Shloka 20
Avanti–Narmadā–Puṣkara Tīrtha-Kathana (धौम्यकथितं तीर्थवर्णनम्)
“जहाँ समस्त प्राणियोंके आत्मा भगवान् ब्रह्माजीने पहले ही यज्ञ किया था। भरतकुलभूषण! ब्रह्माजीके उस प्रकृष्टयागसे ही उस स्थानका नाम “प्रयाग” हो गया ।। अगस्त्यस्य तु राजेन्द्र तत्राश्रमवरो नृप । तत् तथा तापसारण्यं तापसैरुपशोभितम्,'राजेन्द्र! वहाँ महर्षि अगस्त्यका श्रेष्ठ आश्रम है। इसी प्रकार तापसारण्य तपस्वीजनोंसे सुशोभित है
vaiśampāyana uvāca | yatra samasta-prāṇinām ātmā bhagavān brahmā pūrvam eva yajñaṃ cakāra | bharata-kula-bhūṣaṇa! brahmaṇaḥ tasya prakṛṣṭa-yāgāt eva tasya sthānasya nāma “prayāga” iti jātaṃ || agastyasya tu rājendra tatra āśrama-varo nṛpa | tat tathā tāpasāraṇyaṃ tāpasair upaśobhitam ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಎಲ್ಲ ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಅಂತರಾತ್ಮನಾದ ಭಗವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮನು ಪುರಾಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದ ಸ್ಥಳ ಅದು. ಭರತಕುಲಭೂಷಣನೇ! ಬ್ರಹ್ಮನ ಆ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯಾಗದಿಂದಲೇ ಆ ಸ್ಥಳ ‘ಪ್ರಯಾಗ’ವೆಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಯಾಯಿತು. ಅಲ್ಲಿಯೇ, ರಾಜೇಂದ್ರ, ಮಹರ್ಷಿ ಅಗಸ್ತ್ಯನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಆಶ್ರಮವಿದೆ; ಹಾಗೆಯೇ ಆ ತಪೋವನವು ತಪಸ್ವಿಗಳಿಂದ ಶೋಭಿತವಾಗಿದೆ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Sacred places are framed as embodiments of dharma: a site becomes holy through yajña (right ritual action) and through the presence of tapasvins (disciplined ascetics). The passage links cosmic order (Brahmā’s sacrifice) with ethical-spiritual cultivation (Agastya’s hermitage and the ascetic forest).
Vaiśampāyana identifies a revered location and explains its name: it is called Prayāga because Brahmā once performed an eminent sacrifice there. He then notes that the area also contains the distinguished hermitage of the sage Agastya and a forest inhabited and beautified by ascetics.