ಎಂದು—ಜಾನಕಿಯನ್ನು ಪರಿಶುದ್ಧತೆಯ ಪರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡದೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಸಜ್ಜನರು ನನ್ನ ಕುರಿತು ಹೀಗೆ ಹೇಳುವರು.

Verse 15

अनन्यहृदयांभक्तांमच्चित्तपरिवर्तिनीम् ।अहमप्यवगच्छामिमैथिलींजनकात्मजाम् ।।।।

ಅನನ್ಯಹೃದಯಳಾದ ಭಕ್ತೆ, ಸದಾ ನನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಮನಸ್ಸು ತಿರುಗಿಸುವ—ಜನಕನಂದಿನಿ ಮೈಥಿಲಿಯನ್ನು ನಾನೂ ಸಹ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ.

Verse 16

इमामपिविशालाक्षींरक्षितांस्वेनतेजसा ।रावणोनातिवर्तेतवेलामिवमहोदधिः ।।।।

ಈ ವಿಶಾಲಾಕ್ಷಿ ದೇವಿ ತನ್ನದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ರಕ್ಷಿತಳಾಗಿದ್ದಳು; ಮಹಾಸಮುದ್ರವು ತೀರರೇಖೆಯನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲವೋ ಹಾಗೆಯೇ ರಾವಣನು ಆಕೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಲಾರನು.

Verse 17

प्रत्ययार्थंतुलोकानांत्रयाणांसत्यसंश्रयः ।उपेक्षेचापिवैदेहींप्रविशन्तींहुताशनम् ।।।।

ಮೂರು ಲೋಕಗಳ ವಿಶ್ವಾಸಕ್ಕಾಗಿ—ನಾನು ಸತ್ಯಾಶ್ರಯನಾಗಿರುವುದರಿಂದ—ವೈದೇಹಿ ಹುತಾಶನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದಾಗಲೂ ನಾನು ಉಪೇಕ್ಷೆಯಾಗಿ ನಿಂತೆ.

Verse 18

न हिशक्तःसुदुष्टात्मामनसापिहिमैथिलीम् ।प्रधर्षयितुमप्राप्यांदीप्तामग्निशिखामिव ।।।।

ಅತಿದುಷ್ಟಾತ್ಮನಾದ ಅವನು, ಅಪ್ರಾಪ್ಯಳಾಗಿ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ದೀಪ್ತಳಾದ ಮೈಥಿಲೀ ಸೀತೆಯನ್ನು ಮನಸಿನಿಂದಲೂ ಅವಮಾನಿಸಿ ಭೋಗಿಸಲು ಶಕ್ತನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.

Verse 19

नेयमर्हतिचैश्वर्यंरावणान्तःपुरेशुभा ।अनन्याहिमयासीताभास्करेणप्रभायथा ।।।।

ಶುಭಳಾದ ಸೀತೆಗೆ ರಾವಣನ ಅಂತಃಪುರದ ಐಶ್ವರ್ಯವೂ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ಸೀತೆಯು ಅನನ್ಯಳು—ಭಾಸ್ಕರನಿಂದ ಪ್ರಭೆ ಬೇರ್ಪಡದಂತೆ.

Verse 20

विशुद्धात्रिषुलोकेषुमैथिलीजनकात्मजा ।न विहातुंमयाशक्याकीर्तिरात्ववतायथा ।।।।

ಜನಕಾತ್ಮಜೆ ಮೈಥಿಲಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿಯೂ ವಿಶುದ್ಧಳು; ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಯು ತನ್ನ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲಾರದಂತೆ, ನಾನೂ ಅವಳನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

Verse 21

अवश्यं च मयाकार्यंसर्वेषांवोवचोहितम् ।स्निग्धानांलोकनाधानामेवं च वदतांहितम् ।।।।

ಮತ್ತು ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಹಿತಕರ ವಚನಗಳನ್ನು—ಸ್ನೇಹಭರಿತವಾಗಿ, ಲೋಕನಾಥರಾದ ನೀವು ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ—ಅನುಸರಿಸಿ ನಾನು ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಕಾರ್ಯಮಾಡಬೇಕು.

Verse 22

इत्येवम्विजयीमहाबलःप्रशस्यमानःस्वकृतेनकर्मणा ।समेत्यरामःप्रिययामहायशाःसुखंसुखार्होऽनुबभूवराघवः ।।।।

ಹೀಗೆ ವಿಜಯಶಾಲಿ ಮಹಾಬಲವಂತನಾಗಿ, ತನ್ನ ಕೃತ್ಯಗಳಿಂದ ಪ್ರಶಂಸಿತನಾದ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಘವ ರಾಮನು ಪ್ರಿಯೆಯಾದ ಸೀತೆಯೊಂದಿಗೆ ಪುನರ್ಮಿಲನಗೊಂಡು, ಸುಖಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯನಾಗಿ ಪರಮ ಸುಖವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದನು.

Frequently Asked Questions

The dilemma is legitimacy versus private knowledge: Rāma acknowledges Sītā’s purity yet permits the fire-entry so that the wider world cannot accuse him of accepting her without verification, preserving royal and social trust.

Dharma in leadership includes accountability to collective perception when it safeguards social order; truth is upheld not only internally but also through credible witness and transparent validation.

The key cultural-ritual landmark is the sacrally charged fire/pure-fire setting (agni, citā) functioning as a public witness; the narrative references Rāvaṇa’s antaḥpura (inner quarters) as the contested space of captivity and suspicion.

Read Valmiki Ramayana in the Vedapath app

Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.

Continue reading in the Vedapath app

Open in App