Previous Verse
Next Verse

Shloka 80

Kroṣṭu–Yādava Lineages, the Syamantaka Jewel, Krishna’s Birth Context, and the Māyāmoha Account

प्रसेनस्तु गतोरण्यं मणिरत्नेन भूषितः । तं दृष्ट्वा निजघानाथ न त्यजन्तं स्यमंतकम्

prasenastu gatoraṇyaṃ maṇiratnena bhūṣitaḥ | taṃ dṛṣṭvā nijaghānātha na tyajantaṃ syamaṃtakam

ಪ್ರಸೇನನು ಮಣಿರತ್ನದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ಅರಣ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋದನು; ಅವನನ್ನು ಕಂಡ ಸ್ವಾಮಿ ಸಿಂಹವು, ಸ್ಯಮಂತಕ ಮಣಿಯನ್ನು ಬಿಡದೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ, ಅವನನ್ನು ಕೊಂದಿತು।

प्रसेनःPrasena
प्रसेनः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रसेन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविशेष/विरोधबोधक अव्यय
गतःgone
गतः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootगम् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण
अरण्यम्to the forest
अरण्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअरण्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; गत्यर्थकर्म (destination)
मणिjewel
मणि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमणि (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद (पूर्वपद-प्रातिपदिक)
रत्नेनwith a gem
रत्नेन:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootरत्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
भूषितःadorned
भूषितः:
Kartṛ-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootभूष् (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण
तम्him
तम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकाल
निजघानkilled
निजघान:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootहन् (धातु) + नि- (उपसर्ग)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक अव्यय (then/thereupon)
not
:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय (negation)
त्यजन्तम्not abandoning
त्यजन्तम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootत्यज् (धातु)
Formशतृ (present active participle), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (of ‘tam’)
स्यमन्तकम्Syamantaka (jewel)
स्यमन्तकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootस्यमन्तक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

Narrator (Purāṇic narration; specific dialogue-speaker not explicit in this single verse)

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: adbhuta

Type: forest

Sandhi Resolution Notes: प्रसेनस्तु → प्रसेनः तु; गतोरण्यं → गतः अरण्यम्; मणिरत्नेन → मणि रत्नेन (समासाभास/सन्निकर्ष); निजघानाथ → निजघान अथ; स्यमंतकम् → स्यमन्तकम् (अनुस्वार-परिवर्तन)।

P
Prasena
S
Syamantaka

FAQs

Prasena is the person who carries the famed Syamantaka jewel into the forest, setting in motion the events of the Syamantaka narrative.

He is seen and killed by a powerful lordly beast (commonly understood as a lion) because he does not relinquish the Syamantaka jewel.

It suggests the danger of attachment to prized possessions: clinging to an object of great value can invite calamity and conflict.