Shloka 19
Adhyāya 14: Sudēṣṇā Sends Sairandhrī to Kīcaka’s House (सुदेष्णा–सैरन्ध्री–कीचक संवादः)
निरीक्ष्य वक्त्रचन्द्रं ते लक्ष्म्मानुपमया युतम् । कृत्स्ने जगति को नेह कामस्य वशगो भवेत्,“तुम्हारा सुन्दर मुखचन्द्र अनुपम लक्ष्मीसे अलंकृत है, तुम्हारे नेत्रोंकी अधखुली पलकें चाँदनीके समान मनको आह्लादित करनेवाली हैं। दिव्य रश्मियोंसे आवृत तुम्हारा यह मुखचन्द्र दिव्य छबिके द्वारा मनको रमा लेनेवाला है। इसे देखकर सम्पूर्ण जगत्में कौन ऐसा पुरुष है, जो कामके अधीन न हो जाय?
nirīkṣya vaktracandraṃ te lakṣmyānupamayā yutam | kṛtsne jagati ko neha kāmasya vaśago bhavet ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— ನಿನ್ನ ಚಂದ್ರಸಮಾನ ಮುಖವು ಅನೂಪಮ ಸೌಂದರ್ಯ-ಲಕ್ಷ್ಮಿಯಿಂದ ಅಲಂಕೃತವಾಗಿದೆ. ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಈ ಸಮಸ್ತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಮದ ವಶವಾಗದ ಪುರುಷನು ಯಾರು? ದಿವ್ಯ ಕಾಂತಿಯಿಂದ ಆವರಿತ ನಿನ್ನ ಮುಖಚಂದ್ರನು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹರ್ಷಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ; ಅದನ್ನು ಕಂಡು ಕಾಮದೇವನ ಅಧೀನದಿಂದ ಯಾರು ಮುಕ್ತರಾಗಬಲ್ಲರು?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the overpowering pull of sensual desire when confronted with striking beauty, implicitly pointing to the ethical need for restraint (dama) and vigilance so that attraction does not override dharma and right conduct.
In Vaiśampāyana’s narration, a speaker praises someone’s extraordinary beauty—describing a moon-like face endowed with incomparable splendor—and remarks that such a sight would naturally place men under the influence of Kāma (desire).