Shloka 34

त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः

The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight

Devanagari script

षशिश्राश्वसहस्राणि मत्स्यानामभिनिर्ययु: । तदनीकं विराटस्य शुशुभे भरतर्षभ,युद्धकी कलामें कुशल, प्रसन्न रहनेवाले तथा उत्तम जीविकावाले मत्स्यदेशके प्रधान- प्रधान वीरोंकी उस सेनामें आठ हजार रथी, एक हजार हाथीसवार तथा साठ हजार घुड़सवार थे, जो युद्धके लिये तैयार होकर निकले थे। भरतर्षभ! उनसे विराटकी वह विशाल वाहिनी अत्यन्त सुशोभित हो रही थी

Transliteration

ṣaṣisrāśva-sahasrāṇi matsyānām abhiniryayuḥ | tad anīkaṃ virāṭasya śuśubhe bharatarṣabha ||

Translation

ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಮತ್ಸ್ಯರು ಅರವತ್ತು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟರು. ಭರತಶ್ರೇಷ್ಠನೇ! ವಿರಾಟನ ಆ ಸೇನೆ ಸುವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಕಂಗೊಳಿಸಿತು.

Word by Word

षष्टिsixty

सहस्राणिthousands

अश्वof horses

मत्स्यानाम्of the Matsyas

अभिनिर्ययुःwent forth, marched out

तत्that

अनीकम्army, host

विराटस्यof Virata

शुशुभेshone, was splendid

भरतर्षभO bull among the Bharatas

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

Vaiśampāyana

Matsya (people/kingdom)

Virāṭa (King Virāṭa)

Bharata lineage (address: Bharatarṣabha)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes