Adhyaya 230

ಉಮಾ–ಮಹೇಶ್ವರ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ವತಿ, ಮಧುಸೂದನನು ರಾಕ್ಷಸರನ್ನು ಹೇಗೆ ಸಂಹರಿಸಿದನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿ, ಮತ್ಸ್ಯ–ಕೂರ್ಮಾದಿ ಅವತಾರಗಳಿಂದ ಆರಂಭಿಸಿ ಹರಿಯ ಅವತಾರ-ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ವಿವರವಾಗಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುತ್ತಾಳೆ. ಶಿವನು ದೀಪದಿಂದ ದೀಪ ಬೆಳಗುವ ಉಪಮೆಯಿಂದ ಭಗವಂತನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸುವ ತತ್ತ್ವವನ್ನು ಹೇಳಿ, ಪರಾತ್ಪರ ಸ್ವರೂಪ, ವ್ಯೂಹ/ವಿಭವ ಪ್ರಕಟನೆಗಳು ಹಾಗೂ ಅರ್ಚಾ-ಸ್ವರೂಪವಾಗಿ (ವಿಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅಧಿಷ್ಠಾನ) ಕೃಪೆಯಿಂದ ಇರುವ ಭೇದವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ಆದಿ ವಂಶಪರಂಪರೆ ಬರುತ್ತದೆ—ಮರೀಚಿಯಿಂದ ಕಶ್ಯಪ; ಅದಿತಿಯಿಂದ ದೇವರುಗಳು, ದಿತಿಯಿಂದ ಬಲಿಷ್ಠ ಅಸುರ–ರಾಕ್ಷಸರು; ಅವರಲ್ಲಿ ಹಯಗ್ರೀವ ಮತ್ತು ಹಿರಣ್ಯಾಕ್ಷ ಪ್ರಮುಖರು. ಒಬ್ಬ ದಾನವ ವೇದಗಳನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿ ನುಂಗಿ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಅಡಗುತ್ತಾನೆ; ಇದರಿಂದ ಧರ್ಮ ಮತ್ತು ವರ್ಣಾಶ್ರಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮತ್ತು ದೇವಗಣ ಕ್ಷೀರಸಾಗರ ತೀರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಭುವನ್ನು ಸ್ತುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಹರಿ ಮತ್ಸ್ಯರೂಪ ಧರಿಸಿ ಸಮುದ್ರ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ದಾನವನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿ ವೇದಗಳನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಗೆ ಮರಳಿಸುತ್ತಾನೆ; ನಂತರ ವ್ಯಾಸರೂಪದಲ್ಲಿ ವೇದವಿಭಾಗವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿ ಲೋಕಗಳನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಕಾರ್ಯಸಿದ್ಧಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಅಂತರ್ಧಾನಗೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.