Adhyaya 120

Verse 1

कुंजल उवाच । कामोदाख्यं पुरं दिव्यं सर्वदेवसमाकुलम् । सर्वकामसमृद्ध्यर्थमपश्यन्नारदस्ततः

ಕುಂಜಲನು ಹೇಳಿದನು—ಆಗ ನಾರದನು ‘ಕಾಮೋದಾ’ ಎಂಬ ದಿವ್ಯ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಕಂಡನು; ಅದು ಸರ್ವ ದೇವತೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಸರ್ವಕಾಮಸಮೃದ್ಧಿಯ ಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿತು।

Verse 2

कामोदाया गृहं प्राप्य प्रविवेश द्विजोत्तमः । कामोदां तु ततो दृष्ट्वा सर्वकामसमाकुलाम्

ಕಾಮೋದೆಯ ಮನೆಯನ್ನೇರಿದು ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು. ನಂತರ ಕಾಮೋದೆಯನ್ನು ಕಂಡು, ಅವಳು ಸರ್ವಕಾಮಗಳಿಂದ ವ್ಯಾಕುಲಳಾಗಿದ್ದಾಳೆಂದು ತಿಳಿದನು।

Verse 3

तया संपूजितो विप्रः सुवाक्यैः स्वागतादिभिः । दिव्यासने समारूढस्तां पप्रच्छ द्विजोत्तमः

ಅವಳು ಸ್ವಾಗತಾದಿ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಆ ವಿಪ್ರನನ್ನು ವಿಧಿವತ್ತಾಗಿ ಪೂಜಿಸಿದಳು. ದಿವ್ಯಾಸನದಲ್ಲಿ ಆಸೀನನಾದ ಆ ದ್ವಿಜೋತ್ತಮನು ಅವಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು।

Verse 4

सुखेन स्थीयते भद्रे विष्णुतेजः समुद्भवे । अनामयं च पप्रच्छ आशीर्भिरभिनंद्य ताम्

ಹೇ ಭದ್ರೇ, ವಿಷ್ಣು-ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದವಳೇ! ಅವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಆಶೀರ್ವಚನಗಳಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸಿ, ನೀನು ಸುಖವಾಗಿ ಇರುವೆಯೇ ಮತ್ತು ನಿರಾಮಯವಾಗಿರುವೆಯೇ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದನು.

Verse 5

कामोदोवाच । प्रसादाद्भवतां विष्णोः सुखेन वर्तयाम्यहम् । कथयस्व महाप्राज्ञ त्वं प्रश्नोत्तरकारणम्

ಕಾಮದಾ ಹೇಳಿದಳು—ನಿಮ್ಮ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಪ್ರಸಾದದಿಂದ ನಾನು ಸುಖವಾಗಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞ, ನೀವೇ ಪ್ರಶ್ನೆ-ಉತ್ತರಗಳ ಕಾರಣ; ದಯವಿಟ್ಟು ವಿವರಿಸಿ.

Verse 6

महामोहः समुत्पन्नो ममांगे मुनिपुंगव । व्यापकः सर्वलोकानां ममांगे मतिनाशकः

ಹೇ ಮುನಿಪುಂಗವ, ನನ್ನದೇ ಅಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹಾಮೋಹ ಉಂಟಾಗಿದೆ; ಅದು ಸರ್ವಲೋಕಗಳನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ, ನನ್ನೊಳಗೆ ವಿವೇಕವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

Verse 7

तस्मान्निद्रा समुत्पन्ना यथा मर्त्येषु वर्तते । सुप्तया तु मया दृष्टः स्वप्नो वै दारुणो मुने

ಅದರಿಂದ ನಿದ್ರೆ ಉಂಟಾಯಿತು, ಅದು ಮನುಷ್ಯರಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ನಡೆಯುತ್ತದೋ ಹಾಗೆಯೇ. ಹೇ ಮುನೇ, ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಭಯಾನಕ ಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಂಡೆ.

Verse 8

केनाप्युक्तं समेत्यैव पुरतो द्विजसत्तम । अव्यक्तोऽसौ हृषीकेशः संसारं स गमिष्यति

ಹೇ ದ್ವಿಜಸತ್ತಮ, ಯಾರೋ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅವನು ಬಂದು ನನ್ನ ಮುಂದೆ ನಿಂತನು; ಆ ಅವ್ಯಕ್ತ ಹೃಷೀಕೇಶನು ನಂತರ ಸಂಸಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವನು.

Verse 9

तदा प्रभृति दुःखेन व्यापिताहं महामते । तन्मे त्वं कारणं ब्रूहि भवाञ्ज्ञानवतां वरः

ಆ ಸಮಯದಿಂದ, ಹೇ ಮಹಾಮತೇ, ನಾನು ದುಃಖದಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವ್ಯಾಪ್ತನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಅದರ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳಿರಿ; ನೀವು ಜ್ಞಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠರು.

Verse 10

नारद उवाच । वातिकः पैत्तिकश्चैव कफजः सान्निपातिकः । स्वप्नः प्रवर्तते भद्रे मानवेषु न संशयः

ನಾರದರು ಹೇಳಿದರು—ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ನಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ—ವಾತಜ, ಪಿತ್ತಜ, ಕಫಜ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿಪಾತಜ; ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 11

न जायते च देवेषु स्वप्नो निद्रा च सुंदरि । आदित्योदयवेलायां दृश्यते स्वप्न उत्तमः

ಹೇ ಸುಂದರಿ, ದೇವತೆಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಪ್ನವೂ ನಿದ್ರೆಯೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯೋದಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಸ್ವಪ್ನವೇ ಉತ್ತಮ (ಸತ್ಯಫಲದಾಯಕ).

Verse 12

सत्स्वप्नो मानवानां हि पुण्यस्य फलदायकः । अन्यदेवं प्रवक्ष्यामि स्वप्नस्य कारणं शुभे

ಮಾನವರಿಗೆ ಸತ್ಸ್ವಪ್ನವು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪುಣ್ಯದ ಫಲವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೇ ಶುಭೇ, ಈಗ ನಾನು ಸ್ವಪ್ನದ ಕಾರಣವನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 13

महावातांदोलनैश्च चलंत्यापो वरानने । त्रुटंत्यंबुकणाः सूक्ष्मास्तस्मादुदकसंचयात्

ಹೇ ವರಾನನೆ, ಮಹಾವಾಯುವಿನ ಆಂದೋಲನಗಳಿಂದ ನೀರು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ; ಆಗ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜಲಕಣಗಳು ತುಂಡಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡುತ್ತವೆ, ಅದರಿಂದ ಜಲಸಂಚಯ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 14

बहिरेव पतंत्येते निर्मलांबुकणाः शुभे । पुनर्लयं प्रयांत्येते दृश्यादृश्या भवंति वै

ಹೇ ಶುಭೇ! ಈ ನಿರ್ಮಲ ಜಲಕಣಗಳು ಹೊರಗಡೆಯೇ ಬೀಳುತ್ತವೆ; ನಂತರ ಮತ್ತೆ ಲಯವಾಗುತ್ತವೆ—ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದೃಶ್ಯ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅದೃಶ್ಯವಾಗುತ್ತವೆ.

Verse 15

तद्वत्स्वप्नस्य वै भावः कथ्यते शृणु भामिनि । आत्मा शुद्धो विरक्तस्तु रागद्वेषविवर्जितः

ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿ ಸ್ವಪ್ನದ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ—ಕೇಳು, ಓ ಭಾಮಿನಿ. ಆತ್ಮ ಶುದ್ಧ, ವಿರಕ್ತ; ರಾಗದ್ವೇಷವಿವರ್ಜಿತ.

Verse 16

पंचभूतात्मकानां च मुषित्वैव सुनिश्चलः । षड्विंशतिसु तत्वानां मध्ये चैष विराजते

ಪಂಚಮಹಾಭೂತಾತ್ಮಕ ದೇಹಭಾವವನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ಅವನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಚಲವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ; ಮತ್ತು ಇಪ್ಪತ್ತಾರು ತತ್ತ್ವಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇದೇ ತತ್ತ್ವ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 17

शुद्धात्मा केवलो नित्यः प्रकृतेः संगतिं गतः । तद्भावैर्वायुरूपैश्च चलते स्थानतो यदा

ಶುದ್ಧಾತ್ಮ—ಏಕಾಕಿ ಮತ್ತು ನಿತ್ಯ—ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂಗತಿಗೆ ಬಂದಾಗ, ಅದರ ಭಾವಗಳೂ ಪ್ರಾಣವಾಯು ರೂಪಗಳೂ ಕಾರಣವಾಗಿ ಅವನು ಸ್ಥಳದಿಂದ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಚಲಿಸುವಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ.

Verse 18

आत्मनस्तेजसश्चैव प्रतितेजः प्रजायते । अंतरात्मा शुभं नाम तस्य एव प्रकथ्यते

ಆತ್ಮದಿಂದಲೂ ಅದರ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿತೇಜಸ್ಸು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ; ಅದೇ ಅಂತರಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಶುಭನಾಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 19

पयसश्च यथा भिन्ना भवंत्यंबुकणाः शुभे । आत्मनस्तु तथा तेज अंतरात्मा प्रकथ्यते

ಹೇ ಶುಭೇ! ಹೇಗೆ ಪಯಸಿನಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕಣಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತವೋ, ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮನೊಳಗಿನ ತೇಜಸ್ಸು—ಅಂತರಾತ್ಮ—ಭಿನ್ನವೆಂದು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 20

स हि पृथ्वी स वै वायुः स चाप्याकाश एव हि । स वै तोयं स दीप्येत एते पंच पुरा कृताः

ಅವನೇ ಭೂಮಿ, ಅವನೇ ವಾಯು, ಅವನೇ ಆಕಾಶ; ಅವನೇ ಜಲ, ಅವನೇ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ದೀಪ್ತನಾಗುವವನು—ಈ ಪಂಚಭೂತಗಳು ಆದಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತವಾದವು।

Verse 21

आत्मनस्तेजसो भूता मलरूपा महात्मनः । तस्यापि संगतिं प्राप्ता एकत्वं हि प्रयांति ते

ಆ ಮಹಾತ್ಮನ ಸ್ವಾತ್ಮತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜನಿಸಿದ ಈ ಭೂತಗಳು, ಮಲರೂಪವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿದರೂ, ಅವನ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಾಗ ಏಕತ್ವವನ್ನೇ ಸೇರುತ್ತವೆ।

Verse 22

स्वात्मभावप्रदोषेण नाशयंति वरानने । तत्पिंडमन्यमिच्छंति वारं वारं वरानने

ಹೇ ವರಾನನೇ! ತಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವದ ದೋಷದಿಂದಲೇ ಅವರು ತಮ್ಮ ನಾಶವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ; ನಂತರ ಮರುಮರು ಮತ್ತೊಂದು ದೇಹರೂಪ ಪಿಂಡವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ।

Verse 23

तेषां क्रीडाविहारोयं सृष्टिसंबंधकारणम् । उदकस्य तरंगस्तु जायते च विलीयते

ಅವರ ಈ ಕ್ರೀಡಾವಿಹಾರವು ಸೃಷ್ಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧವನ್ನುಂಟುಮಾಡುವ ಕಾರಣ; ನೀರಿನ ಅಲೆಯಂತೆ ಅದು ಹುಟ್ಟಿ ಮತ್ತೆ ಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 24

पुनर्भूतिः पुनर्हानिस्तादृशस्य पुनः पुनः । अपां रूपस्य दृष्टांतं तद्वदेषां न संशयः

ಅಂತಹ ವಸ್ತುವಿಗೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ಉದ್ಭವವೂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಲಯವೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನೀರಿನ ರೂಪಾಂತರವೇ ದೃಷ್ಠಾಂತ; ಹಾಗೆಯೇ ಇವರ ವಿಷಯದಲ್ಲಿಯೂ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 25

आत्मा न नश्यते देवि तेजो वायुर्न नश्यति । न नश्यतो धराकाशौ न नश्यंत्याप एव च

ಹೇ ದೇವಿ, ಆತ್ಮ ನಾಶವಾಗದು. ತೇಜಸ್ಸು (ಅಗ್ನಿ) ಮತ್ತು ವಾಯುವೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಭೂಮಿ ಮತ್ತು ಆಕಾಶ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಜಲವೂ ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

Verse 26

पंचैव आत्मना सार्द्धं प्रभवंति प्रयांति च । आत्मादयो ह्यमी भद्रे नित्यरूपा न संशयः

ಈ ಐದು ತತ್ತ್ವಗಳು ಆತ್ಮದೊಂದಿಗೆ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಲಯಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಆತ್ಮಾದಿಗಳು ನಿತ್ಯಸ್ವರೂಪವೇ—ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

Verse 27

पिंड एव प्रणश्येत तेषां संजात एव च । विषयाणां सुदोषैः स रागद्वेषादिभिर्हतः

ಅವರ ಈ ಪಿಂಡ (ದೇಹಸಮೂಹ) ಹುಟ್ಟಿದ ತಕ್ಷಣವೇ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ; ಏಕೆಂದರೆ ವಿಷಯಗಳ ಭಾರೀ ದೋಷಗಳಾದ ರಾಗ-ದ್ವೇಷಾದಿಗಳಿಂದ ಅದು ಹತವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 28

प्राणाः प्रयांति वै पिंडात्पंचपंचात्मका द्विज । पिंडांते वसते आत्मा प्रतिरूपस्तु तस्य च

ಹೇ ದ್ವಿಜ, ಪಂಚಪಂಚಾತ್ಮಕವಾದ ಪ್ರಾಣಗಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ಪಿಂಡದಿಂದ (ದೇಹದಿಂದ) ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತವೆ. ದೇಹಾಂತದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ವಾಸಿಸುತ್ತದೆ; ಅದರೊಂದಿಗೆ ಅದರ ಪ್ರತಿರೂಪವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೂಪವೂ ಇರುತ್ತದೆ.

Verse 29

अंतरात्मा यथा चाग्नेः स्फुलिंगस्तु प्रकाशते । तथा प्रकाशमायाति दृश्यादृश्यः प्रजायते

ಅಗ್ನಿಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಸ್ಫುಲಿಂಗವು ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಂತೆ, ಅಂತಃಆತ್ಮವೂ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಬಂದು ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಅದರಿಂದ ದೃಶ್ಯವೂ ಅದೃಶ್ಯವೂ ಎರಡೂ ಜನಿಸುತ್ತವೆ।

Verse 30

शुद्धात्मा च परं ब्रह्म सदा जागर्ति नित्यशः । अंतरात्मा प्रबद्धस्तु प्रकृतेश्च महागुणैः

ಶುದ್ಧಾತ್ಮನೇ ಪರಬ್ರಹ್ಮ—ಅದು ಸದಾ ಜಾಗೃತ, ನಿತ್ಯ; ಆದರೆ ಅಂತಃಆತ್ಮ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಹಾಗುಣಗಳಾದ ತ್ರಿಗುಣಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ।

Verse 31

अन्नाहारेण संपुष्टैरंतरात्मा सुखं व्रजेत् । सुसुखाज्जायते मोहस्तस्मान्मनः प्रमुह्यति

ಅನ್ನಾಹಾರದಿಂದ ಪೋಷಿತವಾದ ಅಂತಃಆತ್ಮ ಸುಖದ ಕಡೆಗೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಅತಿಸುಖದಿಂದ ಮೋಹ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಆದ್ದರಿಂದ ಮನಸ್ಸು ಮರುಳಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 32

पश्चात्संजायते निद्रा तामसी लयवर्द्धिनी । नाडीमार्गेण यः सूर्यो मेरुमुल्लंघ्य गच्छति

ನಂತರ ಲಯವನ್ನೂ ಜಡತೆಯನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ತಾಮಸ ನಿದ್ರೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ; ಆಗ ನಾಡೀಮಾರ್ಗದಿಂದ ಸಾಗುವ ಸೂರ್ಯನು ಮೇರು ಪರ್ವತವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ।

Verse 33

तदा रात्रिः प्रजायेत यावन्नोदयते रविः । विषयांधकारैर्मुक्तस्तु अंतरात्मा प्रकाशते

ರವಿಯ ಉದಯವಾಗುವವರೆಗೆ ಆಗ ರಾತ್ರಿ ಇರುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ವಿಷಯಗಳ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಮುಕ್ತನಾದಾಗ ಅಂತಃಆತ್ಮ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 34

भावैस्तत्त्वात्मकानां तु पंचतत्त्वैः प्रपोषितैः । पूर्वजन्मस्थितैः पिंडैरंतरात्मा प्रगृह्यते

ತತ್ತ್ವಸ್ವರೂಪವಾದ ಭಾವಗಳಿಂದ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ, ಪಂಚಮಹಾಭೂತಗಳಿಂದ ಪೋಷಿತವಾಗಿ, ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಸಂಸ್ಕಾರಾವಶೇಷಗಳಿಂದ ರೂಪಿತವಾದ ಪಿಂಡಗಳಿಂದ ಅಂತರಾತ್ಮ ಬಂಧಿತವಾಗಿ ಹೊಯ್ಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 35

स यास्यति च वै स्थानमुच्चावचं महामते । संसार अंतरात्मा वै दोषैर्बद्धः प्रणीयते

ಹೇ ಮಹಾಮತೇ! ದೋಷಗಳಿಂದ ಬಂಧಿತವಾದ ಅಂತರಾತ್ಮ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉನ್ನತ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೀಚ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾ ಮುಂದಕ್ಕೆ ನಡಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ।

Verse 36

कायं रक्षति जीवात्मा पश्चात्तिष्ठति मध्यगः । उदानः स्फुरते तीव्रस्तस्माच्छब्दः प्रजायते

ಜೀವಾತ್ಮ ದೇಹವನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ, ಒಳಗೆ ಮಧ್ಯಸ್ಥನಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾನೆ. ಉದಾನಪ್ರಾಣ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸಿದಾಗ, ಅದರಿಂದಲೇ ಶಬ್ದವು ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ।

Verse 37

शुष्का भस्त्रा यथा श्वासं कुरुते वायुपूरिता । तद्वच्छब्दवशाच्छ्वासमुदानः कुरुते बलात्

ಒಣ ಬೆಲ್ಲೋಸ್ ಗಾಳಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದಾಗ ಉಸಿರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಂತೆ, ಶಬ್ದದ ವಶದಿಂದ ಉದಾನಪ್ರಾಣ ಬಲಾತ್ಕಾರವಾಗಿ ಉಸಿರನ್ನು ಚಲಿಸುತ್ತದೆ।

Verse 38

आत्मनस्तु प्रभावेण उदानो बलवान्भवेत् । एवं कायः प्रमुग्धस्तु मृतकल्पः प्रजायते

ಆತ್ಮಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಉದಾನಪ್ರಾಣ ಬಲಿಷ್ಠನಾಗುತ್ತಾನೆ; ಆಗ ದೇಹವು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತವಾಗಿ ಮೃತದೇಹದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ।

Verse 39

ततो निद्रा महामाया तस्यांगेषु प्रयाति सा । हृदि कंठे तथा चास्ये नासिकाग्रे प्रतिष्ठति

ಆಮೇಲೆ ಮಹಾಮಾಯಾರೂಪಿಣಿ ನಿದ್ರೆ ಅವನ ಅಂಗಾಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿ, ಕಂಠದಲ್ಲಿ, ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ನಾಸಿಕಾಗ್ರದಲ್ಲಿ ಅವಳು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಳಾಗುತ್ತಾಳೆ.

Verse 40

बाहू संकुच्य संतिष्ठेद्धृद्गतो नाभिमंडले । आत्मनस्तु प्रभावाच्च उदानो नाम मारुतः

ಎರಡೂ ಬಾಹುಗಳನ್ನು ಸಂಕೋಚಿಸಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಂತು, ಅದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೂ ನಾಭಿಮಂಡಲ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿಯೂ ಸ್ಥಿತವಾದಾಗ, ಆತ್ಮಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಆ ವಾಯುವಿಗೆ ‘ಉದಾನ’ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬರುತ್ತದೆ.

Verse 41

प्रजायते महातीव्रा बलरोधं करोति सः । यथा रज्ज्वा प्रबद्धस्तु दारु कीलधरः स्थितः

ಅದು ಅತ್ಯಂತ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಉದ್ಭವಿಸಿ ಬಲಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ; ಹಗ್ಗದಿಂದ ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟ ಮರದ ಕೀಲಕ-ಖಂಬವು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ದೃಢವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವಂತೆ.

Verse 42

तथा चात्मासु संलग्नः प्राणवायुर्न संशयः । अंतरात्मप्रसक्तस्तु प्राणवायुः शुभानने

ಹಾಗೆಯೇ ಪ್ರಾಣವಾಯು ಆತ್ಮಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಂಲಗ್ನವಾಗಿದೆ—ಇದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೇ ಶುಭಾನನೆ, ಪ್ರಾಣವಾಯು ಅಂತರಾತ್ಮದಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತನಾದಾಗ ಅದು ಒಳಮುಖವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುತ್ತದೆ.

Verse 43

बुद्धिवद्रोहितो भद्रे अंतरात्मा प्रधावति । पूर्वजन्मार्जितान्वासान्स्मृत्वा तत्र प्रधावति

ಹೇ ಭದ್ರೇ, ಬುದ್ಧಿ ದಾರಿತಪ್ಪಿದಾಗ ಅಂತರಾತ್ಮ ಇತ್ತಿಚ್ಚೆ ಓಡಾಡುತ್ತದೆ; ಪೂರ್ವಜನ್ಮಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ವಾಸನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಅದು ಮರುಮರು ಅದೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗಳ ಕಡೆ ಧಾವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 44

तत्र संस्थो महाप्राज्ञः स्वेच्छया रमते पुनः । एवं नानाविधान्स्वप्नानंतरात्मा प्रपश्यति

ಅಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿತನಾದ ಮಹಾಪ್ರಾಜ್ಞನು ಸ್ವೇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಪುನಃ ಪುನಃ ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಅಂತರಾತ್ಮನು ನಾನಾವಿಧ ಸ್ವಪ್ನಗಳನ್ನು ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ.

Verse 45

उत्तमांश्च विरुद्धांश्च कर्मयुक्तान्प्रपश्यति । गिरींस्तथा सुदुर्गांश्च उच्चावचान्प्रपश्यति

ಅವನು ಉತ್ತಮರನ್ನೂ ವಿರೋಧಿಗಳನ್ನೂ, ಹಾಗೆಯೇ ಕರ್ಮಬಂಧನಯುಕ್ತ ಜೀವಿಗಳನ್ನೂ ದರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅತಿದುರ್ಗಮ ಪರ್ವತಗಳನ್ನೂ, ಎತ್ತರ-ತಗ್ಗು ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನೂ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 46

तदेव वातिकं विद्धि कफवत्तद्वदाम्यहम् । जलं नदीं तडागं च पयः स्थानानि पश्यति

ಇದೇ ವಾತಜನ್ಯ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ತಿಳಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಇದು ಕಫಸಮಾನವೆಂದು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆಗ ಅವನು ನೀರು—ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು, ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು—ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

Verse 47

अग्निं च पश्यते देवि बहुकांचनमुत्तमम् । तदेव पैत्तिकं विद्धि भाव्यं चैव वदाम्यहम्

ಹೇ ದೇವಿ, ಅವನು ಅಗ್ನಿಯನ್ನೂ ಬಹಳ ಪ್ರಮಾಣದ ಉತ್ತಮ ಕನಕವನ್ನೂ ನೋಡಿದರೆ, ಆ ದರ್ಶನವನ್ನು ಪಿತ್ತಜನ್ಯ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ತಿಳಿ; ಅದರ ಭವಿಷ್ಯಫಲವನ್ನೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.

Verse 48

प्रभाते दृश्यते स्वप्नो भव्यो वाभव्य एव च । कर्मयुक्तो वरारोहे लाभालाभप्रकाशकः

ಹೇ ವರಾರೋಹೆ, ಪ್ರಭಾತದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಸ್ವಪ್ನವು ಶುಭವೂ ಆಗಬಹುದು, ಅಶುಭವೂ ಆಗಬಹುದು. ಅದು ಕರ್ಮಸಂಬಂಧದಿಂದ ಲಾಭ-ನಷ್ಟವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 49

स्वप्नस्यापि अवस्था मे कथिता वरवर्णिनि । तद्भाव्यंचवरारोहेविष्णोश्चैवभविष्यति

ಹೇ ಸುಂದರವರ್ಣಿನಿ! ಸ್ವಪ್ನಾವಸ್ಥೆಯನ್ನೂ ನಾನು ನಿನಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹೇ ವರಾರೋಹೆ, ಆಗಬೇಕಾದದ್ದು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ವಿಷ್ಣುವಿನ ಸಂಕಲ್ಪದಿಂದಲೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ.

Verse 50

तन्निमित्तं त्वया दृष्टो दुःस्वप्नः स तु प्रेक्षितः

ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ನೀನು ಆ ದುಃಸ್ವಪ್ನವನ್ನು ಕಂಡೆ; ಅದನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಿದೆ.