Adhyaya 37

Verse 1

पुलस्त्य उवाच । तदद्भुततमं वाक्यं श्रुत्वा च रघुनंदनः । गौरवाद्विस्मयाच्चापि भूयः प्रष्टुं प्रचक्रमे

ಪುಲಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾದ ಆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಘುನಂದನ ರಾಮನು, ಗೌರವವೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವೂ ತುಂಬಿ, ಮತ್ತೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದನು।

Verse 2

राम उवाच । भगवंस्तद्वनं घोरं यत्रासौ तप्तवांस्तपः । श्वेतो वैदर्भको राजा तदद्भुतमभूत्कथं

ರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭಗವನ್! ವಿದರ್ಭದ ರಾಜ ಶ್ವೇತನು ತಪಸ್ಸು ಮಾಡಿದ ಆ ಘೋರ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ಅದ್ಭುತ ಘಟನೆ ಹೇಗೆ ಸಂಭವಿಸಿತು? ದಯವಿಟ್ಟು ತಿಳಿಸಿ।

Verse 3

विषमं तद्वनं राजा शून्यं मृगविवर्जितं । प्रविष्टस्तप आस्थातुं कथं वद महामुने

ಹೇ ರಾಜನ್! ಆ ಅರಣ್ಯ ದುರ್ಗಮ, ನಿರ್ಜನ, ಮೃಗವಿವರ್ಜಿತವಾಗಿತ್ತು. ಅವನು ಅದರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರನಾದನು? ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ಹೇಳಿರಿ।

Verse 4

समंताद्योजनशतं निर्मनुष्यमभूत्कथं । भवान्कथं प्रविष्टस्तद्येन कार्येण तद्वद

ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲೂ ನೂರು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ಈ ಪ್ರದೇಶ ಮಾನವರಹಿತವಾಗಿದ್ದು ಹೇಗೆ? ನೀವು ಅಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಿರಿ? ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಿದ್ದೀರಿ? ಹೇಳಿರಿ।

Verse 5

अगस्त्य उवाच । पुरा कृतयुगे राजा मनुर्दंडधरः प्रभुः । तस्य पुत्रोथ नाम्नासीदिक्ष्वाकुरमितद्युतिः

ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಹೇಳಿದರು—ಪುರಾತನ ಕೃತಯುಗದಲ್ಲಿ ಮನು ಎಂಬ ರಾಜನಿದ್ದನು; ಅವನು ದಂಡಧಾರಿ ಪ್ರಭು, ಧರ್ಮ-ನ್ಯಾಯದ ಅಧಿಪತಿ. ಅವನ ಪುತ್ರನು ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ಎಂಬ ನಾಮದಿಂದ, ಅಪಾರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು।

Verse 6

तं पुत्रं पूर्वजं राज्ये निक्षिप्य भुविसंमतम् । पृथिव्यां राजवंशानां भव राजेत्युवाच ह

ಜನಸಮ್ಮತ ಜ್ಯೇಷ್ಠಪುತ್ರನನ್ನು ರಾಜ್ಯಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು— “ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜವಂಶಗಳ ಅಧಿಪತಿಯಾಗಿ ರಾಜನಾಗು.”

Verse 7

तथेति च प्रतिज्ञातं पितुः पुत्रेण राघव । ततःपरमसंहृष्टः पुनस्तं प्रत्यभाषत

“ತಥೇತಿ,” ಎಂದು, ಹೇ ರಾಘವ—ಪುತ್ರನು ತಂದೆಗೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ಪರಮ ಹರ್ಷಗೊಂಡು ಅವನು ಮತ್ತೆ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 8

प्रीतोस्मि परमोदार कर्मणा ते न संशयः । दंडेन च प्रजा रक्ष न च दंडमकारणम्

ಹೇ ಪರಮೋದಾರನೇ! ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸನ್ನನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ನಿನ್ನ ನಡೆಗೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ನ್ಯಾಯಯುಕ್ತ ದಂಡದಿಂದ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸು; ಕಾರಣವಿಲ್ಲದೆ ದಂಡಿಸಬೇಡ.

Verse 9

अपराधिषु यो दंडः पात्यते मानवैरिह । स दंडो विधिवन्मुक्तः स्वर्गं नयति पार्थिवम्

ಇಲ್ಲಿ ಅಪರಾಧಿಗಳ ಮೇಲೆ ಜನರು ವಿಧಿಸುವ ದಂಡ—ಅದು ವಿಧಿವಿಧಾನವಾಗಿ ವಿಧಿಸಿ, ನಿಯಮಾನುಸಾರ ಬಿಡಿಸಿದರೆ, ಆ ದಂಡವೇ ರಾಜನನ್ನು ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತದೆ.

Verse 10

तस्माद्दण्डे महाबाहो यत्नवान्भव पुत्रक । धर्मस्ते परमो लोके कृत एवं भविष्यति

ಆದ್ದರಿಂದ, ಹೇ ಮಹಾಬಾಹು ಪುತ್ರನೇ! ಧರ್ಮಯುಕ್ತ ದಂಡಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಯತ್ನವಂತನಾಗು. ಹೀಗೆ ಸ್ಥಾಪಿತನಾದರೆ ನಿನ್ನ ಧರ್ಮವೇ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪರಮವಾಗುವುದು—ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುವುದು.

Verse 11

इति तं बहुसंदिश्य मनुः पुत्रं समाधिना । जगाम त्रिदिवं हृष्टो ब्रह्मलोकमनुत्तमम्

ಹೀಗೆ ಮನು ಸಮಾಧಿಯುಕ್ತ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ತನ್ನ ಪುತ್ರನಿಗೆ ಪುನಃಪುನಃ ಉಪದೇಶಿಸಿದನು. ನಂತರ ಹರ್ಷದಿಂದ ತ್ರಿದಿವಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಬ್ರಹ್ಮನ ಅನುತ್ತಮ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕವನ್ನು ಸೇರಿದನು.

Verse 12

जनयिष्ये कथं पुत्रानिति चिंतापरोऽभवत् । कर्मभिर्बहुभिस्तैस्तैस्ससुतैस्संयुतोऽभवत्

“ನಾನು ಪುತ್ರರನ್ನು ಹೇಗೆ ಜನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ?” ಎಂದು ಚಿಂತೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದನು. ನಂತರ ಅನೇಕ ವಿಧದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನಾಚರಿಸಿ, ಪುತ್ರಸಂಪನ್ನನಾದನು.

Verse 13

तोषयामास पुत्रैस्स पितॄन्देवसुतोपमैः । सर्वेषामुत्तमस्तेषां कनीयान्रघुनंदन

ದೇವಪುತ್ರರಂತೆ ಇರುವ ಪುತ್ರರೊಂದಿಗೆ ಅವನು ಪಿತೃಗಳನ್ನು ತೃಪ್ತಿಪಡಿಸಿದನು. ಅವರಲ್ಲೆಲ್ಲ, ಓ ರಘುನಂದನ, ಕಿರಿಯವನೇ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 14

शूरश्च कृतविद्यश्च गुरुश्च जनपूजया । नाम तस्याथ दंडेति पिता चक्रे स बुद्धिमान्

ಅವನು ಶೂರನೂ ವಿದ್ಯಾವಂತನೂ ಆಗಿ, ಜನಪೂಜೆಯಿಂದ ಗುರುಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಅವನ ಬುದ್ಧಿವಂತ ತಂದೆ ಅವನಿಗೆ ‘ದಂಡ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿಟ್ಟನು.

Verse 15

भविष्यद्दण्डपतनं शरीरे तस्य वीक्ष्य च । संपश्यमानस्तं दोषं घोरं पुत्रस्य राघव

ಓ ರಾಘವ! ಅವನ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸಲಿರುವ ದಂಡಪತನದ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ನೋಡಿ, ಪುತ್ರನಲ್ಲಿನ ಆ ಘೋರ ದೋಷವನ್ನು ಅರಿತು, (ಅವನು ಅತಿಯಾಗಿ ವ್ಯಾಕುಲನಾದನು).

Verse 16

स विंध्यनीलयोर्मध्ये राज्यमस्य ददौ प्रभुः । स दंडस्तत्र राजाभूद्रम्ये पर्वतमूर्द्धनि

ಪ್ರಭುವು ಅವನಿಗೆ ವಿಂಧ್ಯ–ನೀಲ ಪರ್ವತಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿನ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ದತ್ತಿಯಾಗಿ ನೀಡಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ರಮ್ಯ ಪರ್ವತಶಿಖರದಲ್ಲಿ ದಂಡನು ರಾಜನಾದನು.

Verse 17

पुरं चाप्रतिमं तेन निवेशाय तथा कृतम् । नाम तस्य पुरस्याथ मधुमत्तमिति स्वयम्

ಅವನು ವಾಸಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಪ್ರತಿಮವಾದ ನಗರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದನು. ನಂತರ ಆ ನಗರದ ಹೆಸರನ್ನು ತಾನೇ ‘ಮಧುಮತ್ತಮ’ ಎಂದು ಇಟ್ಟನು.

Verse 18

तथादेशेन संपन्नः शूरो वासमथाकरोत् । एवं राजा स तद्राज्यं चकार सपुरोहितः

ಆ ಆದೇಶದಿಂದ ಸಮರ್ಥನಾದ ಆ ಶೂರನು ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಆ ರಾಜನು ತನ್ನ ಪುರೋಹಿತನೊಡನೆ ಆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿದನು.

Verse 19

प्रहृष्ट सुप्रजाकीर्णं देवराजो यथा दिवि । ततः स दंडः काकुत्स्थ बहुवर्षगणायुतम्

ಅವನು ಹರ್ಷಿತನಾಗಿ ಸುಪ್ರಜೆಯಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದನು—ದಿವಿಯಲ್ಲಿ ದೇವರಾಜ ಇಂದ್ರನಂತೆ. ಓ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ದಂಡನ ಆ ರಾಜ್ಯವು ಅನೇಕ ಅಯುತ ವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ಸ್ಥಿರವಾಯಿತು.

Verse 20

अकारयत्तु धर्मात्मा राज्यं निहतकंटकं । अथ काले तु कस्मिंश्चिद्राजा भार्गवमाश्रमम्

ಆ ಧರ್ಮಾತ್ಮನು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕಂಟಕಗಳು (ಉಪದ್ರವಗಳು) ಇಲ್ಲದಂತೆ ಆಡಳಿತ ಮಾಡಿಸಿದನು. ನಂತರ ಯಾವುದೋ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜನು ಭಾರ್ಗವನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು.

Verse 21

रमणीयमुपाक्रामच्चैत्रमासे मनोरमे । तत्र भार्गवकन्यां तु रूपेणाप्रतिमां भुवि

ಮನೋಹರವಾದ ಚೈತ್ರಮಾಸದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರಮ್ಯಕಾಲದ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಪ್ರತಿಮಳಾದ ಭಾರ್ಗವಕನ್ಯೆ ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಳು.

Verse 22

विचरंतीं वनोद्देशे दंडोऽपश्यदनुत्तमाम् । उत्तुंगपीवरीं श्यामां चंद्राभवदनां शुभाम्

ಅರಣ್ಯಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅನುತ್ತಮಳಾದ ಶುಭಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ದಂಡನು ಕಂಡನು—ಅವಳು ಎತ್ತರದವಳು, ಪೀವರದೇಹಿನಿ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದವಳು, ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಮುಖವಳಿಯುಳ್ಳವಳು.

Verse 23

सुनासां चारुसर्वांगीं पीनोन्नतपयोधराम् । मध्ये क्षामां च विस्तीर्णां दृष्ट्वा तां कुरुते मुदम्

ಸುಂದರ ನಾಸಿಕೆಯುಳ್ಳ, ಸರ್ವಾಂಗಸುಂದರಿಯಾದ, ಪೀನೋನ್ನತಸ್ತನಯುತಳಾದ, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕ್ಷೀಣಳಾದರೂ ವಿಸ್ತಾರವಾದ (ಕಟಿ-ನಿತಂಬ) ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಹರ್ಷಗೊಂಡನು.

Verse 24

एकवस्त्रां वने चैकां प्रथमे यौवने स्थिताम् । स तां दृष्ट्वात्वधर्मेण अनंगशरपीडितः

ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಏಕಾಕಿನಿಯಾಗಿ, ಏಕವಸ್ತ್ರಧಾರಿಣಿಯಾಗಿ, ಪ್ರಥಮ ಯೌವನದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತಳಾದ ಆಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಅಧರ್ಮವಶವಾಗಿ ಅನಂಗನ ಶರಗಳಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದನು.

Verse 25

अभिगम्य सुविश्रांतां कन्यां वचनमब्रवीत् । कुतस्त्वमसि सुश्रोणि कस्य चासि सुशोभने

ಸುವಿಶ್ರಾಂತಳಾದ ಆ ಕನ್ಯೆಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಅವನು ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ, ನೀನು ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದೆ? ಹೇ ಸುಶೋಭನೆ, ನೀನು ಯಾರ ಪುತ್ರಿ?”

Verse 26

पीडतोहमनंगेन पृच्छामि त्वां सुशोभने । त्वया मेऽपहृतं चित्तं दर्शनादेव सुंदरि

ನಾನು ಅನಂಗ (ಕಾಮದೇವ)ನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿದ್ದೇನೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಅತಿಶಯ ಶೋಭನೆಯೇ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ಹೇ ಸುಂದರಿ, ನಿನ್ನ ದರ್ಶನಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ನೀನು ನನ್ನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಅಪಹರಿಸಿದ್ದೆ.

Verse 27

इदं ते वदनं रम्यं मुनीनां चित्तहारकम् । यद्यहं न लभे भोक्तुं मृतं मामवधारय

ನಿನ್ನ ಮುಖವು ಅತಿ ರಮ್ಯ; ಅದು ಮುನಿಗಳ ಚಿತ್ತವನ್ನೂ ಹರಣಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಭಾಗ್ಯ ಪಡೆಯದಿದ್ದರೆ, ನನ್ನನ್ನು ಮೃತನಂತೆ ತಿಳಿ.

Verse 28

त्वया हृता मम प्राणा मां जीवय सुलोचने । दासोस्मि ते वरारोहे भक्तं मां भज शोभने

ನೀನು ನನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಹರಣಮಾಡಿದ್ದೀ; ಹೇ ಸುಲೋಚನೆ, ನನ್ನನ್ನು ಜೀವಿಸು. ಹೇ ವರಾರೋಹೆ, ನಾನು ನಿನ್ನ ದಾಸನು—ಹೇ ಶೋಭನೆ, ನಿನ್ನ ಭಕ್ತನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು.

Verse 29

तस्यैवं तु ब्रुवाणस्य मदोन्मत्तस्य कामिनः । भार्गवी प्रत्युवाचेदं वचः सविनयं नृपम्

ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದ, ಗರ್ವಮತ್ತನಾಗಿ ಕಾಮವಶನಾದ ಆ ಕಾಮಿಗೆ ಭಾರ್ಗವೀ ರಾಜನಿಗೆ ವಿನಯಪೂರ್ಣ ವಚನಗಳಿಂದ ಪ್ರತಿಯುತ್ತರ ನೀಡಿದಳು.

Verse 30

भार्गवस्य सुतां विद्धि शुक्रस्याक्लिष्टकर्मणः । अरजां नाम राजेंद्र ज्येष्ठामाश्रमवासिनः

ಹೇ ರಾಜೇಂದ್ರ, ಅವಳನ್ನು ಭೃಗು ವಂಶದ ಶುಕ್ರನ ಪುತ್ರಿಯೆಂದು ತಿಳಿ; ಅವನ ಕರ್ಮಗಳು ಅಕ್ಲಿಷ್ಟ. ಅವಳ ಹೆಸರು ಅರಜಾ; ಆಶ್ರಮವಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಅವಳು ಜ್ಯೇಷ್ಠೆ.

Verse 31

शुक्रः पिता मे राजेंद्र त्वं च शिष्यो महात्मनः । धर्मतो भगिनी चाहं भवामि नृपनंदन

ರಾಜೇಂದ್ರಾ! ಶುಕ್ರನು ನನ್ನ ತಂದೆ; ನೀನು ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಶಿಷ್ಯನು. ಆದ್ದರಿಂದ ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಾನು ನಿನ್ನ ಸಹೋದರಿ, ಓ ನೃಪನಂದನ।

Verse 32

एवंविधं वचो वक्तुं न त्वमर्हसि पार्थिव । अन्येभ्योपि सुदुष्टेभ्यो रक्ष्या चाहं सदा त्वया

ಹೇ ಪಾರ್ಥಿವ! ಇಂತಹ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನೀನು ಹೇಳುವುದು ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ. ಇತರ ಅತಿದುಷ್ಟರಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು ನೀನು ಸದಾ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು।

Verse 33

क्रोधनो मे पिता रौद्रो भस्मत्वं त्वां समानयेत् । अथवा राजधर्मेणासंबंधं कुरुषे बलात्

ನನ್ನ ತಂದೆ ರೌದ್ರನೂ ಕ್ರೋಧಶೀಲನೂ; ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡಬಹುದು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ರಾಜಧರ್ಮಾನುಸಾರ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ನಿನ್ನ (ನನ್ನೊಡನೆ) ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಡಿದುಹಾಕಲಾಗುವುದು।

Verse 34

पितरं याचयस्व त्वं धर्मदृष्टेन कर्मणा । वरयस्व नृपश्रेष्ठ पितरं मे महाद्युतिम्

ಧರ್ಮದೃಷ್ಟಿಯುಕ್ತ ಕರ್ಮದಿಂದ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ನೀನು ಬೇಡಿಕೊ. ಓ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ! ಮಹಾದ್ಯುತಿಯುಳ್ಳ ನನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನೇ ವರವಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡು।

Verse 35

अन्यथा विपुलं दुःखं तव घोरं भवेद्ध्रुवम् । क्रुद्धो हि मे पिता सर्वं त्रैलोक्यमभिनिर्दहेत्

ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಿನಗೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಘೋರವೂ ಅಪಾರವೂ ಆದ ದುಃಖ ಉಂಟಾಗುವುದು; ಏಕೆಂದರೆ ನನ್ನ ತಂದೆ ಕೋಪಗೊಂಡರೆ ಸಮಸ್ತ ತ್ರೈಲೋಕ್ಯವನ್ನೇ ದಹಿಸಿಬಿಡುವನು।

Verse 36

ततोऽशुभं महाघोरं श्रुत्वा दंडः सुदारुणम् । प्रत्युवाच मदोन्मत्तः शिरसाभिनतः पुनः

ಆಮೇಲೆ ಆ ಅಶುಭವಾದ ಮಹಾಘೋರ, ಅತ್ಯಂತ ಕಠೋರ ದಂಡವನ್ನು ಕೇಳಿ, ಗರ್ವಮದದಿಂದ ಮತ್ತನಾದವನು ಮತ್ತೆ ಶಿರಸ್ಸು ವಾಲಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।

Verse 37

प्रसादं कुरु सुश्रोणि कामोन्मत्तस्य कामिनि । त्वया रुद्धा मम प्राणा विशीर्यंति शुभानने

ಹೇ ಸುಶ್ರೋಣಿ ಪ್ರಿಯೆ, ಕಾಮೋನ್ಮತ್ತನಾದ ಈ ಕಾಮಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಸಾದ ಮಾಡು. ಹೇ ಶುಭಾನನೆ, ನಿನ್ನಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಟ್ಟ ನನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳು ಚೂರಾಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಇದೆ।

Verse 38

त्वां प्राप्य वैरं मेऽत्रास्तु वधो वापि महत्तरः । भक्तं भजस्व मां भीरु त्वयि भक्तिर्हि मे परा

ನಿನ್ನನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ವೈರವೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯವಾಗಲಿ—ಅದು ನನ್ನ ವಧವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನೂ ಮಹತ್ತರ ಫಲವಾಗಲಿ. ಹೇ ಭೀರು, ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸು; ಏಕೆಂದರೆ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನನ್ನ ಪರಮ ಭಕ್ತಿ ಇದೆ।

Verse 39

एवमुक्त्वा तु तां कन्यां बलात्संगृह्य बाहुना । अन्येन राज्ञा हस्तेन विवस्त्रा सा तथा कृता

ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಆ ರಾಜನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಆ ಕನ್ಯೆಯ ಕೈಯನ್ನು ಹಿಡಿದನು; ಮತ್ತೊಂದು ಕೈಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ವಸ್ತ್ರಾವರಣವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿದನು—ಇದು ಧರ್ಮಮರ್ಯಾದೆಯ ಘೋರ ಉಲ್ಲಂಘನೆ.

Verse 40

अंगमंगे समाश्लेष्य मुखे चैव मुखं कृतम् । विस्फुरंतीं यथाकामं मैथुनायोपचक्रमे

ಅಂಗಾಂಗವಾಗಿ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಮುಖಕ್ಕೆ ಮುಖವನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಅವಳು ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅವನು ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಮೈಥುನಕ್ಕೆ ಪ್ರವೃತ್ತನಾದನು।

Verse 41

तमनर्थं महाघोरं दंडः कृत्वा सुदारुणम् । नगरं स्वं जगामाशु मदोन्मत्त इव द्विपः

ಆ ದುಷ್ಟ ಅನರ್ಥಕಾರನಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಘೋರವಾದ ಕಠಿಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಿ, ಮದೋನ್ಮತ್ತ ಗಜದಂತೆ ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದನು।

Verse 42

भार्गवी रुदती दीना आश्रमस्याविदूरतः । प्रत्यपालयदुद्विग्ना पितरं देवसम्मितम्

ಭಾರ್ಗವೀ ದೀನವಾಗಿ ಅಳುತ್ತಾ ಆಶ್ರಮದ ಅತಿದೂರವಲ್ಲದೆ ನಿಂತು, ದೇವಸಮಾನವಾಗಿ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ತನ್ನ ತಂದೆಯನ್ನು ಆತಂಕದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿತ್ತು।

Verse 43

स मुहूर्तादुपस्पृश्य देवर्षिरमितद्युतिः । स्वमाश्रमं शिष्यवृतं क्षुधार्तः सन्यवर्तत

ಆಮೇಲೆ ಅಮಿತ ತೇಜಸ್ಸಿನ ದೇವರ್ಷಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ, ಶಿಷ್ಯವೃಂದದಿಂದ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು।

Verse 44

सोपश्यदरजां दीनां रजसा समभिप्लुताम् । चंद्रस्य घनसंयुक्तां ज्योत्स्नामिव पराजिताम्

ಅವನು ಆ ನಿರ್ಮಲೆಯನ್ನು ಈಗ ದೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, ಧೂಳಿನಿಂದ ಮುಚ್ಚಲ್ಪಟ್ಟಂತೆ ಕಂಡನು—ಮೋಡಗಳಿಂದ ಆವೃತ ಚಂದ್ರನ ಜ್ಯೋತ್ಸ್ನೆ ಸೋತಂತಿರುವಂತೆ।

Verse 45

तस्य रोषः समभवत्क्षुधार्तस्य महात्मनः । निर्दहन्निव लोकांस्त्रींस्तान्शिष्यान्समुवाच ह

ಹಸಿವಿನಿಂದ ಪೀಡಿತನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಕೋಪ ಉದಯವಾಯಿತು; ತ್ರಿಲೋಕವನ್ನೇ ದಹಿಸುವಂತೆ, ಅವನು ಆ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು।

Verse 46

पश्यध्वं विपरीतस्य दंडस्यादीर्घदर्शिनः । विपत्तिं घोरसंकाशां दीप्तामग्निशिखामिव

ನೋಡಿರಿ; ದಂಡದ ಪ್ರತಿಫಲವು ತಿರುಗಿ ಈ ದೂರದರ್ಶಿ ಪುರುಷನ ಮೇಲೆ ಬಂದ ಭೀಕರ ವಿಪತ್ತು, ದೀಪ್ತ ಅಗ್ನಿಶಿಖೆಯಂತೆ ಜ್ವಲಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 47

यन्नाशं दुर्गतिं प्राप्तस्सानुगश्च न संशयः । यस्तु दीप्तहुताशस्य अर्चिः संस्पृष्टवानिह

ಇಲ್ಲಿ ದೀಪ್ತ ಹುತಾಶನ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಶಗೊಂಡವನು ತನ್ನ ಅನುಚರರೊಡನೆ ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನಾಶವನ್ನೂ ದುರ್ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾನೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ; ಆದರೆ ಆ ಜ್ವಾಲೆಗೆ ಸ್ಪರ್ಶವಾಗದವನು ಆ ಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯನು।

Verse 48

यस्मात्स कृतवान्पापमीदृशं घोरसंमितम् । तस्मात्प्राप्स्यति दुर्मेधाः पांसुवर्षमनुत्तमम्

ಅವನು ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲೇ ಭೀಕರವಾದ ಇಂತಹ ಪಾಪವನ್ನು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ, ಆ ದುರ್ಮೇಧಿ ಅನುತ್ತಮವಾದ ಧೂಳಿವರ್ಷವನ್ನು (ಅಪಮಾನ ಹಾಗೂ ವಿಪತ್ತು) ಅನುಭವಿಸುವನು।

Verse 49

कुराजा देशसंयुक्तः सभृत्यबलवाहनः । पापकर्मसमाचारो वधं प्राप्स्यति दुर्मतिः

ಆ ದುಷ್ಟ ರಾಜನು—ತನ್ನ ದೇಶದೊಡನೆ, ಭೃತ್ಯರು, ಸೇನೆ ಮತ್ತು ವಾಹನಗಳೊಂದಿಗೆ—ಪಾಪಾಚಾರದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ, ದುರ್ಮತಿಯ ಕಾರಣದಿಂದ ಮರಣವನ್ನು ಪಡೆಯುವನು।

Verse 50

समंताद्योजनशतं विषयं चास्य दुर्मतेः । धुनोतु पांसुवर्षेण महता पाकशासनः

ಪಾಕಶಾಸನ ಇಂದ್ರನು ಆ ದುಷ್ಟಬುದ್ಧಿಯವನ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಸುತ್ತಲೂ ನೂರು ಯೋಜನಗಳವರೆಗೆ ಮಹಾಧೂಳಿವರ್ಷದಿಂದ ಕದಡಿ ನಾಶಮಾಡಲಿ।

Verse 51

सर्वसत्वानि यानीह जंगमस्थावराणि वै । सर्वेषां पांसुवर्षेण क्षयः क्षिप्रं भविष्यति

ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲಾ ಸತ್ತ್ವಗಳು—ಚರ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಾವರ—ಧೂಳಿವೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಶೀಘ್ರವೇ ಕ್ಷಯವು ಸಂಭವಿಸುವುದು.

Verse 52

दंडस्य विषयो यावत्तावत्सवनमाश्रमम् । पांसुवर्षमिवाकस्मात्सप्तरात्रं भविष्यति

ದಂಡಾಧಿಕಾರ ಎಷ್ಟರವರೆಗೆ ವ್ಯಾಪಿಸುವುದೋ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಆ ಆಶ್ರಮವು ಸವನಯಾಗಮಂಡಪದಂತೆ ಆಗುವುದು; ಅಕಸ್ಮಾತ್ ಧೂಳಿವೃಷ್ಟಿಯಂತೆ ಅದು ಏಳು ರಾತ್ರಿಗಳವರೆಗೆ ಇರುವುದು.

Verse 53

इत्युक्त्वा क्रोधसंतप्तस्तमाश्रमनिवासिनम् । जनं जनपदस्यांते स्थीयतामित्युवाच ह

ಇಂತೆಂದು ಹೇಳಿ ಕ್ರೋಧದಿಂದ ದಹಿಸಿದವನು ಆ ಆಶ್ರಮನಿವಾಸಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ—“ಜನರು ರಾಜ್ಯಸೀಮೆಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರಲಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.

Verse 54

उक्तमात्रे उशनसा आश्रमावसथो जनः । क्षिप्रं तु विषयात्तस्मात्स्थानं चक्रे च बाह्यतः

ಉಶನಸನು ಹೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿದ್ದ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿ ಆ ವಿಷಯಪ್ರದೇಶದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಶೀಘ್ರವೇ ಹೊರಗೆ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಂಡನು.

Verse 55

तं तथोक्त्वा मुनिजनमरजामिदमब्रवीत् । आश्रमे त्वं सुदुर्मेधे वस चेह समाहिता

ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಮುನಿಪತ್ನಿ ಇಂತೆಂದಳು—“ಓ ಅತಿ ಮಂದಬುದ್ಧಿಯವನೇ, ನೀನು ಈ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಸಮಾಹಿತನಾಗಿ ವಾಸಿಸು.”

Verse 56

इदं योजनपर्यंतमाश्रमं रुचिरप्रभम् । अरजे विरजास्तिष्ठ कालमत्र समाश्शतम्

ಈ ಆಶ್ರಮವು ಒಂದು ಯೋಜನದವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿ, ಮನೋಹರ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ. ಓ ವಿರಜಾ, ಈ ನಿರ್ಮಲ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ವಾಸಿಸು।

Verse 57

श्रुत्वा नियोगं विप्रर्षेररजा भार्गवी तदा । तथेति पितरं प्राह भार्गवं भृशदुःखिता

ನಿಯೋಗ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಯ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೇಳಿ, ಭಾರ್ಗವೀ ಅರಜಾ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾಗಿ ತನ್ನ ತಂದೆ ಭಾರ್ಗವನಿಗೆ—“ತಥೇತಿ” ಎಂದು ಹೇಳಿದಳು।

Verse 58

इत्युक्त्वा भार्गवो वासं तस्मादन्यमुपाक्रमत् । सप्ताहे भस्मसाद्भूतं यथोक्तं ब्रह्मवादिना

ಇಂತೆಂದು ಭಾರ್ಗವನು ಆ ವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸಿದನು. ಒಂದು ವಾರದಲ್ಲೇ ಅದು ಭಸ್ಮವಾಯಿತು—ಬ್ರಹ್ಮವಿದನು ಹೇಳಿದಂತೆಯೇ।

Verse 59

तस्माद्दंडस्य विषयो विंध्यशैलस्य मानुष । शप्तो ह्युशनसा राम तदाभूद्धर्षणे कृते

ಆದ್ದರಿಂದ, ಓ ಮಾನವನೇ, ವಿಂಧ್ಯ ಪರ್ವತವು ದಂಡನೆಯ ವಿಷಯಸ್ಥಳವಾಯಿತು. ಓ ರಾಮ, ಆ ಧರ್ಷಣೆ ನಡೆದಾಗ ಉಶನಸ್ (ಶುಕ್ರ) ಅವನಿಗೆ ಶಾಪ ನೀಡಿದನು।

Verse 60

ततःप्रभृति काकुत्स्थ दंडकारण्यमुच्यते । एतत्ते सर्वमाख्यातं यन्मां पृच्छसि राघव

ಅಂದಿನಿಂದ, ಓ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥ, ಅದು ದಂಡಕಾರಣ್ಯವೆಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಓ ರಾಘವ, ನೀನು ನನ್ನನ್ನು ಕೇಳಿದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾನು ವಿವರಿಸಿದೆನು।

Verse 61

संध्यामुपासितुं वीर समयो ह्यतिवर्तते । एते महर्षयो राम पूर्णकुंभाः समंततः

ಹೇ ವೀರ, ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಯ ಸಮಯ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಹೇ ರಾಮ, ಈ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಸುತ್ತಮುತ್ತಲೂ ಪೂರ್ಣಕುಂಭಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ.

Verse 62

कृतोदका नरव्याघ्र पूजयंति दिवाकरम् । सर्वैरॄषिभिरभ्यस्तैः स्तोत्रैर्ब्रह्मादिभिः कृतैः

ಹೇ ನರవ్యಾಘ್ರ, ಅರ್ಘ್ಯೋದಕವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಅವರು ದಿವಾಕರನಾದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಪೂಜಿಸುತ್ತಾರೆ—ಬ್ರಹ್ಮಾದಿ ಆದ್ಯರಿಂದ ರಚಿತವಾಗಿದ್ದು, ಎಲ್ಲ ಋಷಿಗಳಿಂದ ಅಭ್ಯಾಸಿತವಾದ ಸ್ತೋತ್ರಗಳಿಂದ.

Verse 63

रविरस्तंगतो राम गत्वोदकमुपस्पृश । ॠषेर्वचनमादाय रामः संध्यामुपासितुम्

ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಂಗತವಾದಾಗ, ಹೇ ರಾಮ, ಅವನು ನೀರಿನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿದನು. ಋಷಿಯ ವಚನವನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಧರಿಸಿ ರಾಮನು ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆಗೆ ತೊಡಗಿದನು.

Verse 64

उपचक्राम तत्पुण्यं ससरोरघुनंदनः । अथ तस्मिन्वनोद्देशे रम्ये पादपशोभिते

ಆಗ ರಘುನಂದನನು ಆ ಪುಣ್ಯ ಸರೋವರದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿದನು. ನಂತರ ವೃಕ್ಷಶೋಭಿತವಾದ ಆ रम್ಯ ವನಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ (ಅವನು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಸಾಗಿದನು).

Verse 65

नदपुण्ये गिरिवरे कोकिलाशतमंडिते । नानापक्षिरवोद्याने नानामृगसमाकुले

ಪವಿತ್ರ ನದಿಗಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಪಾವನವಾದ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ—ನೂರಾರು ಕೋಕಿಲಗಳಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿ—ಒಂದು ಉದ್ಯಾನವಿತ್ತು; ಅಲ್ಲಿ ನಾನಾವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕಲರವ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದು, ವಿವಿಧ ಮೃಗಸಮೂಹಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು.

Verse 66

सिंहव्याघ्रसमाकीर्णे नानाद्विजसमावृते । गृध्रोलूकौ प्रवसितौ बहून्वर्षगणानपि

ಸಿಂಹ-ಹುಲಿಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ, ನಾನಾವಿಧ ಪಕ್ಷಿಗಳಿಂದ ಆವರಿತವಾದ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಗಿಡುಗ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ ಕೂಡ ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ತನಕ ಅಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದವು।

Verse 67

अथोलूकस्य भवनं गृध्रः पापविनिश्चयः । ममेदमिति कृत्वाऽसौ कलहं तेन चाकरोत्

ಆಮೇಲೆ ಪಾಪದಲ್ಲಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಹೊಂದಿದ ಗಿಡುಗ ‘ಇದು ನನ್ನದೇ’ ಎಂದುಕೊಂಡು ಗೂಬೆಯ ನಿವಾಸವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಬೇಕೆಂದು ಅವನೊಡನೆ ಕಲಹವನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿತು।

Verse 68

राजा सर्वस्य लोकस्य रामो राजीवलोचनः । तं प्रपद्यावहै शीघ्रं कस्यैतद्भवनं भवेत्

ಸರ್ವಲೋಕಗಳ ರಾಜನಾದ ಕಮಲನಯನ ಶ್ರೀರಾಮನನ್ನು—ಬೇಗನೆ ಶರಣಾಗೋಣ. ಈ ನಿವಾಸವು ಯಾರದಾಗಿರಬಹುದು?

Verse 69

गृध्रोलूकौ प्रपद्येतां जातकोपावमर्षिणौ । रामं प्रपद्यतौ शीघ्रं कलिव्याकुलचेतसौ

ಹೊಸಾಗಿ ಉರಿದ ಕೋಪ ಮತ್ತು ಅವಮಾನಭಾವದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಿಡುಗ-ಗೂಬೆಗಳು, ಕಲಿಯ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಚಿತ್ತರಾಗಿ, ಬೇಗನೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಶರಣಾದವು।

Verse 70

तौ परस्परविद्वेषौ स्पृशतश्चरणौ तथा । अथ दृष्ट्वा राघवेंद्रं गृध्रो वचनमब्रवीत्

ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷವಿದ್ದರೂ ಅವರು ಅವನ ಪಾದಗಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದರು. ಬಳಿಕ ರಾಘವೇಂದ್ರನನ್ನು ಕಂಡು ಗಿಡುಗನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿತು।

Verse 71

सुराणामसुराणां च त्वं प्रधानो मतो मम । बृहस्पतेश्च शुक्राच्च त्वं विशिष्टो महामतिः

ದೇವರೂ ಅಸುರರೂ—ಇವರಿಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ನನ್ನ ಮತದಲ್ಲಿ ನೀನೇ ಪ್ರಧಾನನು; ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಮತ್ತು ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯರಿಗಿಂತಲೂ, ಹೇ ಮಹಾಮತೇ, ನೀನು ವಿಶಿಷ್ಟನು।

Verse 72

परावरज्ञो भूतानां मर्त्ये शक्र इवापरः । दुर्निरीक्षो यथा सूर्यो हिमवानिव गौरवे

ನೀನು ಸಮಸ್ತ ಭೂತಗಳ ಪರ-ಅಪರ ತತ್ತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿದವನು; ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ನೀನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಇಂದ್ರನಂತೆ. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವುದು ದುಸ್ತರ, ಗೌರವದಲ್ಲಿ ನೀನು ಹಿಮವಂತನ ಸಮಾನ.

Verse 73

सागरश्चासि गांभीर्ये लोकपालो यमो ह्यसि । क्षांत्या धरण्या तुल्योसि शीघ्रत्वे ह्यनिलोपमः

ಗಾಂಭೀರ್ಯದಲ್ಲಿ ನೀನು ಸಾಗರದಂತೆ; ಲೋಕಪಾಲನಾಗಿ ನೀನು ಯಮನೇ. ಕ್ಷಮೆಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಧರಣಿಯ ಸಮಾನ; ವೇಗದಲ್ಲಿ ನೀನು ಅನಿಲದಂತೆ ಅಪೂರ್ವ.

Verse 74

गुरुस्त्वं सर्वसंपन्नो विष्णुरूपोसि राघव । अमर्षी दुर्जयो जेता सर्वास्त्रविधिपारगः

ನೀನು ಗುರು, ಸರ್ವಸಂಪನ್ನ; ಹೇ ರಾಘವ, ನೀನು ವಿಷ್ಣುರೂಪನು. ನೀನು ಅಮರ್ಷಿ, ದುರ್ಜೇಯ, ಜಯಶೀಲ; ಸರ್ವ ಅಸ್ತ್ರವಿಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರಂಗತನು.

Verse 75

शृणु त्वं मम देवेश विज्ञाप्यं नरपुंगव । ममालयं पूर्वकृतं बाहुवीर्येण वै प्रभो

ಹೇ ದೇವೇಶ, ಹೇ ನರಪುಂಗವ, ನನ್ನ ವಿನಂತಿಯನ್ನು ಕೇಳು: ಹೇ ಪ್ರಭೋ, ನಾನು ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ಬಾಹುಬಲದಿಂದ ನನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೆ.

Verse 76

उलूको हरते राजंस्त्वत्समीपे विशेषतः । ईदृशोयं दुराचारस्त्वदाज्ञा लंघको नृप

ಓ ರಾಜನೇ, ಉಲೂಕನು ನಿನ್ನ ಸಮೀಪದಲ್ಲೇ, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲೇ ಕಳ್ಳತನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಇದು ದುರುಚಾರ; ಓ ನೃಪ, ನಿನ್ನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಲಂಘಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 77

प्राणांतिकेन दंडेन राम शासितुमर्हसि । एवमुक्ते तु गृध्रेण उलूको वाक्यमब्रवीत्

ಓ ರಾಮ, ಪ್ರಾಣಾಂತಕ ದಂಡವರೆಗೆ ವಿಧಿಸಿ ಇವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸುವುದು ನಿನಗೆ ಯುಕ್ತ—ಎಂದು ಗೃಧ್ರನು ಹೇಳಿದಾಗ, ಉಲೂಕನು ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 78

शृणु देव मम ज्ञाप्यमेकचित्तो नराधिप । सोमाच्छक्राच्च सूर्याच्च धनदाच्च यमात्तथा

ಹೇ ದೇವ, ಹೇ ನರಾಧಿಪ, ಏಕಚಿತ್ತದಿಂದ ನನ್ನ ತಿಳಿವಳಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳು—ಇದು ನನಗೆ ಸೋಮ, ಶಕ್ರ, ಸೂರ್ಯ, ಧನದ (ಕುಬೇರ) ಹಾಗೂ ಯಮರಿಂದ ತಿಳಿದು ಬಂದಿದೆ.

Verse 79

जायते वै नृपो राम किंचिद्भवति मानुषः । त्वं तु सर्वमयो देवो नारायणपरायणः

ಓ ರಾಮ, ರಾಜನು ಜನಿಸಿ ಕೆಲಮಟ್ಟಿಗೆ ಮಾನವನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆದರೆ ನೀನು ಸರ್ವಮಯ ದೇವ, ನಾರಾಯಣನಲ್ಲೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪರಾಯಣನು.

Verse 80

प्रोच्यते सोमता राजन्सम्यक्कार्ये विचारिते । सम्यग्रक्षसि तापेभ्यस्तमोघ्नो हि यतो भवान्

ಓ ರಾಜನೇ, ವಿಷಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ನಿನ್ನ ‘ಸೋಮತಾ’ (ಚಂದ್ರಸಮ ಶೀತಲ ಕೃಪೆ) ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ತಾಪಗಳಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ರಕ್ಷಿಸುತ್ತೀ, ನಿಜಕ್ಕೂ ತಮೋಘ್ನನು.

Verse 81

दोषे दंडात्प्रजानां त्वं यतः पापभयापहः । दाता प्रहर्ता गोप्ता च तेनेंद्र इव नो भवान्

ನೀನು ಪ್ರಜೆಗಳ ದೋಷಗಳಿಗೆ ದಂಡ ವಿಧಿಸಿ ಪಾಪಜನಿತ ಭಯವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತೀ. ನೀನು ದಾತ, ಶಿಕ್ಷಕ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಕ; ಆದ್ದರಿಂದ ನಮಗೆ ನೀನು ಇಂದ್ರನಂತೆ ಇದ್ದೀ.

Verse 82

अधृष्यः सर्वभूतेषु तेजसा चानलो मतः । अभीक्ष्णं तपसे पापांस्तेन त्वं राम भास्करः

ಓ ರಾಮ, ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ನೀನು ಅಜೇಯ; ನಿನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ಅಗ್ನಿಸ್ವರূপನೆಂದು ಎಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತೀ. ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ನೀನು ನಿರಂತರ ಪಾಪಿಗಳನ್ನು ದಹಿಸುತ್ತೀ; ಆದ್ದರಿಂದ ನೀನು ಭಾಸ್ಕರ—ಸೂರ್ಯಸಮಾನ.

Verse 83

साक्षाद्वित्तेशतुल्यस्त्वमथवा धनदाधिकः । चित्तायत्ता तु पत्नीश्रीर्नित्यं ते राजसत्तम

ನೀನು ನೇರವಾಗಿ ವಿಟ್ಟೇಶನಿಗೆ ಸಮಾನ, ಅಥವಾ ಕುಬೇರನಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ. ಆದರೆ ರಾಜಸತ್ತಮನೇ, ಪತ್ನಿರೂಪ ಗೃಹಲಕ್ಷ್ಮಿಯ ಶ್ರೀಸಂಪತ್ತು ಸದಾ ನಿನ್ನ ಚಿತ್ತದ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 84

धनदस्य तु कोशेन धनदस्तेन वैभवान् । समः सर्वेषु भूतेषु स्थावरेषु चरेषु च

ಧನದ (ಕುಬೇರ)ನ ಕೋಶದಿಂದ ಅವನು ಐಶ್ವರ್ಯ-ವೈಭವದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿದ್ದನು; ಮತ್ತು ಸ್ಥಾವರ-ಜಂಗಮ ಎಲ್ಲ ಭೂತಗಳ ಮೇಲೂ ಸಮದೃಷ್ಟಿಯುಳ್ಳವನಾಗಿದ್ದನು.

Verse 85

शत्रौ मित्रे च ते दृष्टिः समंताद्याति राघव । धर्मेण शासनं नित्यं व्यवहारविधिक्रमैः

ಓ ರಾಘವ, ಶತ್ರುವಿಗೂ ಮಿತ್ರನಿಗೂ ನಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಮಾನವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸುತ್ತದೆ. ನೀನು ಸದಾ ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ, ವ್ಯವಹಾರ-ವಿಧಿಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಆಡಳಿತ ಮಾಡುತ್ತೀ.

Verse 86

यस्य रुष्यसि वै राम मृत्युस्तस्याभिधीयते । गीयसे तेन वै राजन्यम इत्यभिविश्रुतः

ಹೇ ರಾಮ, ನೀನು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವೆಯೋ ಅವನು ಮರಣವನ್ನು ಸೇರುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಕಾರಣ, ಹೇ ರಾಜನ್, ನೀನು ‘ಯಮ’ (ಮೃತ್ಯುದೇವ) ಎಂದು ಗೀತನಾಗಿ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾಗಿದ್ದೀಯೆ.

Verse 87

यश्चासौ मानुषो भावो भवतो नृपसत्तम । आनृशंस्यपरो राजा सर्वेषु कृपयान्वितः

ಹೇ ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠ, ನಿನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಆ ನಿಜವಾದ ಮಾನವೀಯ ಭಾವ—ಅಕ್ರೂರತೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ರಾಜನಾಗಿರುವುದು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರ ಮೇಲೂ ಕರುಣೆಯಿಂದ ಯುಕ್ತನಾಗಿರುವುದು—ಅತಿಶಯ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 88

दुर्बलस्य त्वनाथस्य राजा भवति वै बलम् । अचक्षुषो भवेच्चक्षुरमतेषु मतिर्भवेत्

ದುರ್ಬಲನಿಗೂ ಅನಾಥನಿಗೂ ರಾಜನೇ ನಿಜವಾಗಿ ಬಲವಾಗುತ್ತಾನೆ; ಕಣ್ಣುಗಳಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಅವನೇ ಕಣ್ಣು, ಸಲಹೆಯಿಲ್ಲದವರಿಗೆ ಅವನೇ ವಿವೇಕವಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 89

अस्माकमपि नाथस्त्वं श्रूयतां मम धार्मिक । भवता तत्र मंतव्यं यथैते किल पक्षिणः

ನೀನು ನಮ್ಮದೂ ನಾಥನು. ಹೇ ಧಾರ್ಮಿಕ, ನನ್ನ ಮಾತು ಕೇಳು; ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಈ ಪಕ್ಷಿಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಮಾಡಿದಂತೆ/ಮಾಡುತ್ತಿರುವಂತೆ ನೀನು ವಿಚಾರಿಸಬೇಕು.

Verse 90

योस्मन्नाथः स पक्षींद्रो भवतो विनियोज्यकः । अस्वाम्यं देव नास्माकं सन्निधौ भवतः प्रभो

ನಮ್ಮ ನಾಥನಾದ ಆ ಪಕ್ಷೀಂದ್ರನು ನಿನ್ನಿಂದಲೇ ನಿಯೋಜಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೇ ದೇವ, ಹೇ ಪ್ರಭು, ನಿನ್ನ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಸ್ವಾಮಿಯ ಅಭಾವವಾಗಲಾರದು.

Verse 91

भवतैव कृतं पूर्वं भूतग्रामं चतुर्विधम् । ममालयप्रविष्टस्तु गृध्रो मां बाधते नृप

ಹೇ ನೃಪಾ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಚತುರ್ವಿಧ ಭೂತಸಮೂಹವನ್ನು ನೀನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದೆ; ಆದರೆ ಈಗ ನನ್ನ ನಿವಾಸಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಈ ಗಿಡುಗನು ನನಗೆ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುತ್ತಿದೆ।

Verse 92

भवान्देवमनुष्येषु शास्ता वै नरपुंगव । एतच्छ्रुत्वा तु वै रामः सचिवानाह्वयत्स्वयम्

ಹೇ ನರಪುಂಗವ! ದೇವರುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿಯೂ ನೀನೇ ಶಾಸಕನೂ ವಿಧಿದಾತನೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಸ್ವತಃ ತನ್ನ ಸಚಿವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿದನು।

Verse 93

विष्टिर्जयंतो विजयः सिद्धार्थो राष्ट्रवर्धनः । अशोको धर्मपालश्च सुमंत्रश्च महाबलः

ವಿಷ್ಟಿ, ಜಯಂತ, ವಿಜಯ, ಸಿದ್ಧಾರ್ಥ, ರಾಷ್ಟ್ರವರ್ಧನ, ಅಶೋಕ, ಧರ್ಮಪಾಲ, ಸುಮಂತ್ರ ಮತ್ತು ಮಹಾಬಲ—ಇವು ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿತ ಹೆಸರುಗಳು।

Verse 94

एते रामस्य सचिवा राज्ञो दशरथस्य च । नीतियुक्ता महात्मानः सर्वशास्त्रविशारदाः

ಇವರು ರಾಮನಿಗೂ ರಾಜ ದಶರಥನಿಗೂ ಸಚಿವರು—ಮಹಾತ್ಮರು, ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರರು, ಸರ್ವಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಹೊಂದಿದವರು।

Verse 95

सुशांताश्च कुलीनाश्च नये मंत्रे च कोविदाः । तानाहूय स धर्मात्मा पुष्पकादवरुह्य च

ಅವರು ಶಾಂತಸ್ವಭಾವದವರು, ಕುಲೀನರು, ನೀತಿ-ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಪುಣರು. ಧರ್ಮಾತ್ಮನಾದ (ರಾಮನು) ಅವರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ಪುಷ್ಪಕದಿಂದ ಇಳಿದು (ಸಂಬೋಧಿಸಿದನು)।

Verse 96

गृध्रोलूकौ विवदंतौ पृच्छति स्म रघूत्तमः । कति वर्षाणि भो गृध्र तवेदं निलयं कृतं

ಗೃಧ್ರ ಮತ್ತು ಗೂಬೆ ವಾದಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ರಘೂತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮನು ಕೇಳಿದನು— “ಓ ಗೃಧ್ರಾ! ಎಷ್ಟು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನೀನು ಈ ಸ್ಥಳವನ್ನು ನಿನ್ನ ನಿವಾಸವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವೆ?”

Verse 97

एतन्मे कौतुकं ब्रूहि यदि जानासि तत्त्वतः । एतच्छ्रुत्वा वचो गृध्रो बभाषे राघवं स्थितं

“ನೀನು ಇದನ್ನು ತತ್ತ್ವತಃ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಈ ಕುತೂಹಲವನ್ನು ಹೇಳು.” ಎಂದು ಕೇಳಿದ ಗೃಧ್ರನು ಅಲ್ಲಿ ನಿಂತ ರಾಘವನಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.

Verse 98

इयं वसुमती राम मानुषैर्बहुबाहुभिः । उच्छ्रितैराचिता सर्वा तदाप्रभृति मद्गृहं

ಓ ರಾಮಾ! ಈ ವಸುಮತಿ ಬಹುಬಾಹುಗಳೂ ಉನ್ನತ ದೇಹವೂಳ್ಳ ಮಾನವರಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ತುಂಬಿಹೋಯಿತು; ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಇದು ನನ್ನ ನಿವಾಸವಾಗಿದೆ.

Verse 99

उलूकस्त्वब्रवीद्रामं पादपैरुपशोभिता । यदैव पृथिवी राजंस्तदाप्रभृति मे गृहं

ಆಮೇಲೆ ಗೂಬೆ ರಾಮನಿಗೆ ಹೇಳಿತು— “ಓ ರಾಜನೇ! ಭೂಮಿ ಮರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ದಿನದಿಂದಲೇ ಇದು ನನ್ನ ಮನೆ.”

Verse 100

एतच्छ्रुत्वा तु रामो वै सभासद उवाचह । न सा सभा यत्र न संति वृद्धा वृद्धा न ते ये न वदंति धर्मं

ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಸಭಾಸದರಿಗೆ ಹೇಳಿದನು— “ವೃದ್ಧರು ಇಲ್ಲದ ಸ್ಥಳ ಸಭೆಯಲ್ಲ; ಧರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳದವರು ನಿಜವಾದ ವೃದ್ಧರೂ ಅಲ್ಲ.”

Verse 101

नासौ धर्मो यत्र न चास्ति सत्यं न तत्सत्यं यच्छलमभ्युपैति । ये तु सभ्याः सभां गत्वा तूष्णीं ध्यायंत आसते

ಸತ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕಡೆ ಧರ್ಮವಿಲ್ಲ; ಛಲವನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಭ್ಯರು ಸಭೆಗೆ ಹೋಗಿ ಮೌನವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಧ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿರುತ್ತಾರೆ—

Verse 102

यथाप्राप्तं न ब्रुवते सर्वे तेऽनृतवादिनः । न वक्ति च श्रुतं यश्च कामात्क्रोधात्तथा भयात्

ವಿಷಯವನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಹೇಳದವರು ಎಲ್ಲರೂ ಅನೃತವಾದಿಗಳು; ಹಾಗೆಯೇ ಕಾಮ, ಕ್ರೋಧ ಅಥವಾ ಭಯದಿಂದ ಕೇಳಿದುದನ್ನೂ ಹೇಳದವನು ಸಹ ಅಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.

Verse 103

सहस्रं वारुणाः पाशाः प्रतिमुंचंति तं नरं । तेषां संवत्सरे पूर्णे पाश एकः प्रमुच्यते

ಆ ಮನುಷ್ಯನ ಮೇಲೆ ವರುಣನ ಸಾವಿರ ಪಾಶಗಳು ಬಿಗಿಯಲ್ಪಡುತ್ತವೆ; ಒಂದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವರ್ಷ ಮುಗಿದಾಗ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಪಾಶ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

Verse 104

तस्मात्सत्यं तु वक्तव्यं जानता सत्यमंजसा । एतच्छ्रुत्वा तु सचिवा राममेवाब्रुवंस्तदा

ಆದ್ದರಿಂದ ತಿಳಿದವನು ಸತ್ಯವನ್ನು ನೇರವಾಗಿ, ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಚಿವರು ಆಗ ರಾಮನಿಗೇ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಿದರು.

Verse 105

उलूकः शोभते राजन्न तु गृध्रो महामते । त्वं प्रमाणं महाराज राजा हि परमा गतिः

ಓ ರಾಜನ್, ಗೂಬೆ ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಗಿಡುಗ ಅಲ್ಲ, ಓ ಮಹಾಮತೇ. ಮಹಾರಾಜ, ನೀವೇ ಪ್ರಮಾಣ; ಏಕೆಂದರೆ ರಾಜನೇ ಪರಮ ಗತಿ.

Verse 106

राजमूलाः प्रजाः सर्वा राजा धर्मः सनातनः । शास्ता राजा नृणां येषां न ते गच्छंति दुर्गतिम्

ಎಲ್ಲ ಪ್ರಜೆಗಳಿಗೂ ಮೂಲ ರಾಜನೇ; ರಾಜನು ಸನಾತನ ಧರ್ಮಸ್ವರೂಪನು. ಯಾರಿಗೆ ರಾಜನು ನಿಜವಾದ ಶಾಸ್ತಾ (ಶಾಸಕ)ನಾಗಿರುವನೋ, ಅವರು ದುರ್ಗತಿಗೆ ಬೀಳರು.

Verse 107

वैवस्वतेन मुक्ताश्च भवंति पुरुषोत्तमाः । सचिवानां वचः श्रुत्वा रामो वचनमब्रवीत्

ವೈವಸ್ವತ (ಯಮ)ನಿಂದ ಮುಕ್ತರಾದವರು ಪುರುಷೋತ್ತಮರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಸಚಿವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಮನು ಆಗ ತನ್ನ ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದನು.

Verse 108

श्रूयतामभिधास्यामि पुराणं यदुदाहृतं । द्यौः सचंद्रार्कनक्षत्रा सपर्वतमहीद्रुमम्

ಕೇಳಿರಿ—ಉದಾಹೃತವಾದ ಆ ಪುರಾಣವನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಚಂದ್ರ-ಸೂರ್ಯ-ನಕ್ಷತ್ರಗಳೊಡನೆ ಆಕಾಶವನ್ನೂ, ಪರ್ವತ-ವೃಕ್ಷಗಳೊಡನೆ ಭೂಮಿಯನ್ನೂ ಅದು ವರ್ಣಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 109

सलिलार्णवसंमग्नं त्रैलोक्यं सचराचरं । एकमेव तदा ह्यासीत्सर्वमेकमिवांबरं

ಆಗ ಚರಾಚರ ಸಹಿತ ತ್ರಿಲೋಕ್ಯವೆಲ್ಲ ಜಲಾರ್ಣವದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿತು; ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ, ಸಮಸ್ತ ವಿಸ್ತಾರವೂ ಒಂದೇ ಆಕಾಶದಂತೆ ಇತ್ತು.

Verse 110

पुनर्भूः सह लक्ष्म्या च विष्णोर्जठरमाविशत् । तां निगृह्य महातेजाः प्रविश्य सलिलार्णवं

ನಂತರ ಪುನರ್ಭೂ ಲಕ್ಷ್ಮಿಯೊಡನೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಜಠರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ಅವಳನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ (ವಿಷ್ಣು) ಜಲಾರ್ಣವಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 111

सुष्वाप हि कृतात्मा स बहुवर्षशतान्यपि । विष्णौ सुप्ते ततो ब्रह्मा विवेश जठरं ततः

ಆ ಕೃತಾತ್ಮನು ಅನೇಕ ಶತವರ್ಷಗಳವರೆಗೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ನಿದ್ರಿಸಿದನು. ವಿಷ್ಣು ಶಯನಿಸಿದಾಗ ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಅವರ ಜಠರದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.

Verse 112

बहुस्रोतं च तं ज्ञात्वा महायोगी समाविशत् । नाभ्यां विष्णोः समुद्भूतं पद्मं हेमविभूषितं

ಅದು ಬಹುಸ್ರೋತಸ್ವರೂಪವಾದ ವಿಸ್ತಾರವೆಂದು ತಿಳಿದು ಮಹಾಯೋಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು—ವಿಷ್ಣುವಿನ ನಾಭಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ, ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಭೂಷಿತವಾದ ಆ ಪದ್ಮದಲ್ಲಿ.

Verse 113

स तु निर्गम्य वै ब्रह्मा योगी भूत्वा महाप्रभुः । सिसृक्षुः पृथिवीं वायुं पर्वतांश्च महीरुहान्

ನಂತರ ಬ್ರಹ್ಮನು ಹೊರಬಂದು ಯೋಗಿಯಾಗಿ ಮಹಾಪ್ರಭುವಾದನು; ಸೃಷ್ಟಿಸಂಕಲ್ಪದಿಂದ ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಪರ್ವತಗಳು ಮತ್ತು ಮಹಾವೃಕ್ಷಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.

Verse 114

तदंतराः प्रजाः सर्वा मानुषांश्च सरीसृपान् । जरायुजाण्डजान्सर्वान्ससर्ज स महातपाः

ಆ ನಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಮಹಾತಪಸ್ವಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು—ಮಾನವರು ಮತ್ತು ಸರೀಸೃಪಗಳು, ಹಾಗೆಯೇ ಜರಾಯುಜ ಹಾಗೂ ಅಂಡಜ ಎಲ್ಲ ಜೀವಿಗಳನ್ನು.

Verse 115

तस्य गात्रसमुत्पन्नः कैटभो मधुना सह । दानवौ तौ महावीर्यौ घोरौ लब्धवरौ तदा

ಅವನ ದೇಹದಿಂದ ಮಧುವಿನೊಂದಿಗೆ ಕೈಟಭನು ಉದ್ಭವಿಸಿದನು. ಆ ಇಬ್ಬರು ದಾನವರು ಮಹಾವೀರ್ಯಶಾಲಿಗಳು, ಭಯಂಕರರು, ಮತ್ತು ಆ ವೇಳೆಗೆ ವರಪ್ರಾಪ್ತರಾಗಿದ್ದರು.

Verse 116

दृष्ट्वा प्रजापतिं तत्र क्रोधाविष्टावुभौ नृप । वेगेन महता भोक्तुं स्वयंभुवमधावतां

ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಯನ್ನು ಕಂಡು, ಹೇ ನೃಪ, ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟರಾಗಿ ಮಹಾವೇಗದಿಂದ ಸ್ವಯಂಭುವ (ಬ್ರಹ್ಮ)ನನ್ನು ಭಕ್ಷಿಸಲು ಧಾವಿಸಿದರು।

Verse 117

दृष्ट्वा सत्वानि सर्वाणि निस्सरन्ति पृथक्पृथक् । ब्रह्मणा संस्तुतो विष्णुर्हत्वा तौ मधुकैटभौ

ಎಲ್ಲ ಸತ್ತ್ವಗಳು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊರಬಂದು ಚದುರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಸ್ತುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವಿಷ್ಣುವು ಮಧು-ಕೈಟಭ ಎಂಬ ಆ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದನು.

Verse 118

पृथिवीं वर्धयामास स्थित्यर्थं मेदसा तयोः । मेदोगंधा तु धरणी मेदिनीत्यभिधां गता

ಸ್ಥಿತಿಗಾಗಿ ಅವನು ಆ ಇಬ್ಬರ ಮೇದಸ್ಸಿನಿಂದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ವೃದ್ಧಿಪಡಿಸಿದನು; ಆದ್ದರಿಂದ ಮೇದೋಗಂಧಯುಕ್ತ ಧರಣಿ ‘ಮೇದಿನೀ’ ಎಂಬ ನಾಮವನ್ನು ಪಡೆದಳು.

Verse 119

तस्माद्गृध्रस्त्वसत्यो वै पापकर्मापरालयम् । स्वीयं करोति पापात्मा दण्डनीयो न संशयः

ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಗೃಧ್ರನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಸತ್ಯವಂತ—ಪಾಪಕರ್ಮಿ, ಆಶ್ರಯವಿಲ್ಲದವನು. ಆ ಪಾಪಾತ್ಮನು ಪರರದ್ದನ್ನೂ ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ; ಸಂಶಯವಿಲ್ಲದೆ ದಂಡನೀಯನು.

Verse 120

ततोऽशरीरिणीवाणी अंतरिक्षात्प्रभाषते । मा वधी राम गृध्रं त्वं पूर्वंदग्धं तपोबलात्

ಅನಂತರ ಆಕಾಶದಿಂದ ಅಶರೀರವಾಣಿ ನುಡಿದಿತು—“ಹೇ ರಾಮ, ನೀನು ಈ ಗೃಧ್ರನನ್ನು ವಧಿಸಬೇಡ; ಇವನು ಪೂರ್ವದಲ್ಲೇ ತಪೋಬಲದಿಂದ ದಗ್ಧನಾಗಿದ್ದಾನೆ.”

Verse 121

पुरा गौतम दग्धोऽयं प्रजानाथो जनेश्वर । ब्रह्मदत्तस्तु नामैष शूरः सत्यव्रतः शुचिः

ಹೇ ಜನೇಶ್ವರ! ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಜಾನಾಥನು ಗೌತಮಮುನಿಯ ಶಾಪದಿಂದ ದಗ್ಧನಾದನು. ಅವನ ಹೆಸರು ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತ—ಶೂರ, ಸತ್ಯವ್ರತ, ಶುದ್ಧನು.

Verse 122

गृहमागत्य विप्रर्षेर्भोजनं प्रत्ययाचत । साग्रं वर्षशतं चैव भुक्तवान्नृपसत्तम

ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಅವನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಋಷಿಯಿಂದ ಭೋಜನವನ್ನು ಬೇಡಿದನು; ಮತ್ತು ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಪೂರ್ಣ ನೂರು ವರ್ಷಗಳು (ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚು) ಭುಂಜಿಸಿದನು.

Verse 123

ब्रह्मदत्तस्य वै तस्य पाद्यमर्घ्यं स्वयं ततः । आत्मनैवाकरोत्सम्यग्भोजनार्थं महाद्युते

ಆಮೇಲೆ, ಹೇ ಮಹಾದ್ಯುತಿಯೇ! ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಮುನ್ನ ಅವನು ಸ್ವತಃ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತನಿಗೆ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕ ಪಾದ್ಯ ಹಾಗೂ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 124

समाविश्य गृहं तस्य आहारे तु महात्मनः । नारीं पूर्णस्तनीं दृष्ट्वा हस्तेनाथ परामृशत्

ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಆಹಾರಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅವನ ಮನೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಪೂರ್ಣಸ್ತನಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವನು ಕೈಯಿಂದ ಅವಳನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿದನು.

Verse 125

अथ क्रुद्धेन मुनिना शापो दत्तः सुदारुणः । गृध्रत्वं गच्छ वै मूढ राजा मुनिमथाब्रवीत्

ಆಮೇಲೆ ಕ್ರುದ್ಧನಾದ ಮುನಿಯು ಅತ್ಯಂತ ದಾರುಣ ಶಾಪವನ್ನು ನೀಡಿದನು—“ಹೇ ಮೂಢಾ! ನೀನು ಗೃಧ್ರನಾಗು.” ಎಂದು; ನಂತರ ರಾಜನು ಮುನಿಯನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಮಾತಾಡಿದನು.

Verse 126

कृपां कुरु महाभाग शापोद्धारो भविष्यति । दयालुस्तद्वचः श्रुत्वा पुनराह नराधिप

ಹೇ ಮಹಾಭಾಗನೇ! ಕೃಪೆ ತೋರಿಸು; ಆಗ ಶಾಪೋದ್ಧಾರವಾಗುವುದು. ಆ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ದಯಾಳು ನರಾಧಿಪನು ಮತ್ತೆ ಹೇಳಿದರು.

Verse 127

उत्पत्स्यते रघुकुले रामो नाम महायशाः । इक्ष्वाकूणां महाभागो राजा राजीवलोचनः

ರಘುಕೂಲದಲ್ಲಿ ‘ರಾಮ’ ಎಂಬ ಮಹಾಯಶಸ್ವಿ ರಾಜನು ಜನಿಸುವನು—ಇಕ್ಷ್ವಾಕು ವಂಶದ ಮಹಾಭಾಗ, ಕಮಲನಯನ ನೃಪತಿ.

Verse 128

तेन दृष्टो विपापस्त्वं भविता नरपुंगव । दृष्टो रामेण तच्छ्रुत्वा बभूव पृथिवीपतिः

ಹೇ ನರಪುಂಗವನೇ! ಅವನ ದರ್ಶನದಿಂದ ನೀನು ಪಾಪರಹಿತನಾಗುವೆ. ‘ರಾಮನು ದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ’ ಎಂದು ಕೇಳಿ ಭೂಪತಿ ಶಾಂತನು, ಸಂತೃಪ್ತನಾದನು.

Verse 129

गृध्रत्वं त्यज्य वै शीघ्रं दिव्यगंधानुलेपनः । पुरुषो दिव्यरूपोऽसौ बभाषे तं नराधिपं

ಅವನು ಶೀಘ್ರವಾಗಿ ಗೃಧ್ರತ್ವವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ, ದಿವ್ಯ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಅನುಲೇಪಿತನಾಗಿ, ದಿವ್ಯರೂಪಧಾರಿಯಾಗಿ ನರಾಧಿಪನಿಗೆ ಮಾತನಾಡಿದನು.

Verse 130

साधु राघव धर्मज्ञ त्वत्प्रसादादहं विभो । विमुक्तो नरकाद्घोरादपापस्तु त्वया कृतः

ಸಾಧು, ಹೇ ರಾಘವ ಧರ್ಮಜ್ಞ ಪ್ರಭೋ! ನಿನ್ನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಘೋರ ನರಕದಿಂದ ವಿಮುಕ್ತನಾದೆ; ನೀನೇ ನನ್ನನ್ನು ಪಾಪರಹಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ.

Verse 131

विसर्जितं मया गार्ध्यं नररूपी महीपतिः । उलूकं प्राह धर्मज्ञ स्वगृहं विश कौशिक

ನನ್ನಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಂಡ ಆ ನರರೂಪಧಾರಿ ಭೂಪತಿ ರಾಜನು ಧರ್ಮಜ್ಞನಾಗಿ ಉಲೂಕನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ಹೇ ಕೌಶಿಕ, ನಿನ್ನ ಸ್ವಗೃಹಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸು।”

Verse 132

अहं संध्यामुपासित्वा गमिष्ये यत्र वै मुनिः । अथोदकमुपस्पृश्य संध्यामन्वास्य पश्चिमां

ನಾನು ಸಂಧ್ಯೋಪಾಸನೆ ನೆರವೇರಿಸಿ ಆ ಮುನಿಯಿರುವ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುವೆನು. ನಂತರ ಜಲವನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಆಚಮನ ಮಾಡಿ ಪಶ್ಚಿಮಾಭಿಮುಖನಾಗಿ ಸಾಯಂಸಂಧ್ಯೆಯನ್ನು ವಿಧಿಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸಮಾಪ್ತಿಗೊಳಿಸುವೆನು.

Verse 133

आश्रमं प्राविशद्रामः कुंभयोनेर्महात्मनः । तस्यागस्त्यो बहुगुणं फलमूलं च सादरं

ರಾಮನು ಕುಂಭಯೋನಿಯಾದ ಮಹಾತ್ಮ ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ಅಲ್ಲಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಆದರದಿಂದ ಅನೇಕ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಫಲಗಳನ್ನೂ ಭಕ್ಷ್ಯಮೂಲಗಳನ್ನೂ ಅರ್ಪಿಸಿದನು.

Verse 134

रसवंति च शाकानि भोजनार्थमुपाहरत् । सभुक्तवान्नरव्याघ्रस्तदन्नममृतोपमम्

ಅವನು ಭೋಜನಾರ್ಥವಾಗಿ ರಸವತ್ತಾದ ಶಾಕಗಳನ್ನು ತಂದನು. ನರవ్యಾಘ್ರನು ಆ ಅನ್ನವನ್ನು ಭುಂಜಿಸಿದನು; ಅದು ಅಮೃತೋಪಮವಾಗಿತ್ತು.

Verse 135

प्रीतश्च परितुष्टश्च तां रात्रिं समुपावसत् । प्रभाते काल्यमुत्थाय कृत्वाह्निकमरिंदम

ಪ್ರೀತನಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತನಾಗಿ ಅವನು ಆ ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನಿಯಮೋಪವಾಸದಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಿತು. ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಬೇಗನೆ ಎದ್ದು ಅರಿಂದಮನು ತನ್ನ ನಿತ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು (ಆಹ್ನಿಕ) ಆಚರಿಸಿದನು.

Verse 136

ॠषिं समभिचक्राम गमनाय रघूत्तमः । अभिवाद्याब्रवीद्रामो महर्षिं कुंभसंभवम्

ಪ್ರಯಾಣಾರ್ಥವಾಗಿ ರಘೂತ್ತಮ ಶ್ರೀರಾಮನು ಋಷಿಯ ಬಳಿಗೆ ಹೋದನು. ಕುಂಭಸಂಭವ ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ರಾಮನು ವಚನವನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 137

आपृच्छे साधये ब्रह्मन्ननुज्ञातुं त्वमर्हसि । धन्योस्म्यनुगृहीतोस्मि दर्शनेन महामुने

ಹೇ ಸಾಧು ಬ್ರಹ್ಮನ್, ನಾನು ವಿದಾಯ ಪಡೆಯುತ್ತೇನೆ; ಹೋಗಲು ಅನುಮತಿ ನೀಡಬೇಕು. ಹೇ ಮಹಾಮುನಿ, ನಿಮ್ಮ ದರ್ಶನದಿಂದ ನಾನು ಧನ್ಯನೂ ಅನುಗ್ರಹಿತನೂ ಆಗಿದ್ದೇನೆ.

Verse 138

दिष्ट्या चाहं भविष्यामि पावनात्मा महात्मनः । एवं ब्रुवति काकुत्स्थे वाक्यमद्भुतदर्शनं

‘ದಿಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಂದ ನಾನೂ ಪಾವನಾತ್ಮನಾಗುವೆನು.’ ಎಂದು ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾಗ ಅద్భುತ ದರ್ಶನಯುಕ್ತ ವಾಕ್ಯವು ಉದ್ಭವಿಸಿತು.

Verse 139

उवाच परमप्रीतो बाष्पनेत्रस्तपोधनः । अत्यद्भुतमिदं वाक्यं तव राम शुभाक्षरं

ತಪೋಧನ ಋಷಿ ಪರಮಪ್ರೀತಿಯಿಂದ, ಕಣ್ಣೀರಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ ಕಣ್ಣುಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೇಳಿದರು—‘ಹೇ ರಾಮ, ಶುಭಾಕ್ಷರಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ನಿನ್ನ ಈ ವಚನ ಅತ್ಯದ್ಭುತ.’

Verse 140

पावनं सर्वभूतानां त्वयोक्तं रघुनंदन । मुहूर्तमपि राम त्वां मैत्रेणेक्षंति ये नराः

ಹೇ ರಘುನಂದನ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ವಚನವು ಸರ್ವಭೂತಗಳನ್ನು ಪಾವನಗೊಳಿಸುವುದು. ಹೇ ರಾಮ, ಮಿತ್ರಭಾವದಿಂದ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರವೂ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವ ನರರೂ ಪವಿತ್ರರಾಗುತ್ತಾರೆ.

Verse 141

पावितास्सर्वसूक्तैस्ते कथ्यंते त्रिदिवौकसः । ये च त्वां घोरचक्षुर्भिरीक्षंते प्राणिनो भुवि

ಎಲ್ಲ ಪವಿತ್ರ ಸೂಕ್ತಗಳಿಂದ ಅವರು—ತ್ರಿದಿವವಾಸಿಗಳು—ಪವಿತ್ರರಾದರೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ; ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಘೋರ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನಿನ್ನನ್ನು ನೋಡುವ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ ಹಾಗೆಯೇ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 142

ते हता ब्रह्मदंडेन सद्यो नरकगामिनः । ईदृशस्त्वं रघुश्रेष्ठ पावनः सर्वदेहिनां

ಬ್ರಹ್ಮದಂಡದಿಂದ ಅವರು ಹತರಾಗಿ ತಕ್ಷಣವೇ ನರಕಗಾಮಿಗಳಾದರು; ಆದರೆ ಹೇ ರಘುಶ್ರೇಷ್ಠ, ನೀನು ಸರ್ವ ದೇಹಿಗಳಿಗೂ ಇಂತಹ ಪಾವನಕರ್ತನು।

Verse 143

कथयंतश्च लोकास्त्वां सिद्धिमेष्यंति राघव । गच्छस्वानातुरोऽविघ्नं पंथानमकुतोभयः

ಹೇ ರಾಘವ, ನಿನ್ನನ್ನು ಕೀರ್ತಿಸುವ ಜನರು ಸಿದ್ಧಿಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ನೀನು ಆತುರವಿಲ್ಲದೆ, ವಿಘ್ನವಿಲ್ಲದೆ, ನಿರ್ಭಯವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗು।

Verse 144

प्रशाधि राज्यं धर्मेण गतिस्तु जगतां भवान् । एवमुक्तस्तु मुनिना प्राञ्जलि प्रग्रहो नृपः

ಧರ್ಮದಂತೆ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಆಡಳಿತ ಮಾಡು; ಜಗತ್ತಿನ ಗತಿಯೇ ನೀನು. ಮುನಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ರಾಜನು ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಆ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದನು।

Verse 145

अभिवादयितुं चक्रे सोऽगस्त्यमृषिसत्तमम् । अभिवाद्य मुनिश्रेष्ठंस्तांश्च सर्वांस्तपोधिकान्

ನಂತರ ಅವನು ಋಷಿಸತ್ತಮ ಅಗಸ್ತ್ಯರಿಗೆ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಲು ಮುಂದಾದನು; ಮುನಿಶ್ರೇಷ್ಠನಿಗೆ ಪ್ರಣಾಮ ಮಾಡಿ, ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸಮೃದ್ಧರಾದ ಇತರ ಎಲ್ಲ ತಪಸ್ವಿಗಳಿಗೂ ವಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದನು।

Verse 146

अथारोहत्तदाव्यग्रः पुष्पकं हेमभूषितम् । तं प्रयांतं मुनिगणा आशीर्वादैस्समंततः

ಆಗ ಅವನು ಆತುರದಿಂದ ಚಿನ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಏರಿದನು; ಅವನು ಹೊರಟಾಗ ಸರ್ವ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಮುನಿಗಣರು ಆಶೀರ್ವಾದಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು।

Verse 147

अपूपुजन्नरेंद्रं तं सहस्राक्षमिवामराः । ततोऽर्धदिवसे प्राप्ते रामः सर्वार्थकोविदः

ಅಮರರು ಆ ನರೇಂದ್ರನನ್ನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನಂತೆ ಪೂಜಿಸಿದರು; ನಂತರ ಅರ್ಧದಿನ ಕಳೆದಾಗ ಸರ್ವಾರ್ಥಕೋವಿದನಾದ ರಾಮನು (ಅಲ್ಲಿ) ಬಂದನು।

Verse 148

अयोध्यां प्राप्य काकुत्स्थः पद्भ्यां कक्षामवातरत् । ततो विसृज्य रुचिरं पुष्पकं कामवाहितं

ಅಯೋಧ್ಯೆಗೆ ತಲುಪಿದ ಕಾಕುತ್ಸ್ಥನು ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಒಳಕೋಣೆಗೆ ಇಳಿದನು; ನಂತರ ಇಚ್ಛಾನುಸಾರ ಚಲಿಸುವ ಆ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪಕ ವಿಮಾನವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿದನು।

Verse 149

कक्षांतराद्विनिष्क्रम्य द्वास्थान्राजाऽब्रवीदिदं । लक्ष्मणं भरतं चैव गच्छध्वं लघुविक्रमाः

ಒಳಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ರಾಜನು ದ್ವಾರಪಾಲಕರಿಗೆ ಹೀಗೆಂದನು— “ಓ ತ್ವರಿತವೀರರೇ, ಹೋಗಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನೂ ಭರತನನ್ನೂ ಇಲ್ಲಿ ಕರೆತನ್ನಿರಿ।”

Verse 150

ममागमनमाख्याय समानयत मा चिरम् । श्रुत्वाथ भाषितं द्वास्था रामस्याक्लिष्टकर्मणः

“ನನ್ನ ಆಗಮನವನ್ನು ತಿಳಿಸಿ (ಅವರನ್ನು) ಕರೆತನ್ನಿರಿ; ತಡಮಾಡಬೇಡಿ।” ಅಕ್ಲಿಷ್ಟಕರ್ಮನಾದ ರಾಮನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಇಬ್ಬರು ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ತಕ್ಷಣ ಹೊರಟರು।

Verse 151

गत्वा कुमारावाहूय राघवाय न्यवदेयन् । द्वास्थैः कुमारावानीतौ राघवस्य निदेशतः

ಅವರು ಹೋಗಿ ಇಬ್ಬರು ಕುಮಾರರನ್ನು ಕರೆಯಿಸಿ ರಾಘವನಿಗೆ ಸಮರ್ಪಿಸಿದರು. ರಾಘವನ ಆದೇಶದಂತೆ ದ್ವಾರಪಾಲಕರು ಆ ಇಬ್ಬರು ರಾಜಕುಮಾರರನ್ನು ಒಳಗೆ ತಂದರು.

Verse 152

दृष्ट्वा तु राघवः प्राप्तौ प्रियौ भरतलक्ष्मणौ । समालिंग्य तु रामस्तौ वाक्यं चेदमुवाच ह

ಪ್ರಿಯ ಭರತ-ಲಕ್ಷ್ಮಣರು ಬಂದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ರಾಘವ (ರಾಮ) ಇಬ್ಬರನ್ನೂ ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ನಂತರ ಈ ವಚನಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.

Verse 153

कृतं मया यथातथ्यं द्विजकार्यमनुत्तमं । धर्महेतुमतो भूयः कर्तुमिच्छामि राघवौ

ನಾನು ಯಥಾಶಕ್ತಿ ದ್ವಿಜಕಾರ್ಯವೆಂಬ ಅನುತ್ತಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೂ, ಹೇ ರಾಘವರೇ, ಧರ್ಮಹೇತುವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ.

Verse 154

भवद्भ्यामात्मभूताभ्यां राजसूयं क्रतूत्तमं । सहितो यष्टुमिच्छामि यत्र धर्मश्च शाश्वतः

ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ನನ್ನ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪರು; ನಿಮ್ಮೊಡನೆ ಸೇರಿ ನಾನು ರಾಜಸೂಯವೆಂಬ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕ್ರತುವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇನೆ, ಅಲ್ಲಿ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 155

पुष्करस्थेन वै पूर्वं ब्रह्मणा लोककारिणा । शतत्रयेण यज्ञानामिष्टं षष्ट्याधिकेन च

ಪೂರ್ವದಲ್ಲಿ ಲೋಕಕಾರಿಯಾದ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುಷ್ಕರದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು—ಮೂರು ನೂರು ಯಜ್ಞಗಳು, ಮತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಅರವತ್ತು.

Verse 156

इष्ट्वा हि राजसूयेन सोमो धर्मेण धर्मवित् । प्राप्तः सर्वेषु लोकेषु कीर्तिस्थानमनुत्तमम्

ಧರ್ಮಾನುಸಾರವಾಗಿ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಿಂದ ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಧರ್ಮವಿದ್ ಸೋಮನು ಸಮಸ್ತ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ಕೀರ್ತಿಯ ಅನುತ್ತಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 157

इष्ट्वा हि राजसूयेन मित्रः शत्रुनिबर्हणः । मुहूर्तेन सुशुद्धेन वरुणत्वमुपागतः

ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ ಶತ್ರುನಿಬರ್ಹಣ ಮಿತ್ರನು ಅತ್ಯಂತ ಶುದ್ಧವಾದ ಶುಭ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ವರುಣತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದನು.

Verse 158

तस्माद्भवंतौ संचिंत्य कार्येस्मिन्वदतं हि तत् । भरत उवाच । त्वं धर्मः परमः साधो त्वयि सर्वा वसुंधरा

ಆದ್ದರಿಂದ ನೀವು ಇಬ್ಬರೂ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ಸಮ್ಯಕ್‌ವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ ಯೋಗ್ಯವಾದುದನ್ನು ಹೇಳಿರಿ. ಭರತನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ಸಾಧು, ನೀನೇ ಪರಮ ಧರ್ಮ; ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸಮಸ್ತ ವಸುಂಧರೆ ಸ್ಥಿತವಾಗಿದೆ.

Verse 159

प्रतिष्ठिता महाबाहो यशश्चामितविक्रम । महीपालाश्च सर्वे त्वां प्रजापतिमिवामराः

ಓ ಮಹಾಬಾಹೋ, ಓ ಅಮಿತವಿಕ್ರಮ! ನಿನ್ನ ಯಶಸ್ಸು ದೃಢವಾಗಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ; ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ದೇವತೆಗಳಂತೆ ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿ ಮನ್ಯಿಸುತ್ತಾರೆ.

Verse 160

निरीक्षंते महात्मानो लोकनाथ तथा वयं । प्रजाश्च पितृवद्राजन्पश्यंति त्वां महामते

ಓ ಲೋಕನಾಥ! ಮಹಾತ್ಮರು ನಿನ್ನತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ; ನಾವೂ ಹಾಗೆಯೇ. ಓ ರಾಜನ್, ಪ್ರಜೆಗಳು ನಿನ್ನನ್ನು ತಂದೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೆ, ಓ ಮಹಾಮತೇ!

Verse 161

पृथिव्यां गतिभूतोसि प्राणिनामिह राघव । सत्वमेवंविधं यज्ञं नाहर्त्तासि परंतप

ಹೇ ರಾಘವ, ಈ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಗತಿಯೂ ಆಶ್ರಯವೂ ಆಗಿದ್ದೀಯ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಪರಂತಪ, ಇಂತಹ ಯಜ್ಞವನ್ನು ತಡೆಯಬಾರದು.

Verse 162

पृथिव्यां सर्वभूतानां विनाशो दृश्यते यतः । श्रूयते राजशार्दूल सोमस्य मनुजेश्वर

ಪೃಥ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವಭೂತಗಳ ವಿನಾಶವು ಕಾಣುವುದರಿಂದ, ಹೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ, ಹೇ ಮನುಜೇಶ್ವರ, ಸೋಮನ ವೃತ್ತಾಂತವು ಕೇಳಿಬರುತ್ತದೆ.

Verse 163

ज्योतिषां सुमहद्युद्धं संग्रामे तारकामये । तारा बृहस्पतेर्भार्या हृता सोमेनकामतः

ತಾರಕಾಮಯ ಸಂಗ्रामದಲ್ಲಿ ಜ್ಯೋತಿಷಿಗಳ ನಡುವೆ ಅತಿಮಹಾ ಯುದ್ಧ ಉಂಟಾಯಿತು; ಏಕೆಂದರೆ ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಪತ್ನಿ ತಾರೆಯನ್ನು ಸೋಮನು ಕಾಮವಶದಿಂದ ಅಪಹರಿಸಿದ್ದನು.

Verse 164

तत्र युद्धं महद्वृत्तं देवदानवनाशनम् । वरुणस्य क्रतौ घोरे संग्रामे मत्स्यकच्छपाः

ಅಲ್ಲಿ ದೇವ-ದಾನವರ ನಾಶಕಾರಿಯಾದ ಮಹಾಯುದ್ಧ ನಡೆಯಿತು. ವರುಣನ ಘೋರ ಕ್ರತುವಿನಲ್ಲಿ, ಆ ಸಂಗ्रामದ ಮಧ್ಯೆ ಮೀನುಗಳು ಮತ್ತು ಕಚ್ಛಪಗಳೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವು.

Verse 165

निवृत्ते राजशार्दूल सर्वे नष्टा जलेचराः । हरिश्चंद्रस्य यज्ञांते राजसूयस्य राघव

ಅದು ಮುಗಿದಾಗ, ಹೇ ರಾಜಶಾರ್ದೂಲ, ಎಲ್ಲಾ ಜಲಚರಗಳು ನಾಶವಾದವು. ಹೇ ರಾಘವ, ರಾಜ ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರನ ರಾಜಸೂಯ ಯಜ್ಞಾಂತದಲ್ಲಿ—

Verse 166

आडीबकंमहद्युद्धं सर्वलोकविनाशनम् । पृथिव्यां यानि सत्वानि तिर्यग्योनिगतानि वै

ಆಡೀಬಕವೆಂಬ ಮಹಾಯುದ್ಧವು ಸರ್ವಲೋಕವಿನಾಶಕ; ಅದರಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ತಿರ್ಯಗ್ಯೋನಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದ ಯಾವ ಯಾವ ಪ್ರಾಣಿಗಳೋ—

Verse 167

दिव्यानां पार्थिवानां च राजसूये क्षयः श्रुतः । स त्वं पुरुषशार्दूल बुद्ध्या संचिंत्य पार्थिव

ರಾಜಸೂಯ ಯಾಗದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯರಿಗೂ ಭೌಮರಾಜರಿಗೂ ಸಹ ಕ್ಷಯ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕೇಳಲಾಗಿದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇ ಪುರುಷಶಾರ್ದೂಲ, ಹೇ ರಾಜಾ, ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸು।

Verse 168

प्राणिनां च हितं सौम्यं पूर्णधर्मं समाचर । भरतस्य वचः श्रुत्वा राघवः प्राह सादरम्

ಹೇ ಸೌಮ್ಯ, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ಆಚರಿಸು. ಭರತನ ವಚನವನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಘವನು ಸಾದರವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು।

Verse 169

प्रीतोस्मि तव धर्मज्ञ वाक्येनानेन शत्रुहन् । निवर्तिता राजसूयान्मतिर्मे धर्मवत्सल

ಹೇ ಧರ್ಮಜ್ಞ, ಹೇ ಶತ್ರುಹನ್, ನಿನ್ನ ಈ ವಾಕ್ಯದಿಂದ ನಾನು ಸಂತೋಷಪಟ್ಟೆನು. ಹೇ ಧರ್ಮವತ್ಸಲ, ರಾಜಸೂಯ ಮಾಡುವ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಈಗ ಹಿಂತಿರುಗಿದೆ।

Verse 170

पूर्णं धर्मं करिष्यामि कान्यकुब्जे च वामनम् । स्थापयिष्याम्यहं वीर सा मे ख्यातिर्दिवं गता

ನಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವೆನು; ಕಾನ್ಯಕುಬ್ಜದಲ್ಲಿ ವಾಮನ (ಭಗವಾನ್)ನನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವೆನು. ಹೇ ವೀರ, ನನ್ನ ಆ ಖ್ಯಾತಿ ಸ್ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಏರಿದೆ।

Verse 171

भविष्यति न संदेहो यथा गंगा भगीरथात्

ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವೇ ಇಲ್ಲ—ಭಗೀರಥನ ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಗಂಗೆಯು ಪ್ರಾದುರ್ಭವಿಸಿದಂತೆ ಇದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ।