Shloka 12
पाण्डवपरिचयः—विराटसभायां प्रकाशनम्
Identification of the Pāṇḍavas in Virāṭa’s Court
तथा विसंज्ञेषु च तेषु पार्थ: स्मृत्वा च वाक्यानि तथोत्तराया: । निर्याहि मध्यादिति मत्स्यपुत्र- मुवाच यावत् कुरवो विसंज्ञा:,उन कौरव महारथियोंके अचेत हो जानेपर अर्जुनको उत्तराकी कही हुई बातें स्मरण हो आयीं और उन्होंने मत्स्यनरेशके पुत्र उत्तरसे कहा--“नरवीर! ये कौरव अभी बेहोश पड़े हुए हैं। ये जबतक होशमें आवें, उसके पहले ही सेनाके बीचसे निकल जाओ। आचार्य द्रोण और कृपाचार्यके शरीरपर जो श्वेत वस्त्र सुशोभित हैं, कर्णके अंगोंपर जो सुन्दर पीले रंगका वस्त्र है, अश्वत्थामा तथा राजा दुर्योधनके शरीरपर जो नीले रंगके कपड़े हैं, उन सबको उतार लो
tathā visaṃjñeṣu ca teṣu pārthaḥ smṛtvā ca vākyāni tathottarāyāḥ | niryāhi madhyād iti matsyaputram uvāca yāvat kuravo visaṃjñāḥ ||
ಆ ಕುರು ವೀರರು ಅಚೇತನವಾಗಿ ಬಿದ್ದಿದ್ದಾಗ ಪಾರ್ಥನು (ಅರ್ಜುನನು) ಉತ್ತರಾ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದನು. ಅವನು ಮತ್ಸ್ಯರಾಜನ ಪುತ್ರ ಉತ್ತರಿಗೆ—“ನರಪ್ರವೀರಾ! ಕುರುವರು ಇನ್ನೂ ಮೂರ್ಚ್ಛಿತರಿರುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯದಿಂದ ಹೊರಟುಹೋಗು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even in victory, one should exercise restraint and avoid needless harm—especially against incapacitated opponents—while still acting prudently to secure safety and establish proof of success. The episode highlights a dharmic balance between effective strategy and ethical limits in conflict.
After the Kaurava warriors have been rendered unconscious, Arjuna remembers Uttarā’s earlier words and instructs Prince Uttara to quickly withdraw the chariot from the center of the enemy host before they recover, and to remove the opponents’ distinctive garments (white, yellow, blue) as identifying trophies and evidence.