Adhyaya 50

ರಾಮನ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಜ್ಞ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ಯಜ್ಞಾಶ್ವವನ್ನು ಹಿಡಿದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಮತ್ತು ತನ್ನ ಸೈನಿಕರನ್ನು ಅವಮಾನಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಸುದ್ದಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಕೋಪ ಉಕ್ಕಿದರೂ, ಸಚಿವ ಸುಮತಿ ದೂತ-ನೀತಿಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಾನೆ—ಬಲದಿಂದ ಅಸಾಧ್ಯವಾದುದನ್ನೂ ದೂತನ ವಚನ ಸಾಧಿಸಬಲ್ಲದು ಎಂದು. ಆಗ ಶತ್ರುಘ್ನನು ವಾಲಿಪುತ್ರ ಅಙ್ಗದ/ಹರೀಶ್ವರನನ್ನು ದೂತನಾಗಿ ಮಾಡಿ ಸಮೀಪದ ಕುಂಡಲ ನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಲ್ಲಿ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರಾಜ ಸುರಥನು ಆಳುತ್ತಿದ್ದು, ರಾಮಪಾದಭಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನು. ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದೂತ ತನ್ನ ಪರಿಚಯ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಅಶ್ವದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ವಾದ ತೀವ್ರವಾಗಿ, ಅಶ್ವವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿಸದಿದ್ದರೆ ಭೀಕರ ಯುದ್ಧ-ವಿನಾಶ ಸಂಭವಿಸುವುದೆಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಗಳು ಕೇಳಿಬರುತ್ತವೆ. ಅಙ್ಗದನು ಸುರಥನ ಅತಿಗರ್ವವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ಶತ್ರುಘ್ನನ ಪರಾಕ್ರಮಗಳು ಹಾಗೂ ವಾನರರ ರಾಮನಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸಿ ಶರಣಾಗತಿ ಮಾಡಿ ಅಶ್ವ-ಪ್ರತ್ಯರ್ಪಣ ಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅಧ್ಯಾಯದ ತಾತ್ಪರ್ಯ—ರಾಮನಿಗೆ ಧರ್ಮಸಮ್ಮತ ಶರಣಾಗತಿಯೇ ಪರಮ ಪರಿಹಾರ; ದೂತಸಂದೇಶದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಣಯ ಶತ್ರುಘ್ನನಿಗೆ ತಲುಪುತ್ತದೆ।