Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

तारोपदेशः — Tara’s Counsel to Lakshmana

Restraint, Time, and Mobilization

घृताच्यां किल संसक्तो दशवर्षाणि लक्ष्मण।अहोऽमन्यत धर्मात्मा विश्वामित्रो महामुनिः।।।।

ghṛtācyāṃ kila saṃsaktaḥ daśa-varṣāṇi lakṣmaṇa | aho ’manyata dharmātmā viśvāmitro mahāmuniḥ ||

ಲಕ್ಷ್ಮಣನೇ! ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ ಮಹಾಮುನಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನು ಒಮ್ಮೆ ಅಪ್ಸರೆ ಘೃತಾಚಿಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾಗಿ ಹತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಲೀನನಾಗಿದ್ದನು; ಆದರೂ ಅದು ಒಂದೇ ದಿನವೆಂದು ಭಾವಿಸಿದನು.

घृताच्याम्in/with Ghṛtācī
घृताच्याम्:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootघृताची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन
किलindeed
किल:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootकिल (अव्यय)
Formनिपात (particle: indeed/it is said)
संसक्तःattached/engaged
संसक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootसंसञ्ज्/सञ्ज् (धातु)
Formकृत्-प्रत्ययान्तः; क्त-प्रत्यय (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दशten
दश:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदशन् (संख्या-प्रातिपदिक)
Formसंख्यावाचक; अव्ययवत् प्रयोगः; वर्षाणि इति विशेषणम्
वर्षाणिyears
वर्षाणि:
Kāla-adhikarana (काल-अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन; कालपरिमाण (duration)
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; संबोधन-विभक्ति, एकवचन
अहोalas/oh
अहो:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formविस्मयादि-निपात (interjection: alas/oh)
अमन्यतthought
अमन्यत:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootमन् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past); परस्मैपद; प्रथम-पुरुष, एकवचन
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहि-समासः (धर्मः आत्मा यस्य सः)
विश्वामित्रःVisvamitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
महामुनिःgreat sage
महामुनिः:
Apposition (समानााधिकरण)
TypeNoun
Rootमहा (उपसर्ग/पूर्वपद) + मुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् मुनिः)

'O Lakshmana! great sage Visvamitra was in union with an apsara Gritachi for ten years and felt it was just one day indeed!

T
Tārā
L
Lakṣmaṇa
V
Viśvāmitra
G
Ghṛtācī

FAQs

Even the righteous can be clouded by desire; dharma therefore emphasizes vigilance, self-restraint, and awareness of time-bound duties.

To soften Lakṣmaṇa’s anger, Tārā cites a traditional example: Viśvāmitra’s long lapse in sensual attachment, showing how easily time can be lost.

Tārā’s skillful persuasion: she uses precedent to encourage patience and a measured response rather than condemnation.