Shloka 21

पाणिपादशिर:पृष्ठबाहुशाखानिरन्तरम्‌ । वनं कुरूणां छेत्स्यामि शरै: संनतपर्वभि:,“आज झुकी हुई गाँठवाले बाणोंद्वारा कौरवसेनारूपी जंगलको काट डालूँगा। हाथ, पैर, सिर, पृष्ठ (पीठ) तथा बाहु आदि अड़ ही विविध शाखाओंके रूपमें फैलकर इस कौरव-वनको सघन किये हुए हैं

pāṇipādaśiraḥpṛṣṭhabāhuśākhānirantaram | vanaṃ kurūṇāṃ chetsyāmi śaraiḥ saṃnataparvabhiḥ ||

ಇಂದು ನಾನು ವಂಗಿದ ಸಂಧಿಗಳಿರುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಕುರುಗಳ ಆ ವನವನ್ನು ಕಡಿದು ಬೀಳಿಸುವೆನು— ಕೈಗಳು, ಕಾಲುಗಳು, ತಲೆಗಳು, ಬೆನ್ನುಗಳು, ಭುಜಗಳು ಎಂಬ ಶಾಖೆಗಳಾಗಿ ಅದು ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ।

पाणिhand
पाणि:
Karta
TypeNoun
Rootपाणि
FormMasculine, Nominative, Singular
पादfoot
पाद:
Karta
TypeNoun
Rootपाद
FormMasculine, Nominative, Singular
शिरःhead
शिरः:
Karta
TypeNoun
Rootशिरस्
FormNeuter, Nominative, Singular
पृष्ठback
पृष्ठ:
Karta
TypeNoun
Rootपृष्ठ
FormNeuter, Nominative, Singular
बाहुarm
बाहु:
Karta
TypeNoun
Rootबाहु
FormMasculine, Nominative, Singular
शाखाbranch
शाखा:
Karta
TypeNoun
Rootशाखा
FormFeminine, Nominative, Singular
निरन्तरम्continuous(ly), unbroken
निरन्तरम्:
Karma
TypeAdjective
Rootनिरन्तर
FormNeuter, Accusative, Singular
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Accusative, Singular
कुरूणाम्of the Kurus
कुरूणाम्:
Sambandha
TypeNoun
Rootकुरु
FormMasculine, Genitive, Plural
छेत्स्यामिI shall cut
छेत्स्यामि:
Karta
TypeVerb
Rootछिद्
FormSimple Future (Luṭ), First, Singular, Parasmaipada
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana
TypeNoun
Rootशर
FormMasculine, Instrumental, Plural
संनतbent, curved
संनत:
Karana
TypeAdjective
Rootसम्-नम् (क्त)
FormNeuter, Instrumental, Plural
पर्वभिःwith joints/knots (sections)
पर्वभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपर्वन्
FormNeuter, Instrumental, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
K
Kurus (Kaurava army)
A
arrows
F
forest (metaphor)

Educational Q&A

The verse uses a stark metaphor—an army as a forest of human limbs—to highlight both the warrior’s resolve and the grave ethical reality of battle: even when war is pursued as duty, it entails the cutting down of lives, not merely the winning of a contest.

The narrator describes a vow-like declaration to destroy the Kuru forces with arrows, portraying the opposing host as a dense forest whose ‘branches’ are the soldiers’ limbs—an image that intensifies the scene’s ferocity and impending slaughter.