Adhyaya 78
Akṣa-hṛdaya-dāna and Phalāśruti of the Nalopākhyāna (अक्षहृदयदानम् / नलोपाख्यान-फलश्रुतिः)
Upa-parva: Nalopākhyāna (The Nala–Damayantī Episode)
Bṛhadaśva concludes the Nala narrative by describing Damayantī’s return to Nala amid civic celebration and Nala’s restored sovereignty, followed by his performance of properly regulated sacrifices with due gifts. The speaker reframes Nala’s extreme suffering as a precedent for recovery, offering Yudhiṣṭhira a consolatory comparison: the Pāṇḍava’s forest life is accompanied by brothers, Draupadī, and learned Brāhmaṇas, mitigating grounds for lament. The chapter then presents explicit meta-commentary: the Nalopākhyāna is termed ‘kali-nāśana’ (a remover of misfortune/discord) and includes a phalāśruti promising prosperity, social esteem, wellbeing, and lineage benefits for those who recite or repeatedly hear Nala’s great conduct. Addressing Yudhiṣṭhira’s anxiety about being challenged again in dice-play, Bṛhadaśva promises to remove the stigma of being ‘unskilled at dice’ by imparting the complete ‘akṣa-hṛdaya’ (the “heart/secret of dice,” i.e., technical mastery). Vaiśaṃpāyana then narrates that Yudhiṣṭhira receives this knowledge; Bṛhadaśva departs for ritual purification. Subsequent report-lines shift attention to Arjuna (Dhanaṃjaya) undertaking severe austerities in solitude—described by multiple ascetic witnesses—prompting Yudhiṣṭhira’s concern and inquiries among learned Brāhmaṇas.
Chapter Arc: ऋतुपर्ण के स्वदेश लौट जाने के बाद, नल अपने भीतर संचित धैर्य और कौशल के साथ निर्णायक प्रतिज्ञा लेकर पुष्कर के द्वार पर पहुँचता है—अब भाग्य नहीं, न्याय बोलने वाला है। → राजसी वैभव के साथ नल का आगमन होता है—एक शुभ्र रथ, सोलह हाथियों का घेरा, पचास घोड़े और असंख्य पदाति; पृथ्वी काँपती-सी लगती है। सभा में संदेश फैलता है कि वही नल लौट आया है। नल पुष्कर को चुनौती देता है और स्पष्ट करता है कि वह ‘परकृत दोष’ (कली के अपराध) को पुष्कर के माथे नहीं मढ़ेगा—पर राज्य और दमयन्ती का अपमान अब सह्य नहीं। → पुष्कर और नल के बीच द्यूत आरम्भ होता है; इस बार नल के पास ऋतुपर्ण से प्राप्त अक्ष-विद्या/कौशल है। पुष्कर की वाणी—“पणावः किं व्याहरसे… ततः प्रावर्तत द्यूतं”—के साथ खेल चरम पर पहुँचता है और नल पुष्कर को पराजित कर देता है, धन-वैभव और राज्य पर अपना अधिकार पुनः सिद्ध करता है। → नल पुष्कर को जीवनदान देता है और कहता है कि वह कली के कारण हुए अपराध को पुष्कर पर नहीं थोपेगा—‘यथासुखं वै जीव… प्राणानवसृजामि ते’। पुष्कर पराजय स्वीकार कर राज्य लौटाता है; नगर-जन और मंत्रीगण नल का स्वागत करते हैं, जैसे इन्द्रयज्ञ के शतक्रतु की उपासना को देव लौट आए हों। दमयन्ती के पुनर्मिलन और प्रतिष्ठा की पुनर्स्थापना का भाव दृढ़ होता है। → नल का ‘कृतकृत्य’ होने का संकेत मिलते हुए भी, द्यूत के विष और कली की छाया का प्रश्न शेष रहता है—क्या यह विजय केवल राज्य की है, या आत्म-विजय की भी?
Shlokas
Verse 1
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें ऋतुपर्णका स्वदेशगमनविषयक सतहत्तरवाँ अध्याय पूरा हुआ ॥/ ७७ ॥ हि मय ० (0) है ० अष्टसप्ततितमो< ध्याय: राजा नलका की आ जूएमें हताना और उसको राजधानीमें अपने नगरमें प्रवेश करना बृहदश्चव उवाच स मासमुष्य कौन्तेय भीममामन्त्र्य नैषध: । पुरादल्पपरीवारो जगाम निषधान् प्रति
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಓ ಕೌಂತೇಯ! ನಿಷಧರಾಜ ನಲನು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ವಾಸಿಸಿ, ರಾಜ ಭೀಮನಿಂದ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು, ಅಲ್ಪ ಪರಿವಾರದೊಂದಿಗೆ ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟು ನಿಷಧದೇಶದ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದನು।
Verse 2
रथेनैकेन शुभ्रेण दन्तिभि: परिषोडशै: । पज्चाशद्/ि्यैश्वेव षघट्शतैश्व पदातिभि:,उनके साथ चारों ओरसे सोलह हाथियोंद्वारा घिरा हुआ एक सुन्दर रथ, पचास घोड़े और छः: सौ पैदल सैनिक थे
ಅವನೊಂದಿಗೆ ಒಂದು ಸುಂದರ ರಥವಿತ್ತು; ಅದರ ಸುತ್ತ ಹದಿನಾರು ಆನೆಗಳು, ಜೊತೆಗೆ ಐವತ್ತು ಕುದುರೆಗಳು ಮತ್ತು ಆರು ನೂರು ಕಾಲಾಳು ಸೈನಿಕರು ಇದ್ದರು।
Verse 3
स कम्पयन्न्रिव महीं त्वरमाणो महीपति: । प्रविवेशाथ संरब्धस्तरसैव महामना:
ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ರಾಜ ನಲನು ಆತುರದಿಂದಲೂ ಕೋಪಾವೇಶದಿಂದಲೂ ತುಂಬಿ, ಭೂಮಿಯೇ ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ತೀವ್ರ ವೇಗದಿಂದ ನಿಷಧದ ರಾಜಧಾನಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 4
ततः पुष्करमासाद्य वीरसेनसुतो नल: । उवाच दीव्याव पुनर्बहुवित्तं मयार्जितम्
ನಂತರ ವೀರಸೇನನ ಪುತ್ರ ನಲನು ಪುಷ್ಕರನ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ಹೇಳಿದನು—“ಬಾ, ನಾವು ಮತ್ತೆ ಪಾಶಕ್ರೀಡೆ ಆಡೋಣ; ನಾನು ಬಹಳ ಧನವನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದೇನೆ।”
Verse 5
दमयन्ती च यच्चान्यन्मम किंचन विद्यते | एष वै मम संन्यासस्तव राज्यं तु पुष्कर
“ದಮಯಂತಿಯೂ ಹಾಗೂ ನನ್ನದಾಗಿರುವ ಯಾವುದೆಲ್ಲವೋ—ಇದೇ ನನ್ನ ಪಣ; ಓ ಪುಷ್ಕರ, ನಿನ್ನ ಕಡೆ ನಿನ್ನ ರಾಜ್ಯವೇ ಪಣವಾಗಲಿ।”
Verse 6
पुन: प्रवर्ततां द्यूतमिति मे निश्चिता मति: । एकपाणेन भद्रं ते प्राणयोश्व॒ पणावहे
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—“ಮತ್ತೆ ದ್ಯೂತ ಆರಂಭವಾಗಲಿ—ಇದು ನನ್ನ ದೃಢ ನಿರ್ಣಯ. ಒಂದೇ ಪಣದಿಂದ, ನಿನಗೆ ಮಂಗಳವಾಗಲಿ; ಬಾ, ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೇ ಪಣವಾಗಿಡೋಣ.”
Verse 7
जित्वा परस्वमाहृत्य राज्यं वा यदि वा वसु । प्रतिपाण: प्रदातव्य: परमो धर्म उच्यते
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—“ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ರಾಜ್ಯವೋ ಧನವೋ ಗೆದ್ದು ಅದನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡರೆ, ಸೋತವನು ಮತ್ತೆ ಆಡಲು ಬಯಸಿದಾಗ ಅವನಿಗೆ ಪ್ರತಿಪಣ ನೀಡಬೇಕು—ಇದೇ ಪರಮ ಧರ್ಮವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.”
Verse 8
न चेद् वाञ्छसि त्वं द्यूतं युद्धद्यूत॑ प्रवर्तताम् । द्वैरथेनास्तु वै शान्तिस्तव वा मम वा नृप
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—“ನೀನು ಪಾಶಗಳಿಂದ ದ್ಯೂತವನ್ನು ಬಯಸದಿದ್ದರೆ, ಬಾಣಗಳಿಂದ ಯುದ್ಧದ್ಯೂತ ಆರಂಭವಾಗಲಿ. ಓ ರಾಜನೇ, ರಥದ್ವಂದ್ವದಿಂದ ನಿನಗಾಗಲಿ ನನಗಾಗಲಿ—ಯಾರಿಗಾದರೂ—ಶಾಂತಿ ದೊರಕಲಿ.”
Verse 9
वंशभोज्यमिदं राज्यमर्थितव्यं यथा तथा । येन केनाप्युपायेन वृद्धानामिति शासनम्
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—“ಈ ರಾಜ್ಯವು ನಮ್ಮ ವಂಶದ ವಾರಸುದಾರರ ಭೋಗಕ್ಕೆ ಸೇರಿದದ್ದು; ಆದ್ದರಿಂದ ಹೇಗಾದರೂ, ಯಾವ ಉಪಾಯದಿಂದಾದರೂ, ಇದನ್ನು ಪಡೆದು ಕಾಪಾಡಬೇಕು—ಇದು ಹಿರಿಯರ ವಿಧಿ.”
Verse 10
द्वयोरेकतरे बुद्धि: क्रियतामद्य पुष्कर । कैतवेनाक्षवत्यां तु युद्धे वा ना ताम्यतां धनु:,“पुष्कर! आज तुम दोमेंसे एकमें मन लगाओ। छलपूर्वक जूआ खेलो अथवा युद्धके लिये धनुषपर प्रत्यज्चा चढ़ाओ”
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—“ಪುಷ್ಕರಾ! ಇಂದು ಈ ಎರಡರಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೇಲೆ ನಿನ್ನ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರಗೊಳಿಸು—ಮೋಸದಿಂದ ಪಾಶದ್ಯೂತ ಆಡೋ, ಅಥವಾ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಅಲುಗದೆ ಧನುಸ್ಸಿಗೆ ಜ್ಯೆ ಕಟ್ಟೋ.”
Verse 11
नैषधेनैवमुक्तस्तु पुष्कर: प्रहसन्निव । ध्रुवमात्मजयं मत्वा प्रत्याह पृथिवीपतिम्,निषधराज नलके ऐसा कहनेपर पुष्करने अपनी विजयको अवश्यम्भावी मानकर हँसते हुए उनसे कहा--
ನೈಷಧರಾಜ ನಲನು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಪುಷ್ಕರನು ನಗುವಂತೆ, ತನ್ನ ಜಯ ನಿಶ್ಚಿತವೆಂದು ಭಾವಿಸಿ ಭೂಪತಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿದನು।
Verse 12
दिष्ट्या त्वयार्जित वित्त प्रतिपाणाय नैषध । दिष्ट्या च दुष्कृतं कर्म दमयन्त्या: क्षयं गतम्
ನೈಷಧಾ! ಪಣಕ್ಕೆ ಇಡಲು ಬೇಕಾದ ಧನವನ್ನು ನೀನು ಸಂಪಾದಿಸಿರುವುದು ಭಾಗ್ಯ; ಹಾಗೆಯೇ ದಮಯಂತಿಯ ದुष್ಕೃತ ಕರ್ಮ ಕ್ಷಯಗೊಂಡಿರುವುದೂ ಭಾಗ್ಯವೇ।
Verse 13
दिष्ट्या च प्रियसे राजन् सदारोउद्य महाभुज | धनेनानेन वै भेमी जितेन समलंकृता
ಮಹಾಬಾಹು ರಾಜನೇ! ನೀನು ಇಂದು ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದು ಭಾಗ್ಯ. ಓ ಭೈಮೀ! ಈ ಧನವನ್ನು ಗೆದ್ದ ಬಳಿಕ ನೀನು ಅಲಂಕರಿಸಿಕೊಂಡು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಬರುವೆ।
Verse 14
मामुपस्थास्यति व्यक्त दिवि शक्रमिवाप्सरा: । नित्यशो हि स्मरामि त्वां प्रतीक्षेषपि च नैषध
ಅವಳು ನಿಶ್ಚಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಸೇವೆಗೆ ಬರುತ್ತಾಳೆ—ಸ್ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯರು ಶಕ್ರ (ಇಂದ್ರ)ನನ್ನು ಸೇವಿಸುವಂತೆ. ನೈಷಧಾ! ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ಮರಿಸುತ್ತೇನೆ; ನಿನ್ನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇರುತ್ತೇನೆ।
Verse 15
देवनेन मम प्रीतिर्न भवत्यसुहद्रणै: । जित्वा त्वद्य वरारोहां दमयन्तीमनिन्दिताम्
ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಇಲ್ಲ; ದುಭಾವ ಹೊಂದಿರುವವರೊಡನೆ ಪೈಪೋಟಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ದೋಷರಹಿತಳಾದ, ವರಾರೋಹಳಾದ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸಿ ನಾನು ತೃಪ್ತನಾಗುವೆನು।
Verse 16
श्रुत्वा तु तस्य वा वाचो बह्नबद्धप्रलापिन:
ಅವನ ಅನೇಕ ಅಸಂಬದ್ಧ ಪ್ರಲಾಪವಾಕ್ಯಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ರಾಜ ನಲನಿಗೆ ಭಾರೀ ಕೋಪ ಉಕ್ಕಿತು. ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿಬಿಡಬೇಕೆಂಬ ಇಚ್ಛೆಯೂ ಮೂಡಿತು. ರೋಷದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದರೂ ನಲನು ಸಂಯಮ ವಹಿಸಿ, ಮೃದುವಾಗಿ ನಗುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು.
Verse 17
इयेष स शिरश्छेत्तुं खड्गेन कुपितो नल: । स्मयंस्तु रोषताम्राक्षस्तमुवाच नलो नृप:
ಕೋಪಗೊಂಡ ನಲನು ಖಡ್ಗದಿಂದ ಅವನ ತಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಬೇಕೆಂದು ಇಚ್ಛಿಸಿದನು. ಆದರೂ ರೋಷದಿಂದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಕೆಂಪಾದರೂ ರಾಜ ನಲನು ನಗುತ್ತಾ ಅವನಿಗೆ ಮಾತಾಡಿದನು.
Verse 18
पणाव: किं व्याहरसे जितो न व्याहरिष्यसि । ततः प्रावर्तत द्यूतं पुष्करस्य नलस्य च
“ಪಣದಲ್ಲಿರುವಾಗ ನೀನು ಏಕೆ ಇಷ್ಟು ಮಾತಾಡುತ್ತೀ? ಸೋತ ಮೇಲೆ ಮಾತಾಡಲಾರೆ.” ಆಗ ಪುಷ್ಕರ ಮತ್ತು ನಲರ ನಡುವೆ ಜೂಜಾಟ ಆರಂಭವಾಯಿತು.
Verse 19
एकपाणेन वीरेण नलेन स पराजित: । स रत्नकोशनिचयै: प्राणेन पणितो5पि च
ಒಂದು ಕೈಯಿಂದಲೇ ಆಡಿದ ವೀರ ನಲನು ಅವನನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದನು. ಪುಷ್ಕರನು ರತ್ನಗಳೂ ಖಜಾನೆಯೂ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತನ್ನ ಪ್ರಾಣವನ್ನೂ ಪಣವಾಗಿಟ್ಟಿದ್ದನು.
Verse 20
जित्वा च पुष्करं राजा प्रहसन्निदमब्रवीत् । मम सर्वमिदं राज्यमव्यग्रं हतकण्टकम्
ಪುಷ್ಕರನನ್ನು ಜಯಿಸಿದ ರಾಜ ನಲನು ನಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆಂದನು—“ಈ ಸಮಸ್ತ ರಾಜ್ಯ ಈಗ ನನ್ನದು—ನಿಶ್ಚಿಂತೆ, ನಿರ್ಬಾಧೆ, ಕಂಟಕರಹಿತ.”
Verse 21
वैदर्भी न त्वया शक््या राजापसद वीक्षितुम् | तस्यास्त्वं सपरीवारो मूढ दासत्वमागत:
ಓ ರಾಜಾಧಮನೇ! ವಿದರ್ಭರಾಜಕುಮಾರಿಯ ಕಡೆ ಕಣ್ಣೆತ್ತಿ ನೋಡುವುದಕ್ಕೂ ನೀನು ಯೋಗ್ಯನಲ್ಲ. ಮೂಢನೇ! ಈಗ ನೀನು ನಿನ್ನ ಪರಿವಾರದೊಡನೆ ಅವಳ ದಾಸತ್ವಕ್ಕೆ ಬಿದ್ದಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 22
न त्वया तत् कृतं कर्म येनाहं विजित: पुरा । कलिना तत् कृतं कर्म त्वं च मूढ न बुध्यसे
ನಾನು ಹಿಂದೆ ಸೋತಂತೆ ಮಾಡಿದ ಆ ಕರ್ಮ ನಿನ್ನ ಸ್ವಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ನಡೆದದ್ದಲ್ಲ. ಮೂಢನೇ! ಅದು ಕಲಿಯ ಕೃತ್ಯ; ನೀನು ಅದನ್ನು ಅರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.
Verse 23
नाहं परकृतं दोषं त्वय्याधास्थे कथंचन । यथासुखं वै जीव त्वं प्राणानवसृजामि ते
ಇತರನು ಮಾಡಿದ ದೋಷವನ್ನು ನಾನು ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ನಿನ್ನ ಮೇಲೆ ಹೊರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನೀನು ಸುಖವಾಗಿ ಬದುಕು; ನಿನ್ನ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ನಿನಗೆ ಮರಳಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.
Verse 24
तथैव सर्वसम्भारं स्वमंशं वितरामि ते । तथैव च मम प्रीतिस्त्वयि वीर न संशय:,“तेरा सारा सामान और तेरे हिस्सेका धन भी तुझे लौटाये देता हूँ। वीर! तेरे ऊपर मेरा पूर्ववत् प्रेम बना रहेगा, इसमें संशय नहीं है
ಅದೇ ರೀತಿ ನಿನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ಸಾಮಗ್ರಿ-ಸಂಭಾರವನ್ನೂ, ನಿನಗೆ ಸೇರಬೇಕಾದ ಪಾಲನ್ನೂ ನಿನಗೆ ಮರಳಿ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ವೀರನೇ! ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಪ್ರೀತಿ ಹಿಂದಿನಂತೆಯೇ ಇದೆ—ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ.
Verse 25
सौहार्द चापि मे त्वत्तो न कदाचित् प्रहास्यति । पुष्कर त्वं हि मे भ्राता संजीव शरद: शतम्
ನಿನ್ನ ಮೇಲಿನ ನನ್ನ ಸೌಹಾರ್ದವು ಎಂದಿಗೂ ನನ್ನ ಹೃದಯದಿಂದ ದೂರವಾಗದು. ಪುಷ್ಕರನೇ! ನೀನು ನನ್ನ ಸಹೋದರ; ಹೋಗು, ನೂರು ಶರದ್ಕಾಲಗಳವರೆಗೆ ಬದುಕು.
Verse 26
एवं नल: सान्त्वयित्वा भ्रातरं सत्यविक्रम: । स्वपुरं प्रेषयामास परिष्वज्य पुन: पुन:,इस प्रकार सत्यपराक्रमी राजा नलने अपने भाई पुष्करको सान्त्वना दे बार-बार हृदयसे लगाकर उसकी राजधानीको भेज दिया
ಹೀಗೆ ಸತ್ಯಪರಾಕ್ರಮಿಯಾದ ರಾಜ ನಲನು ತನ್ನ ಸಹೋದರ ಪುಷ್ಕರನನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಿ, ಮರುಮರು ಆಲಿಂಗಿಸಿ, ಅವನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವನಗರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಿದನು.
Verse 27
सान्त्वितो नैषधेनैवं पुष्कर: प्रत्युवाच तम् पुण्यश्लोकं तदा राजन्नभिवाद्य कृताउ्जलि:
ರಾಜನ್! ನಿಷಧರಾಜ ನಲನು ಹೀಗೆ ಸಾಂತ್ವನಗೊಳಿಸಿದಾಗ, ಪುಷ್ಕರನು ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕನಾದ ನಲನಿಗೆ ಕೃತಾಂಜಲಿ ಮಾಡಿ ವಂದಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
Verse 28
कीर्तिरस्तु तवाक्षय्या जीव वर्षशतं सुखी । यो मे वितरसि प्राणानधिष्ठानं च पार्थिव
ಪಾರ್ಥಿವಾ, ಭೂಪತೇ! ನಿನ್ನ ಕೀರ್ತಿ ಅಕ್ಷಯವಾಗಿರಲಿ. ನೀನು ನೂರು ವರ್ಷ ಸುಖವಾಗಿ ಜೀವಿಸಲಿ; ಏಕೆಂದರೆ ನೀನು ನನಗೆ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನೂ ಆಶ್ರಯಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ಮರಳಿ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೀಯೆ.
Verse 29
स तथा सत्कृतो राज्ञा मासमुष्य तदा नृप । प्रययौ पुष्करो हृष्ट:स्वपुरं स्वजनावृत:
ನೃಪಾ! ರಾಜ ನಲನಿಂದ ಹೀಗೆ ಸತ್ಕೃತನಾದ ಪುಷ್ಕರನು ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಉಳಿದು, ನಂತರ ಹರ್ಷದಿಂದ ತನ್ನ ಸ್ವಜನರಿಂದ ಆವರಿತನಾಗಿ ತನ್ನ ಸ್ವನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು.
Verse 30
महत्या सेनया सार्ध विनीतै: परिचारकै: । भ्राजमान इवादित्यो वपुषा पुरुषर्षभ
ಪುರುಷರ್ಷಭಾ! ಅವನು ಮಹಾಸೇನೆಯೊಡನೆ ಮತ್ತು ವಿನೀತ ಪರಿಚಾರಕರೊಡನೆ ಇದ್ದನು; ತನ್ನ ದೇಹಕಾಂತಿಯಿಂದ ಆದಿತ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದನು.
Verse 31
प्रस्थाप्य पुष्करं राजा वित्तवन्तमनामयम् | प्रविवेश पुरं श्रीमानत्यर्थमुपशोभिताम्,पुष्करको धन--वित्तके साथ सकुशल घर भेजकर श्रीमान् राजा नलने अपने अत्यन्त शोभासम्पन्न नगरमें प्रवेश किया
ಪುಷ್ಕರನನ್ನು ಧನಸಂಪತ್ತಿನಿಂದ ಸಮೃದ್ಧನಾಗಿಯೂ ಆರೋಗ್ಯವಂತನಾಗಿಯೂ ಮಾಡಿ ಹೊರಡಿಸಿ, ಶ್ರೀಮಾನ್ ರಾಜ ನಲನು ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭಿತವಾದ ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು।
Verse 32
प्रविश्य सान्त्वयामास पौरांक्षु निषधाधिप: । पौरा जानपदाश्चापि सम्प्रहृष्टतनूरूहा:,प्रवेश करके निषधनरेशने पुरवासियोंको सान्त्वना दी। नगर और जनपदके लोग बड़े प्रसन्न हुए। उनके शरीरमें रोमांच हो आया
ನಗರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ನಿಷಧಾಧಿಪತಿ ಪಟ್ಟಣದ ಜನರನ್ನು ಸಾಂತ್ವನಪಡಿಸಿದನು. ಪಟ್ಟಣದವರೂ ಜನಪದದವರೂ ಅತ್ಯಂತ ಹರ್ಷಗೊಂಡರು; ಅವರ ದೇಹದಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚ ಉಂಟಾಯಿತು।
Verse 33
ऊचुः: प्राज्जलय: सर्वे सामात्यप्रमुखा जना: । अद्य सम निर्वता राजन् पुरे जनपदेडपि च । उपासितुं पुनः प्राप्ता देवा इव शतक्रतुम्
ಮಂತ್ರಿಗಳಾದಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕೈಮುಗಿದು ಹೇಳಿದರು—“ರಾಜನೇ! ಇಂದು ನಗರದಲ್ಲಿಯೂ ಜನಪದದಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ನಾವು ಎಲ್ಲರೂ ನಿಶ್ಚಿಂತವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಬಹುದು. ದೇವರುಗಳು ಶತಕ್ರತು ಇಂದ್ರನ ಸೇವೆಗೆ ಹಾಜರಾಗುವಂತೆ, ನಮಗೂ ಮತ್ತೆ ನಿಮ್ಮ ಸೇವೆ ಮಾಡುವ ಹಾಗೂ ನಿಮ್ಮ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ಶುಭಾವಕಾಶ ದೊರೆತಿದೆ.”
Verse 78
इति श्रीमहा भारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि पुष्करपरा भवपूर्वक॑ राज्यप्रत्यानयने अष्टसप्ततितमो<ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದ ನಲೋಪಾಖ್ಯಾನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಪುಷ್ಕರನ ಪರಾಭವ ಮೊದಲಾದ ಘಟನೆಗಳೊಂದಿಗೆ ರಾಜ್ಯಪ್ರತ್ಯಾನಯನವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಎಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 153
कृतकृत्यो भविष्यामि सा हि मे नित्यशो हृदि । 'शत्रुओंके साथ जूआ खेलनेसे मुझे कभी तृप्ति ही नहीं होती। आज श्रेष्ठ अंगोंवाली अनिन्द्य सुन्दरी दमयन्तीको जीतकर मैं कृतार्थ हो जाऊँगा; क्योंकि वह सदा मेरे हृदयमन्दिरमें निवास करती है”
ನಾನು ಕೃತಕೃತ್ಯನಾಗುವೆನು; ಏಕೆಂದರೆ ಅವಳು ಸದಾ ನನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸುತ್ತಾಳೆ।
Frequently Asked Questions
The chapter addresses how a ruler should respond to prior failure in high-stakes play: whether to remain vulnerable to repeated provocation or to pursue corrective knowledge and restraint, balancing humility with prudent preparedness.
That fortune is unstable and recovery is possible through disciplined conduct; further, that lament is moderated by comparative reflection and by seeking competent guidance (technical and moral) rather than repeating avoidable errors.
Yes. The text states that narrating or repeatedly hearing Nala’s great story brings prosperity and auspiciousness—material support, social esteem, wellbeing, and continuity of lineage—functioning as a formal endorsement of the episode’s didactic efficacy.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.