Adhyaya 42
Virāṭa-parva Adhyāya 42 — Duryodhana’s counsel to Bhīṣma on ajñātavāsa risk and raid strategy
Upa-parva: Gograhaṇa (Cattle-Raid) Episode — Kaurava deliberation and mobilization
Vaiśaṃpāyana reports Duryodhana addressing Bhīṣma (with Droṇa and Kṛpa in view) during the campaign context. Duryodhana reiterates the exile wager: the Pandavas must remain unrecognized for twelve years in the forest and a thirteenth year in concealment; if Arjuna (Bībhatsu) is discovered before completion, the term would reset to another twelve years. He frames Arjuna’s potential appearance as the decisive indicator and argues that uncertainty is inherent in interpreting events. He then situates the Kauravas’ presence as linked to the Trigartas’ initiative against Matsya, with an agreed plan to seize Matsya cattle on specified days and to prepare for possible Matsya retaliation. Duryodhana urges immediate martial readiness, formation of the army, protection measures, and disciplined leadership structure (including positioning the ācārya), emphasizing that hesitation in a hostile, unfamiliar terrain risks disorder. The chapter closes with operational directives: secure the cattle, array the troops, and establish guards for the engagement.
Chapter Arc: गोपहरण के संकट के बीच राजकुमारी उत्तरा बृहन्नला (अर्जुन-गुप्त) के साथ उस गुप्त कक्ष में पहुँचती है जहाँ विराट-राज्य के रहस्य-से भी अधिक, पाण्डवों के अस्त्र-शस्त्र छिपे हैं—और उसकी दृष्टि सोने से जड़े, चिह्नों से दमकते धनुषों-बाणों पर ठिठक जाती है। → उत्तरा एक-एक कर विस्मय और जिज्ञासा से प्रश्न करती है—यह स्वर्णफूलियों वाला धनुष किसका, पीठ पर स्वर्णहाथी-चिह्न वाला किसका, तीन सुवर्ण सूर्यचिह्नों से दहकता यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीर का; फिर रक्तपायी अर्धचन्द्राकार नाराचों के सात-सौ, तोते के पंख-से रंग वाले बाण, और म्यानों में रखे निषध-निर्मित, अजेय खड्ग—इन सबका स्वामी कौन? हर प्रश्न के साथ यह भय भी बढ़ता है कि कहीं यह रहस्य खुल न जाए और बृहन्नला की पहचान प्रकट न हो जाए। → अस्त्रों की दिव्यता और उनके चिह्नों का वर्णन अपने चरम पर पहुँचता है—उत्तरा के प्रश्नों की धार शस्त्रों की धार जैसी तीखी हो जाती है; बृहन्नला को अब केवल उत्तर नहीं, अपने छिपे हुए तेज और पाण्डव-पराक्रम की छाया को भी साधना है, ताकि राजकुमारी का विश्वास बने रहे और रहस्य सुरक्षित रहे। → बृहन्नला उत्तरा के प्रश्नों को संभालते हुए शस्त्रों की महत्ता और उनके वीर-स्वामियों के संकेतों को इस प्रकार बाँधती है कि उत्तरा का भय विस्मय में बदलने लगे और वह आगामी संघर्ष के लिए मानसिक रूप से तैयार हो; अध्याय का स्वर ‘उत्तरा-वाक्य’ के रूप में प्रश्नोत्तर-धारा पर टिकता है—शस्त्रागार का रहस्य अभी पूरी तरह उद्घाटित नहीं होता, पर दिशा स्पष्ट हो जाती है कि ये साधारण आयुध नहीं, महावीरों के चिह्नित अस्त्र हैं। → उत्तरा के प्रश्नों की श्रृंखला यह संकेत देती है कि अगला कदम शस्त्रों के स्वामियों की पहचान/परिचय और उन्हें धारण कर युद्धभूमि की ओर प्रस्थान होगा—क्या बृहन्नला अब रहस्य खोलकर रण का नेतृत्व करेगी?
Shlokas
Verse 1
८-० #++० (0) अत हा द्विचत्वारिशोड ध्याय: उत्तरका बृहन्नलासे पाण्डवोंके अस्त्र-शस्त्रोंके विषयमें प्रश्न करना उत्तर उवाच बिन्दवो जातरूपस्य शतं यस्मिन् निपातिता: । सहस्रकोटिसौवर्णा: कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ಉತ್ತರವನು ಹೇಳಿದನು—“ಓ ಬೃಹನ್ನಲಾ! ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಕರಗಿದ ಬಂಗಾರದ ನೂರು ಬಿಂದುಗಳನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ; ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ಸ್ವರ್ಣದಿಂದ ಇದು ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿದೆ—ಈ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸು ಯಾರದು?”
Verse 2
उत्तरने पूछा--बृहन्नले! जिसपर सोनेकी सौ फूलियाँ जड़ी हैं, जिसके दोनों सिरे बहुत ही मजबूत और चमकी ले हैं, यह उत्तम धनुष किस यशस्वी वीरका है? ।।
ಉತ್ತರವನು ಕೇಳಿದನು—“ಓ ಬೃಹನ್ನಲಾ! ಇದರ ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಅಳವಡಿಕೆಗಳು ಕೀಲಿನಂತೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಜೋಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮಿನುಗುತ್ತಿವೆ; ಇದರ ಎರಡೂ ತುದಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ದೃಢವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ ಆಗಿವೆ—ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಯಾವ ಯಶಸ್ವಿ ವೀರನದು?”
Verse 3
जिसकी पीठपर सोनेके प्रकाशमान हाथी सुशोभित हो रहे हैं तथा जिसके दोनों किनारे बड़े सुन्दर और मध्यभाग बहुत ही उत्तम है, यह श्रेष्ठ धनुष किसका है? ।।
ಉತ್ತರಳು ಹೇಳಿದಳು—ಈ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸಿನ ಬೆನ್ನಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧ ತಪ್ತ-ಸುವರ್ಣದಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ಅರವತ್ತು ಇಂದ್ರಗೋಪಗಳು (ವೀರಬಹೂಟಿ) ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ. ಈ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಧನುಸ್ಸು ಯಾರದು?
Verse 4
सूर्या यत्र च सौवर्णास्त्रियो भासन्ति दंशिता: । तेजसा प्रज्वलन्तो हि कस्यैत्द धनुरुत्तमम्
ಉತ್ತರಳು ಹೇಳಿದಳು—ಯಾವ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಪರಸ್ಪರ ಹತ್ತಿರ ಅಳವಡಿಸಿದ ಮೂರು ಸುವರ್ಣ ಸೂರ್ಯಚಿಹ್ನೆಗಳು ತಮ್ಮದೇ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ, ಆ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸು ಯಾರದು?
Verse 5
शलभा यत्र सौवर्णास्तपनीयवि भूषिता: । सुवर्णमणिचित्रं च कस्यैतद् धनुरुत्तमम्
ಉತ್ತರಳು ಹೇಳಿದಳು—ಯಾವ ಧನುಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ತಪ್ತ-ಸುವರ್ಣದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸುವರ್ಣ ಶಲಭಗಳು (ಫತಿಂಗುಗಳು) ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ, ಮತ್ತು ಸುವರ್ಣ ಹಾಗೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಮಣಿಗಳ ಜಡಿತದಿಂದ ಅದು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೋ—ಆ ಉತ್ತಮ ಧನುಸ್ಸು ಯಾರದು?
Verse 6
इमे च कस्य नाराचा: साहस्रा लोमवाहिनः: । समन्तात् कलधौताग्रा उपासंगे हिरण्मये
ಉತ್ತರಳು ಹೇಳಿದಳು—ಇಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸಾವಿರಾರು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳು ಯಾರವು? ಇವು ರೆಕ್ಕೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಯುಕ್ತವಾಗಿವೆ; ಇವುಗಳ ಮುನಿಗಳು ಎಲ್ಲೆಡೆ ಚಿನ್ನದ ಲೇಪನದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತಿವೆ; ಮತ್ತು ಇವು ಈ ಚಿನ್ನದ ಕ್ವಿವರ್ನಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು ಯಾರ ಬಳಕೆಗೆ?
Verse 7
विपाठा: पृथव: कस्य गार्ध्रपत्रा: शिलाशिता: । हारिद्रवर्णा: सुमुखा: पीता: सर्वायसा: शरा:
ಉತ್ತರಳು ಹೇಳಿದಳು—ಈ ಅಗಲವಾದ, ದಪ್ಪ ದಂಡದ ವಿಪಾಠ ಬಾಣಗಳು ಯಾರವು? ಇವು ಗಿಡುಗದ ರೆಕ್ಕೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ; ಕಲ್ಲಿನ ಮೇಲೆ ಒರೆಸಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಇವು ಹರಿದ್ರವರ್ಣದವು, ಸುಂದರ ಮುನಿಯವು, ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಕಬ್ಬಿಣದ ಶರಗಳೇ—ಇವು ಯಾರ ಬಳಕೆಗೆ?
Verse 8
कस्यायमसितश्नाप: पड्चशार्दूललक्षण: । वराहकर्णव्यामिश्रान् शरान् धारयते दश
ಉತ್ತರಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಐದು ಹುಲಿಗಳ ಚಿಹ್ನೆಗಳಿಂದ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಈ ಕಪ್ಪು ಧನುಸ್ಸು ಯಾರದು? ಇದು ವರಾಹಕರ್ಣದಂತೆ ತುದಿಯಿರುವ ಹತ್ತು ಬಾಣಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ವೇಳೆ ಧರಿಸಬಲ್ಲದು.”
Verse 9
कस्येमे पृथवो दीर्घाश्वन्द्रबिम्बार्धदर्शना: । शतानि सप्त तिष्ठन्ति नाराचा रुधिराशना:,ये जो शत्रुओंका रक्त पीनेवाले मोटे, विशाल तथा अर्धचन्द्राकार दिखायी देनेवाले सात सौ नाराच रखे हुए हैं, किसके हैं?
ಉತ್ತರಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಅರ್ಧಚಂದ್ರ ಬಿಂಬದಂತೆ ಕಾಣುವ ಈ ದಪ್ಪ, ದೀರ್ಘವಾದ ಏಳು ನೂರು ನಾರಾಚ ಬಾಣಗಳು—ಶತ್ರುಗಳ ರಕ್ತವನ್ನು ಕುಡಿಯುವಂತಿರುವವು—ಯಾರವು?”
Verse 10
कस्येमे शुकपत्राभै: पूर्वरर्थ: सुवासस: । उत्तरैरायसै: पीतैहेमपुड्खै: शिलाशितै:
ಉತ್ತರಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಈ ಸುಂದರ ಬಾಣಗಳು ಯಾರವು? ಇವುಗಳ ಮುಂಭಾಗ ಗಿಳಿಯ ರೆಕ್ಕೆಗಳಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ; ಹಿಂಭಾಗ ಹಳದಿ; ಇವು ಕಬ್ಬಿಣದವು, ಬಂಗಾರದ ಪುಂಖಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತ, ಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಒರೆಸಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಗೊಳಿಸಿದವು.”
Verse 11
गुरुभारसहो दिव्य: शात्रवाणां भयंकर: । कस्यायं सायको दीर्घ: शिलीपृष्ठ: शिलीमुख:
ಉತ್ತರಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಭಾರೀ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಸಹಿಸುವ, ದಿವ್ಯವಾದ, ಶತ್ರುಸೈನ್ಯಕ್ಕೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಈ ದೀರ್ಘ ಸಾಯಕ ಯಾರದು? ಇದರ ಬೆನ್ನಿನ ಮೇಲೆ ಕಪ್ಪೆಯ ಗುರುತು ಇದೆ; ಇದರ ತುದಿಯೂ ಕಪ್ಪೆಯ ಬಾಯಿಯಂತೆ ರೂಪಿಸಲಾಗಿದೆ.”
Verse 12
वैयाप्रकोशे निहितो हेमचित्रो दुरासद: । सुफलश्रित्रकोशश्व॒ किड़किणीसायको महान्
ಉತ್ತರಾ ಹೇಳಿದಳು— “ಆಯುಧಾಗಾರದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಈ ಸ್ವರ್ಣಾಲಂಕೃತ, ದುರಾಸದ ಮಹಾಸ್ತ್ರವಿದೆ. ಇದು ನಿಶ್ಚಿತ ಫಲ ನೀಡುವುದಾಗಿ ಖ್ಯಾತಿಯಾದ ಮಹಾಧನುಸ್ಸು; ಇದರೊಂದಿಗೆ ಗಂಟೆಗಳ ಝಣಕಾರವಿರುವ ಬಾಣಗಳು ಮತ್ತು ತುಣೀರುಗಳೂ ಇವೆ.”
Verse 13
कस्य हेमत्सरुददिव्य: खड्ग: परमनिर्मलः । जो बाघके चमड़ेकी बनी हुई म्यानके भीतर रखा गया है, जो सुवर्णचित्रित और शत्रुओंके लिये असहा है, जिसका अग्रभाग भी बहुत ही सुन्दर है, जिसकी म्यानपर चित्रकारी की हुई है, जो घुँघरूदार और विशाल है, वह सोनेकी मूठवाला दिव्य एवं अत्यन्त निर्मल खड्ग किसका है? ।।
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಯಾರ ದಿವ್ಯ ಖಡ್ಗ? ಅತ್ಯಂತ ನಿರ್ಮಲವೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವೂ ಆದುದು; ಹುಲಿಚರ್ಮದಿಂದ ಮಾಡಿದ ಮಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಸ್ವರ್ಣಚಿತ್ರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ; ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಅಸಹ್ಯ; ಅಗ್ರಭಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ರೂಪಿತ; ಮಡಿಗೆ ಚಿತ್ರಾಲಂಕಾರ ಹೊಂದಿದೆ; ಘುಂಗುರಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತವಾಗಿ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಗೋಚರ್ಮದ ಮಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಿತವಾದ ಈ ನಿರ್ಮಲ ಖಡ್ಗ ಯಾರದು?
Verse 14
कस्य पाउ्चनखे कोशे सायको हेमविग्रह:
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು—ಐದು ನಖಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ತೂಣೀರಿನಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಸ್ವರ್ಣಸ್ವರೂಪವಾದ ಈ ಬಾಣ ಯಾರದು?
Verse 15
कस्य हेममये कोशे सुतप्ते पावकप्रभे
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು—ಅಗ್ನಿಪ್ರಭೆಯಂತೆ ತಪ್ತವಾಗಿ ಜ್ವಲಿಸುವ ಸ್ವರ್ಣಮಯ ಮಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಯಾರದು (ಇಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ)?
Verse 16
निस्त्रिंशो5यं गुरु: पीत: सायक: परनिर्व्रण: । कस्यायमसित: खड््गो हेमबिन्दुभिरावृत:
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು—ಈ ನಿಸ್ತ್ರಿಂಶ (ಖಡ್ಗ) ಭಾರವಾದುದು, ಪೀತವರ್ಣದದು; ಈ ಬಾಣ ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭೀಕರ ಗಾಯ ಮಾಡುವದು. ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಆವೃತವಾದ ಈ ಕಪ್ಪು ಖಡ್ಗ ಯಾರದು?
Verse 17
आशीविषसमस्पर्श: परकायप्रभेदन: । गुरुभारसहो दिव्य: सपत्नानां भयप्रद:
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು—ಇದು ಆಶೀವಿಷ ಸರ್ಪಸ್ಪರ್ಶದಂತೆ ಪ್ರಾಣಘಾತಕ; ಪರದೇಹವನ್ನು ಭೇದಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳದು; ಭಾರವಾದ ಹೊರೆ ಸಹಿಸುವದು; ಪರಾಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ; ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಯೋಧರಿಗೆ ಭಯ ಉಂಟುಮಾಡುವದು.
Verse 18
* जो अग्निके समान प्रकाशमान एवं आगमें तपाये शुद्ध सुवर्णकी बनी हुई म्यानमें सुरक्षित
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು— ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವ, ಶುದ್ಧ ಸ್ವರ್ಣದ ಮ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಭಾರಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸಘನವಾದ, ಮೂವತ್ತು ಅಂಗುಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೀರ್ಘವಾದ; ಸ್ವರ್ಣಬಿಂದುಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ, ಶ್ಯಾಮವರ್ಣದ; ಶತ್ರುಗಳು ಕತ್ತರಿಸಲಾರದು, ಸ್ಪರ್ಶವು ಸರ್ಪದಂತೆ ತೀಕ್ಷ್ಣ; ಶತ್ರುದೇಹವನ್ನು ಚೀರಿಬಿಡುವ, ಮಹಾಭಾರವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ, ದಿವ್ಯ ಮತ್ತು ಶತ್ರುಗಳಿಗೆ ಭಯಂಕರವಾದ ಆ ಖಡ್ಗ ಯಾರದು? ಓ ಬೃಹನ್ನಲೇ, ನಾನು ಕೇಳಿದುದನ್ನು ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ತಿಳಿಸು. ಈ ಮಹಾಯುಧಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಅತ್ಯಂತವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ।
Verse 42
इति श्रीमहाभारते विराटपर्वणि गोहरणपर्वणि उत्तरवाक्यं नाम द्विचत्वारिंशो 5 ध्याय:,इस प्रकार श्रीमह्या भारत विराटपर्वके अन्तर्गत योहरणपर्वमें उत्तरवाक्यविषयक बयालीसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವಿರಾಟಪರ್ವದೊಳಗಿನ ಗೋಹರಣಪರ್ವದಲ್ಲಿ ‘ಉತ್ತರವಾದ’ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ನಲವತ್ತೆರಡನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತಿಯಾಯಿತು।
Verse 133
हेमत्सरुरनाधृष्यो नैषध्यो भारसाधन: । जिसे गोचर्मकी म्यानमें रखा गया है, जो निषधदेशका बना हुआ है, जिसे कोई तोड़ नहीं सकता, जो भारी भार सह सकता है, वह सोनेकी मूठवाला विमल खड़्ग किसका है?
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು— ಗೋಚರ್ಮದ ಮ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ, ನಿಷಧದೇಶದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿತ, ಅಜೇಯ ಮತ್ತು ಅಪ್ರತಿಹತ, ಭಾರವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವುಳ್ಳ—ಆ ಸ್ವರ್ಣಮುತ್ತಿಯುಳ್ಳ ನಿರ್ಮಲ ಖಡ್ಗ ಯಾರದು?
Verse 146
प्रमाणरूपसम्पन्न: पीत आकाशसंनिभ: । जिसे बकरेके चमड़ेकी बनी हुई म्यानमें रखा गया है
ಉತ್ತರನು ಹೇಳಿದನು— ಮೇಕೆಯ ಚರ್ಮದ ಮ್ಯಾನದಲ್ಲಿ ಇಡಲ್ಪಟ್ಟ, ಸ್ವರ್ಣಮುತ್ತಿಯುಳ್ಳದು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಣಾಲಂಕಾರಗಳಿಂದ ಶೋಭಿಸುವದು; ಸರಿಯಾದ ಉದ್ದ-ಅಗಲ ಹಾಗೂ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿರುವದು; ಆಕಾಶದಂತೆ ಗಾಢ ನೀಲ-ಉಜ್ವಲ ಕాంతಿಯಿಂದ ಮಿನುಗಿ, ತೇವದ ಹೊಳಪಿನಿಂದ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಾಣುವ ಆ ಕತ್ತಿ ಯಾರದು?
Frequently Asked Questions
The tension concerns the enforceability and interpretation of the exile wager: whether Arjuna’s appearance would constitute premature disclosure, thereby resetting the Pandavas’ terms, and how to act strategically while the fact-pattern remains uncertain.
The chapter emphasizes operational clarity under ambiguity: anticipate alternative explanations, maintain disciplined formations and security, and align leadership roles so the force does not fragment in unfamiliar terrain.
No explicit phalaśruti appears in this passage; its function is predominantly narrative and strategic, clarifying the wager logic and motivating coordinated military preparedness within the episode.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.