Shloka 19

कालविभाग-निरूपणं तथा युद्धव्यवस्था

Time-Reckoning and Mobilization Counsel

Devanagari script

शरैरेभि: प्रणुन्नानां भग्नानां गहने वने । को हि जीवेत्‌ पदातीनां भवेदश्वेषु संशय:,“यदि कोई गहन वनमें भागकर प्राण बचाना चाहें, तो मेरे इन बाणोंसे वे छिन्न-भिन्न कर दिये जायँगे। इस तरह भागनेवाले पैदल सैनिकोंमेंसे कौन जीवित रह सकता है? घुड़सवारोंके विषयमें संदेह है (वे भागनेपर मारे भी जा सकते हैं और बच भी सकते हैं)!

Transliteration

śarair ebhiḥ praṇunnānāṃ bhagnānāṃ gahane vane | ko hi jīvet padātīnāṃ bhaved aśveṣu saṃśayaḥ ||

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ಈ ಬಾಣಗಳಿಂದ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟು ಮನೋಭಂಗಗೊಂಡವರು, ದಟ್ಟವಾದ ಕಾಡಿಗೆ ಓಡಿಹೋದರೂ ಚೂರುಚೂರಾಗುವರು. ಓಡಿ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಾದಾತಿಗಳಲ್ಲಿ ಯಾರು ಬದುಕುವರು? ಅಶ್ವಾರೋಹಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಂಶಯವಿದೆ—ಕೆಲವರು ಓಡುತ್ತಲೇ ಹತರಾಗಬಹುದು, ಕೆಲವರು ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೂಬಹುದು.

Word by Word

शरैःwith arrows

रेभिःwith (the) roaring/crying ones

प्रणुन्नानाम्of those driven/impelled (away)

भग्नानाम्of the broken/routed

गहनेin dense (thicket)

वनेin the forest

कःwho?

हिindeed

जीवेत्could live/survive

पदातीनाम्of foot-soldiers

भवेत्might be

अश्वेषुamong/on horses (i.e., horsemen)

संशयःdoubt/uncertainty

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

arrows (śara)

dense forest (gahana vana)

infantry (padāti)

horsemen/cavalry (aśvin/aśva)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes