Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 53, Shloka 25

लाङ्गूलदाह-पर्यटनम्

The Burning Tail and the Parade through Laṅkā

Devanagari script

यस्त्वया कृतसंवाद स्सीते ताम्रमुखः कपिः।।5.53.25।।लाङ्गूलेन प्रदीप्तेन स एष परिणीयते।

Transliteration

yas tvayā kṛta-saṃvādaḥ sīte tāmra-mukhaḥ kapiḥ | lāṅgūlena pradīptena sa eṣa pariṇīyate ||5.53.25||

Translation

“ಹೇ ಸೀತೆ! ನಿನ್ನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿದ ಆ ತಾಮ್ರಮುಖ ಕಪಿ—ಅವನನ್ನು ದೀಪ್ತ ಲಾಂಗೂಲದೊಂದಿಗೆ ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಿಸಿ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.”

Word by Word

• यः: who
• यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध-सर्वनाम

• त्वया: by you
• त्वया: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: त्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीयपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन

• कृत-संवादः: who had conversed
• कृत-संवादः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृ (धातु) + संवाद (प्रातिपदिक)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय) ‘कृत’ + तत्पुरुषसमासः (‘संवादः कृतः येन’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• सीते: O Sita
• सीते: Address (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सीता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• ताम्र-मुखः: red-faced
• ताम्र-मुखः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ताम्र (प्रातिपदिक) + मुख (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयसमासः (‘ताम्रं मुखं यस्य’); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘कपिः’ इत्यस्य विशेषणम्

• कपिः: the monkey
• कपिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कपि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• लाङ्गूलेन: with (his) tail
• लाङ्गूलेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: लाङ्गूल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• प्रदीप्तेन: set ablaze
• प्रदीप्तेन: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-दीप् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्यय) ‘प्रदीप्त’; नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘लाङ्गूलेन’ इत्यस्य विशेषणम्

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निकटवाचक सर्वनाम

• परिणीयते: is being led around
• परिणीयते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: परि-नी (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (Passive), आत्मनेपदम्; उपसर्गः ‘परि’

Context

"O Sita! the red-faced monkey who conversed with you is being paraded in the streets with his tail set on fire".

Characters & Entities

• Sītā
• Hanumān
• lāṅgūla (tail)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

The verse sets up a dharmic response: hearing of another’s suffering, the righteous heart (Sītā) responds with protective prayer rather than despair or hatred.

What is the narrative situation?

Sītā is informed that Hanumān, who had met her, is being paraded through Laṅkā with his tail burning.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s gratitude and concern for a benefactor—she immediately turns toward protecting Hanumān.