Previous Verse
Next Verse

Shloka 123

Means to Slay Tāraka: Girijā’s Birth, Kāma’s Burning, and Umā’s Austerities

नाना तपोभिर्मुनिभिर्ज्वलनार्कसमप्रभैः । पावनैः पावितो नित्यं त्वं कंदरसमाश्रयैः

nānā tapobhirmunibhirjvalanārkasamaprabhaiḥ | pāvanaiḥ pāvito nityaṃ tvaṃ kaṃdarasamāśrayaiḥ

ಅಗ್ನಿ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ ಪಾವನ ಮುನಿಗಳು—ಗುಹೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆದು ನಾನಾ ತಪಸ್ಸು ಮಾಡುವವರು—ಅವರಿಂದ ನೀನು ಸದಾ ಪವಿತ್ರಗೊಳ್ಳುತ್ತೀ.

नानाvarious
नाना:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
Formअव्यय (Avyaya), विशेषणार्थे अव्ययम् (indeclinable used adjectivally): ‘various’
तपोभिःby austerities
तपोभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग (neuter), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (plural)
मुनिभिःby sages
मुनिभिः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (plural)
ज्वलन-अर्क-सम-प्रभैःwith radiance equal to fire and sun
ज्वलन-अर्क-सम-प्रभैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootज्वलन (प्रातिपदिक) + अर्क (प्रातिपदिक) + सम (प्रातिपदिक/अव्ययवत्) + प्रभ (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीह्यर्थे तत्पुरुषसमासप्रायः; पुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (plural); ‘having radiance equal to fire and sun’
पावनैःby the purifying (ones)
पावनैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपावन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग (masculine), तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन (plural); विशेषणम् (qualifier)
पावितःpurified
पावितः:
Karma (कर्म) / Predicative (विधेय)
TypeVerb
Rootपू (धातु) → पावित (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त/क्तवतु-प्राय), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन; कर्मणि प्रयोगार्थः (passive sense): ‘purified’
नित्यम्always
नित्यम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootनित्य (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावेन अव्ययवत् (adverbial accusative), क्रियाविशेषणम् (adverb): ‘always’
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), उत्तमपुरुषार्थे द्वितीय-पुरुष (2nd person), प्रथमा विभक्ति (Nominative), एकवचन
कन्दर-समाश्रयैःby those who resort to caves
कन्दर-समाश्रयैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootकन्दर (प्रातिपदिक) + समाश्रय (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास (locative/adhikaraṇa sense: ‘cave-dwelling/depending on caves’), पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन; विशेषणम् (qualifier of munibhiḥ/pāvanaiḥ)

Unspecified (context needed to identify the dialogue speaker reliably within Adhyaya 43)

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Type: forest

Sandhi Resolution Notes: तपोभिः मुनिभिः → तपोभिर्मुनिभिः; मुनिभिः ज्वलनार्कसमप्रभैः → मुनिभिर्ज्वलनार्कसमप्रभैः; कन्दरसमाश्रयैः treated as compound: कन्दर-समाश्रयैः.

M
Munis (sages)

FAQs

It presents holiness as something continuously renewed: a place (or revered subject addressed as “you”) is said to be perpetually purified by the presence and austerities of radiant, self-disciplined sages.

Fire and the sun symbolize intense luminosity and purifying power; the comparison highlights the sages’ spiritual brilliance and their capacity to cleanse and sanctify through tapas.

The verse elevates disciplined practice (tapas), simplicity (dwelling in caves), and saintly company as forces that purify both the practitioner and the environment—encouraging reverence for ascetic virtue and sacred spaces.