Adhyaya 57
दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure
Upa-parva: Nala–Damayantī Upākhyāna (Episode of Nala and Damayantī)
Bṛhadaśva narrates Damayantī’s observation of King Nala’s altered state: though renowned (puṇyaśloka), he appears mentally displaced by gambling and unresponsive to counsel. Fear and grief prompt her to assess what has been lost and what remains, first attempting to engage ministers through Bṛhatsenā, but finding no effective relief as Nala does not welcome the report. Recognizing the escalating compulsion—Puṣkara’s dice seemingly ‘obedient’ while Nala’s outcomes invert—Damayantī concludes that direct persuasion is failing. She turns to Vārṣṇeya, Nala’s charioteer, appeals to his knowledge of Nala’s prior conduct, and requests operational assistance. She instructs him to yoke Nala’s swift horses, convey the couple’s children to Kuṇḍina (Vidarbha) under her kin’s protection, and then choose his own safe course. Vārṣṇeya reports to key ministers, obtains authorization, transports the children and equipment to Vidarbha, and, distressed, proceeds onward to Ayodhyā where he enters King Ṛtupārṇa’s service as charioteer—setting up later narrative developments.
Chapter Arc: दमयन्ती के स्वयंवर का समाचार चारों दिशाओं में फैलते ही काम-पीड़ित राजाओं का हृदय धड़क उठता है; वे उसे पाने की उत्कंठा में शीघ्र विदर्भ की ओर दौड़ पड़ते हैं। → स्वर्ण-स्तम्भों और तोरणों से सुसज्जित रंगमण्डप में राजाओं और देवताओं का आगमन होता है। दमयन्ती के मन में नल के प्रति अटल प्रेम है, पर देवता भी नल का ही रूप धारण कर लेते हैं—एक ही रूप के अनेक प्रतिबिम्बों में वह अपने वर को कैसे पहचाने? वह बार-बार विचार करती है कि ‘एक भी पृथक् चिह्न नहीं दिखता’। → दमयन्ती सत्य-प्रतिज्ञा और देव-नियति का स्मरण कर देवताओं से प्रार्थना करती है कि यदि नल ही उसके लिए निश्चित हैं तो वे उसी को उसके सामने प्रकट कर दें। देवता उसके सत्य और धैर्य से प्रसन्न होकर नल को पहचानने योग्य संकेत देते हैं; दमयन्ती नल का वरण करती है। → देवता नल को वरदान देते हैं (जैसे वरुण द्वारा इच्छानुसार जल-प्राकट्य आदि) और अन्य राजा विदा होते हैं। तत्पश्चात भीम शास्त्र-विधि से नल-दमयन्ती का विवाह सम्पन्न कराते हैं। → विवाह के बाद नल-दमयन्ती का देवतुल्य विहार आरम्भ होता है—पर इस सुख के क्षितिज पर आगे आने वाली परीक्षा की छाया अभी अनकही रह जाती है।
Shlokas
Verse 1
हि आय न [के है आम सप्तपञ्चाशत्तमो<्ध्याय: स्वयंवरमें दमयन्तीद्वारा नलका वरण
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ನಂತರ ಶುಭಕಾಲವು ಬಂದಾಗ, ಪುಣ್ಯತಿಥಿ ಹಾಗೂ ಮಂಗಳಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಭೀಮನು ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕಾಗಿ ಭೂಮಂಡಲದ ಎಲ್ಲಾ ರಾಜರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದನು।
Verse 2
तच्छुत्वा पृथिवीपाला: सर्वे हच्छयपीडिता: । त्वरिता: समुपाजम्मुर्दमयन्तीम भीप्सव:,यह सुनकर सब भूपाल कामपीड़ित हो दमयन्तीको पानेकी इच्छासे तुरंत चल दिये
ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಎಲ್ಲ ಭೂಪಾಲರೂ ಕಾಮತಾಪದಿಂದ ಪೀಡಿತರಾಗಿ, ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕೆಂಬ ಆಶಯದಿಂದ ತಕ್ಷಣವೇ ಆತುರವಾಗಿ ಹೊರಟರು।
Verse 3
कनकस्तम्भरुचिरं तोरणेन विराजितम् | विविशुस्ते नृपा रड़ं महासिंहा इवाचलम्
ಕನಕಸ್ತಂಭಗಳಿಂದ ಮನೋಹರವಾಗಿ, ತೋರಣದಿಂದ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿರಾಜಮಾನವಾದ ಆ ರಂಗಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಆ ನೃಪರು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು—ಅಚಲ ಪರ್ವತಗುಹೆಗೆ ಮಹಾಸಿಂಹಗಳು ಪ್ರವೇಶಿಸುವಂತೆ।
Verse 4
सुरभिस्रग्धरा: सर्वे प्रमृष्टमणिकुण्डला:,वहाँ सब भूपाल भिन्न-भिन्न आसनोंपर बैठ गये। सबने सुगन्धित फूलोंकी माला धारण कर रखी थी और सबके कानोंमें विशुद्ध मणिमय कुण्डल झिलमिला रहे थे
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನೃಪರೂ ವಿಭಿನ್ನ ಆಸನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದರು; ಎಲ್ಲರೂ ಸುಗಂಧ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳನ್ನು ಧರಿಸಿದ್ದರು ಮತ್ತು ಅವರ ಕಿವಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಳೆಯುವ, ನಿರ್ಮಲ, ಮಣಿಮಯ ಕುಂಡಲಗಳು ಮಿನುಗುತ್ತಿದ್ದವು।
Verse 5
तां राजसमितिं पुण्यां नागैभोंगवर्तीमिव । सम्पूर्णा पुरुषव्याघ्रैव्यप्रि्गिरिगुहामिव
ಆ ಪುಣ್ಯಮಯ ರಾಜಸಭೆ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರರಾದ ನರಶ್ರೇಷ್ಠ ನೃಪರಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಿದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು—ನಾಗಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿತ ಭೋಗವತೀ ನಗರಿಯಂತೆ, ಮತ್ತು ವ್ಯಾಘ್ರಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಗಿರಿಗುಹೆಯಂತೆ।
Verse 6
तत्र सम पीना दृश्यन्ते बाहव: परिघोपमा: । आकारवर्णसुश्लक्ष्णा: पञज्चशीर्षा इवोरगा:
ಅಲ್ಲಿ ಭೂಪಾಲರ ಭುಜಗಳು ಸಮವಾಗಿ ಪೋಷಿತವಾಗಿ, ಪರಿಘದಂತೆ ದೃಢವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಆಕಾರ-ವರ್ಣಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೃದು-ಸುಂದರವಾಗಿ, ಪಂಚಶಿರ ನಾಗಗಳಂತೆ ತೋರುತ್ತಿದ್ದವು॥
Verse 7
सुकेशान्तानि चारूणि सुनासाक्षिभ्रुवाणि च । मुखानि राज्ञां शोभन्ते नक्षत्राणि यथा दिवि
ಸುಂದರ ಕೇಶಾಂತಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು, ಸುನಾಸಿಕೆ, ನೇತ್ರ ಮತ್ತು ಭ್ರೂಗಳಿಂದ ಯುಕ್ತವಾದ ರಾಜರ ಮುಖಗಳು ಆಕಾಶದ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಿದ್ದವು॥
Verse 8
दमयन्ती ततो रजझ्ुूं प्रविवेश शुभानना । मुष्णन्ती प्रभया राज्ञां चक्षूंषि च मनांसि च,तदनन्तर अपनी प्रभासे राजाओंके नयनोंको लुभाती और चित्तको चुराती हुई सुन्दर मुखवाली दमयन्तीने रंगभूमिमें प्रवेश किया
ನಂತರ ಶುಭಮುಖಿಯಾದ ದಮಯಂತಿ ರಂಗಭೂಮಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಳು. ತನ್ನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ರಾಜರ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಎರಡನ್ನೂ ಕಸಿದುಕೊಂಡಳು॥
Verse 9
तस्या गात्रेषु पतिता तेषां दृष्टिर्महात्मनाम् । तत्र तत्रैव सक्ता5भूज्न चचाल च पश्यताम्
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ರಾಜರ ದೃಷ್ಟಿ ದಮಯಂತಿಯ ಅಂಗಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ತಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿಯೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತು; ನೋಡುತ್ತಲೇ ಇದ್ದಾಗ ಅದು ಅಲ್ಲಿಂದ ಸರಿಯಲಿಲ್ಲ, ಚಲಿಸಲಿಲ್ಲ॥
Verse 10
ततः संकीर्त्यमानेषु राज्ञां नामसु भारत । ददर्श भैमी पुरुषान् पज्चतुल्याकृतीनिह
ನಂತರ, ಓ ಭಾರತ! ರಾಜರ ಹೆಸರುಗಳನ್ನು ಘೋಷಿಸುತ್ತಿರುವಾಗ, ಭೀಮಿಯ ಪುತ್ರಿ ದಮಯಂತಿ ಮುಂದೆ ನೋಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ರೂಪದ ಐದು ಪುರುಷರನ್ನು ಕಂಡಳು॥
Verse 11
तान् समीक्ष्य ततः सर्वान् निर्विशेषाकृतीन् स्थितान् । संदेहादथ वैदर्भी नाभ्यजानान्नलं नृपम्
ಅವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ—ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಒಂದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು—ವೈದರ್ಭಿ ಸಂಶಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಳು; ಆ ಸಂಶಯದಿಂದಲೇ ಅವಳು ರಾಜ ನಲನನ್ನು ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ.
Verse 12
यं यं हि ददृशे तेषां तं त॑ मेने नल॑ नृपम् । सा चिन्तयन्ती बुद्धयाथ तर्कयामास भाविनी
ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರ ಮೇಲೆ ಅವಳ ದೃಷ್ಟಿ ಬೀಳುತ್ತಿತ್ತೋ, ಅವನನ್ನೇ ಅವಳು ರಾಜ ನಲನೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ನಂತರ ಆ ಭಾವಿನಿ ರಾಜಕುಮಾರಿ ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಚಿಂತಿಸಿ, ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ತರ್ಕಿಸಲು ಆರಂಭಿಸಿದಳು.
Verse 13
कथं हि देवाज्जानीयां कथं विद्यां नल॑ नृपम् । एवं संचिन्तयन्ती सा वैदर्भी भृशदु:खिता
“ದೇವರನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸಲಿ? ರಾಜ ನಲನನ್ನು ಹೇಗೆ ತಿಳಿಯಲಿ?” ಎಂದು ಹೀಗೆ ಮರುಮರು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ವೈದರ್ಭಿ ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಿತಳಾದಳು.
Verse 14
श्रुतानि देवलिड्रानि तर्कयामास भारत । देवानां यानि लिड्डानि स्थविरेभ्य: श्रुतानि मे
ಓ ಭಾರತ! ಅವಳು ಕೇಳಿದ್ದ ದೇವಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ತರ್ಕಿಸಿದಳು. “ಹಿರಿಯರಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ; ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿರುವ ಈ ಐವರಲ್ಲಿ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಅವು ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ” ಎಂದು ಅವಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಳು. ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ವಿಚಾರಿಸಿ, ಈ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ದೇವರ ಶರಣು ಸೇರುವುದೇ ಯುಕ್ತವೆಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸಿದಳು.
Verse 15
तानीह तिष्ठतां भूमावेकस्थापि न लक्षये । सा विनिश्ित्य बहुधा विचार्य च पुन: पुनः:
“ಇವರು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದ್ದರೂ, (ದೇವಲಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ) ಒಂದನ್ನೂ ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಿರ್ಧರಿಸಿ, ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ವಿಚಾರಿಸಿದೆ.”
Verse 16
वाचा च मनसा चैव नमस्कार प्रयुज्य सा
ಅವಳು ವಾಣಿ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಸು—ಎರಡರಿಂದಲೂ—ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ನಮಸ್ಕಾರ ಅರ್ಪಿಸಿದಳು।
Verse 17
देवेभ्य: प्रा्जलिर्भूत्वा वेपमानेदमब्रवीत् । हंसानां वचन श्रुत्वा यथा मे नैषधो वृतः । पतित्वे तेन सत्येन देवास्तं प्रदिशन्तु मे
ದೇವರಿಗೆ ಅಂಜಲಿ ಬಿಗಿದು, ನಡುಗುತ್ತಾ ಅವಳು ಹೀಗೆಂದಳು—“ಹಂಸಗಳ ವಚನ ಕೇಳಿ ನಿಷಧದ ನಲನನ್ನು ನಾನು ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದ್ದೇನೆ; ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ನನಗೆ ಅವನನ್ನೇ ತೋರಿಸಲಿ.”
Verse 18
तत्पश्चात् मन एवं वाणीद्वारा देवताओंको नमस्कार करके दोनों हाथ जोड़कर काँपती हुई वह इस प्रकार बोली--'मैंने हंसोंकी बात सुनकर निषधनरेश नलका पतिरूपमें वरण कर लिया है। इस सत्यके प्रभावसे देवतालोग स्वयं ही मुझे राजा नलकी पहचान करा दें ।।
ನಂತರ ಅವಳು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ವಾಣಿಯಿಂದಲೂ ದೇವರಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಎರಡೂ ಕೈಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ನಡುಗುತ್ತಾ ಹೀಗೆಂದಳು—“ಹಂಸಗಳ ಮಾತು ಕೇಳಿ ನಿಷಧರಾಜ ನಲನನ್ನು ನಾನು ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ನನಗೆ ನಿಜವಾದ ರಾಜ ನಲನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಡಲಿ. ನಾನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೋ ವಾಣಿಯಿಂದಲೋ ಎಂದಿಗೂ ಸದಾಚಾರದಿಂದ ತಪ್ಪಿರದಿದ್ದರೆ, ಆ ಸತ್ಯಪ್ರಭಾವದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ನನಗೆ ಆ ನಲನನ್ನೇ ದೊರಕಿಸಲಿ.”
Verse 19
यथा देवै: स मे भर्ता विहितो निषधाधिप: । तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे,“यदि देवताओंने उन निषधनरेश नलको ही मेरा पति निश्चित किया हो तो उस सत्यके प्रभावसे देवता-लोग मुझे उनन््हींको बतला दें
ದೇವರುಗಳು ನಿಷಧಾಧಿಪತಿಯನ್ನು ನನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿ ವಿಧಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ನನಗೆ ಅವನನ್ನೇ ತೋರಿಸಲಿ.
Verse 20
यथेदं व्रतमारब्धं नलस्याराधने मया । तेन सत्येन मे देवास्तमेव प्रदिशन्तु मे,“यदि मैंने नलकी आराधनाके लिये ही यह व्रत आरम्भ किया हो तो उस सत्यके प्रभावसे देवता मुझे उनन््हींको बतला दें
ನಲನ ಆರಾಧನೆಗಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ನಾನು ಈ ವ್ರತವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರೆ, ಆ ಸತ್ಯಬಲದಿಂದ ದೇವರುಗಳು ನನಗೆ ಅವನನ್ನೇ ತೋರಿಸಲಿ.
Verse 21
स्वं चैव रूप॑ कुर्वन्तु लोकपाला महेश्वरा: । यथाहमभिजानीयां पुण्यश्लोक॑ नराधिपम्,“महेश्वर लोकपालगण अपना रूप प्रकट कर दें, जिससे मैं पुण्यश्लोक महाराज नलको पहचान सकूँ”
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಲೋಕಪಾಲರೂ ಮಹೇಶ್ವರರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನಿಜಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಿ; ಆಗ ನಾನು ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕನಾದ ನರಾಧಿಪ ನಲನನ್ನು ಸಮ್ಯಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲೆನು.
Verse 22
निशम्य दमयन्त्यास्तत् करुणं प्रतिदेवितम् । निश्चयं परमं तथ्यमनुरागं च नैषधे
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ದಮಯಂತಿಯ ಕರುಣ ವಿಲಾಪವನ್ನು ಕೇಳಿ, ನೈಷಧರಾಜನ ಮೇಲಿನ ಅವಳ ಪರಮ, ಅಚಲ ನಿಶ್ಚಯ ಮತ್ತು ಸತ್ಯ ಅನುರಾಗವನ್ನು ಕಂಡ ದೇವರುಗಳು ಅವಳೊಳಗೆ ಯಥಾರ್ಥ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು; ಅದರಿಂದ ಅವಳು ದೇವಸೂಚಕ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಬಲ್ಲಳಾದಳು.
Verse 23
मनोविशुद्ि बुद्धिं च भक्ति रागं च नैषधे | यथोक्तं चक्रिरे देवा: सामर्थ्य लिड्रधारणे
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ನೈಷಧದ ದಮಯಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮನೋವಿಶುದ್ಧಿ, ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ, ಭಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರೀತಿಯನ್ನು ಕಂಡ ದೇವರುಗಳು, ಹೇಳಿದಂತೆ, ಅವಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಣಧಾರಣೆಯ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದರು.
Verse 24
सापश्यद् विबुधान् सर्वानस्वेदान् स्तब्धलोचनान् | हृषितस्रग्रजोहीनान् स्थितानस्पृशत: क्षितिम्
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಅವಳು ಎಲ್ಲ ವಿಬುಧರನ್ನು ಕಂಡಳು—ಅವರಿಗೆ ಬೆವರು ಇರಲಿಲ್ಲ, ಅವರ ದೃಷ್ಟಿ ಅನಿಮೇಷವಾಗಿತ್ತು; ಅವರ ಹೂಮಾಲೆಗಳು ಸದಾ ತಾಜಾ, ವಾಡದವು; ಮತ್ತು ಅವರು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸದೆ ನಿಂತಿದ್ದರು.
Verse 25
ध्स्ट पक हा छायाद्वितीयो म्लानस्रग्रज:स्वेदसमन्वित: । भूमिष्ठो नैषधश्चैव निमेषेण च सूचित:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಐವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನಿಗಷ್ಟೇ ನೆರಳು ಇತ್ತು; ಅವನ ಹೂಮಾಲೆ ವಾಡಿತ್ತು, ಅವನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಧೂಳು ಮತ್ತು ಬೆವರಿನ ಹನಿಗಳು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದವು. ಅವನು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಸ್ಪರ್ಶಿಸಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ; ಅವನ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಿಟುಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಈ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಂದ ದಮಯಂತಿ ನೈಷಧರಾಜ ನಲನನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದಳು.
Verse 26
सा समीक्ष्य तु तान् देवान् पुण्यश्लोक॑ च भारत | नैषधं वरयामास भैमी धर्मेण पाण्डव
ಓ ಭಾರತ! ಭೈಮಿ (ದಮಯಂತಿ) ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕ ನಲನನ್ನೂ ಮತ್ತೆ ನೋಡಿ, ಧರ್ಮಾನುಸಾರ ನಿಷಧರಾಜ ನಲನನ್ನೇ ವರಿಸಿದಳು.
Verse 27
विलज्जमाना वस्त्रान्तं जग्राहायतलोचना । स्कन्ध देशेडसृजत् तस्य स्रजं परमशो भनाम्
ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ಕಮಲನಯನೆಯಾದ ಕನ್ಯೆ ತನ್ನ ವಸ್ತ್ರಾಂತವನ್ನು ಹಿಡಿದಳು; ನಂತರ ಅವನ ಭುಜದೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶೋಭನವಾದ ಹಾರವನ್ನು ಹಾಕಿದಳು.
Verse 28
ततो हाहेति सहसा मुक्त: शब्दो नराधिपै:,फिर तो दूसरे राजाओंके मुखसे सहसा 'हाहाकार'-का शब्द निकल पड़ा
ಆಮೇಲೆ ಇತರ ರಾಜರ ಬಾಯಿಂದ ಏಕಾಏಕಿ ‘ಹಾ! ಹಾ!’ ಎಂಬ ಹಾಹಾಕಾರ ಹೊರಟಿತು.
Verse 29
देवैर्महर्षिभिस्तत्र साधु साथ्विति भारत । विस्मितैरीरित: शब्द: प्रशंसद्धिर्नलं नृूपम्,भारत! देवता और महर्षि वहाँ साधुवाद देने लगे। सबने विस्मित होकर राजा नलकी प्रशंसा करते हुए इनके सौभाग्यको सराहा
ಓ ಭಾರತ! ಅಲ್ಲಿ ದೇವರೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ‘ಸಾಧು! ಸಾಧು!’ ಎಂದು ಕೂಗಿ, ರಾಜ ನಲನನ್ನು ಪ್ರಶಂಸಿಸುತ್ತ ಧ್ವನಿಸಿದರು.
Verse 30
दमयन्तीं तु कौरव्य वीरसेनसुतो नृपः । आश्वासयद् वरारोहां प्रहृष्टेनान्तरात्मना,कुरुनन्दन! वीरसेनकुमार नलने उललसित हृदयसे सुन्दरी दमयन्तीको आश्वासन देते हुए कहा--
ಓ ಕೌರವ್ಯ! ವೀರಸೇನನ ಮಗನಾದ ರಾಜ ನಲನು ಹರ್ಷದಿಂದ ಉಲ್ಲಸಿತ ಅಂತರಾತ್ಮದಿಂದ ವರಾರೋಹೆಯಾದ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಆಶ್ವಾಸನೆ ನೀಡಿದನು.
Verse 31
यत् त्वं भजसि कल्याणि पुमांसं देवसंनिधौ । तस्मान्मां विद्धि भर्तारमेवं ते वचने रतम्
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಕಲ್ಯಾಣಿ! ದೇವಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿ ನೀನು ನನ್ನಂತಹ ಪುರುಷನನ್ನು ವರಿಸುತ್ತಿರುವುದರಿಂದ, ನನನ್ನು ನಿನ್ನ ಪತಿಯಾಗಿ ತಿಳಿ; ಹಾಗೆಯೇ ನಿನ್ನ ವಚನಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾನು ಸದಾ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರುವೆನು.”
Verse 32
यावच्च मे धरिष्यन्ति प्राणा देहे शुचिस्मिते । तावत् त्वयि भविष्यामि सत्यमेतद् ब्रवीमि ते
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಶುಚಿಸ್ಮಿತೆ! ನನ್ನ ಈ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಣಗಳು ಇರುವವರೆಗೆ, ನಾನು ನಿನ್ನಲ್ಲಿಯೇ ಅಚಲವಾಗಿ ನಿಷ್ಠನಾಗಿರುವೆನು. ಇದನ್ನು ನಿನಗೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.”
Verse 33
दमयन्ती तथा वाग्भिरभिनन्द्य कृताज्जलि: । तौ परस्परत: प्रीतौ दृष्टवा त्वग्निपुरोगमान्
ದಮಯಂತಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ಮಧುರ ವಚನಗಳಿಂದ ಅವರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದಳು. ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡು, ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟು ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ದೇವಗಣಗಳ ಕಡೆಗೆ ಅವಳು ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿದಳು.
Verse 34
वृते तु नैषधे भैम्या लोकपाला महौजस:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಭೀಮನ ಪುತ್ರಿ ದಮಯಂತಿ ನಿಷಧರಾಜ ನಲನನ್ನು ವರಿಸಿದಾಗ, ಮಹೌಜಸ್ವಿಗಳಾದ ಲೋಕಪಾಲರು ಅಲ್ಲಿ ಉಪಸ್ಥಿತರಿದ್ದರು.
Verse 35
प्रत्यक्षदर्शनं यज्ञे गतिं चानुत्तमां शुभाम्
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—“ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನವೂ ಉಂಟು; ಹಾಗೆಯೇ ಅದರಿಂದ ಅನುತ್ಕೃಷ್ಟವಾದ, ಶುಭವಾದ ಗತಿಯೂ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.”
Verse 36
अग्निरात्मभवं प्रादाद् यत्र वाउछति नैषथ:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ನೈಷಧ ನಲನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಸುತ್ತಾ ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲೇ ಅಗ್ನಿಯು ತನ್ನದೇ ಸ್ವಸಾರದಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸಿದ ವರವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು।
Verse 37
यमस्त्वन्नरसं प्रादाद् धर्मे च परमां स्थितिम्,यमराजने यह कहा कि “राजा नलकी बनायी हुई रसोईमें उत्तमोत्तम रस एवं स्वाद उपलब्ध होगा और धर्ममें इनकी दृढ़ निष्ठा बनी रहेगी”
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಯಮನು ಅವನಿಗೆ ಅನ್ನದ ರಸ-ರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದನು; ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಪರಮ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನೂ ದಯಪಾಲಿಸಿದನು. ಹೀಗಾಗಿ ನಲನ ಅಡುಗೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರುಚಿಗಳು ಸದಾ ದೊರೆಯುವುವು, ಅವನ ಧರ್ಮನಿಷ್ಠೆ ಅಚಲವಾಗಿರುವುದು।
Verse 38
अपां पतिरपां भावं यत्र वाउ्छति नैषध: । स्रजश्नोत्तमगन्धाद्या: सर्वे च मिथुन ददुः
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಜಲಗಳ ಅಧಿಪತಿ ವರುಣನು ನಲನಿಗೆ ವರ ನೀಡಿದನು: ಅವನು ಎಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ನೀರು ಪ್ರकटವಾಗಲಿ; ಹಾಗೆಯೇ ಅವನ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಗಳು ಸದಾ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುಗಂಧದಿಂದ ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರಲಿ ಎಂದು ಘೋಷಿಸಿದನು. ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ದೇವರೂ ಅವನಿಗೆ ಎರಡು ಎರಡು ವರಗಳನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸಿದರು।
Verse 39
वरानेवं प्रदायास्य देवास्ते त्रिदिवं गता: । पार्थिवाश्चानु भूयास्य विवाहं विस्मयान्विता:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಹೀಗೆ ಅವನಿಗೆ ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ದೇವರುಗಳು ತ್ರಿದಿವಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು; ಆ ವಿವಾಹವನ್ನು ಕಂಡ ಭೂಮಿಯ ರಾಜರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ದೇಶಗಳಿಗೆ ಹಿಂತಿರುಗಿದರು।
Verse 40
गतेषु पार्थिवेन्द्रेषु भीम: प्रीतो महामना:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು—ಪಾರ್ಥಿವೇಂದ್ರರು ತೆರಳಿದ ಬಳಿಕ ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ಭೀಮನು ಅತ್ಯಂತ ಸಂತೋಷಗೊಂಡನು।
Verse 41
उष्य तत्र यथाकामं नैषधो द्विपदां वर:
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— “ನೀನು ಅಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ವಾಸಿಸು; ಮಾನವರಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ನೈಷಧರಾಜನು ತಕ್ಕಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವನು.”
Verse 42
भीमेन समनुज्ञातो जगाम नगरं स्वकम् | मनुष्योंमें श्रेष्ठ निषधनरेश नल अपनी इच्छाके अनुसार कुछ दिनोंतक ससुरालमें रहे, फिर विदर्भनरेश भीमकी आज्ञा ले (दमयन्तीसहित) अपनी राजधानीको चले गये ।।
ಭೀಮನ ಅನುಮತಿ ಪಡೆದ ನೈಷಧರಾಜ ನಲನು ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ಹೊರಟನು. ತನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕೆಲ ದಿನಗಳು ಮಾವನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸಿಸಿ, ವಿದರ್ಭರಾಜ ಭೀಮನಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ವಿದಾಯ ಪಡೆದು, ದಮಯಂತಿಯೊಡನೆ ತನ್ನ ರಾಜಧಾನಿಯತ್ತ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದನು. ಸ್ತ್ರೀರತ್ನವಾದ ದಮಯಂತಿಯನ್ನು ಪಡೆದ ಆ ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕ ರಾಜನು ಸಹ, ಮರ್ಯಾದೆ ಮತ್ತು ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುತ್ತ, ಬಂಧುತ್ವಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಅನುಮತಿಯನ್ನೂ ಗೌರವಿಸಿ, ತನ್ನ ಗೃಹಕ್ಕೆ ಮರಳಿದನು.
Verse 43
अतीव मुदितो राजा भ्राजमानों5शुमानिव
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ರಾಜನು ಅತೀವ ಹರ್ಷಗೊಂಡು, ಕಿರಣಮಯ ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು.
Verse 44
अरज्जयत् प्रजा वीरो धर्मेण परिपालयन् | राजा नल सूर्यके समान प्रकाशित होते थे। वीरवर नल अत्यन्त प्रसन्न रहकर अपनी प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करते हुए उसे प्रसन्न रखते थे || ४३ $ ।।
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ವೀರನಾದ ನಲನು ಧರ್ಮದಿಂದ ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ಪಾಲಿಸಿ ಅವರನ್ನು ಸಂತೃಪ್ತಗೊಳಿಸಿದನು. ಅವನು ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಕಾಶಿಸಿದನು. ನಾಹುಷನ ಪುತ್ರ ಯಯಾತಿಯಂತೆ ಅಶ್ವಮೇಧ ಯಾಗವನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
Verse 45
अन्यैश्न बहुभिर्धीमान् क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणै: | उन बुद्धिमान् नरेशने नहुषनन्दन ययातिकी भाँति अश्वमेध तथा पर्याप्त दक्षिणावाले दूसरे बहुत-से यज्ञोंका भी अनुष्ठान किया || ४४ ई || पुनश्चन रमणीयेषु वनेषूपवनेषु च
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದನು— ಓ ನಾಹುಷವಂಶಜನೇ! ಆ ಧೀಮಂತ ರಾಜನು ಯಯಾತಿಯಂತೆ ಅಶ್ವಮೇಧದ ಜೊತೆಗೆ, ಸಮೃದ್ಧ ದಕ್ಷಿಣೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪೂರ್ಣಗೊಂಡ ಅನೇಕ ಇತರ ಕ್ರತುಗಳನ್ನೂ ನೆರವೇರಿಸಿದನು. ನಂತರ ಅವನು ಮತ್ತೆ ಮನೋಹರವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ತೋಟಗಳಲ್ಲೂ ವಿಹರಿಸಿದನು.
Verse 46
जनयामास च ततो दमयन्त्यां महामना: । इन्द्रसेनं सुतं चापि इन्द्रसेनां च कन््यकाम्,महामना नलने दमयन्तीके गर्भसे इन्द्रसेन नामक एक पुत्र और इन्द्रसेना नामवाली एक कन्याको जन्म दिया
ಆನಂತರ ಮಹಾಮನಸ್ಸುಳ್ಳ ನಲನು ದಮಯಂತಿಯಿಂದ ಎರಡು ಸಂತಾನಗಳನ್ನು ಪಡೆದನು—ಇಂದ್ರಸೇನನೆಂಬ ಪುತ್ರನನ್ನೂ, ಇಂದ್ರಸೇನಾಳೆಂಬ ಪುತ್ರಿಯನ್ನೂ।
Verse 47
एवं स यजमानश्ष् विहरंक्ष नराधिप: । ररक्ष वसुसम्पूर्णा वसुधां वसुधाधिप:,इस प्रकार यज्ञोंका अनुष्ठान तथा सुखपूर्वक विहार करते हुए महाराज नलने धन- धान्यसे सम्पन्न वसुन्धराका पालन किया
ಹೀಗೆ ಯಜಮಾನನಾಗಿ ಯಜ್ಞಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾ, ರಾಜೋಚಿತ ವಿಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಾ, ವಸುಧಾಧಿಪನಾದ ನಲನು ಧನ-ಧಾನ್ಯಸಂಪನ್ನವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಿ ಪಾಲಿಸಿದನು।
Verse 56
इस प्रकार श्रीमह्याभारत वनपर्वके अन्तर्गत नलोपाख्यानपर्वमें नलकर्तृक देवदौत्यविषयक छप्पनवाँ अध्याय पूरा हुआ
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದೊಳಗಿನ ನಲೋಪಾಖ್ಯಾನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ನಲಕೃತ ದೇವದೌತ್ಯವಿಷಯಕ ಐವತ್ತಾರನೇ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು।
Verse 57
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि नलोपाख्यानपर्वणि दमयन्तीस्वयंवरे सप्तपजञ्चाशत्तमो<ध्याय:
ಇತಿ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತೇ ವನಪರ್ವಣಿ ನಲೋಪಾಖ್ಯಾನಪರ್ವಣಿ ದಮಯಂತೀಸ್ವಯಂವರೇ ಸಪ್ತಪಂಚಾಶತ್ತಮೋ ಅಧ್ಯಾಯಃ।
Verse 153
शरणं प्रति देवानां प्राप्तकालममन्यत । भारत! उसने अपने सुने हुए देवचिह्ञोंपर भी विचार किया। वह मन-ही-मन कहने लगी 'मैंने बड़े-बूढ़े पुरुषोंसे देवताओंकी पहचान करानेवाले जो लक्षण या चिह्न सुन रखे हैं
ಇದೀಗ ದೇವತೆಗಳ ಶರಣು ಸೇರುವ ಕಾಲ ಬಂದಿದೆ ಎಂದು ಅವಳು ಭಾವಿಸಿದಳು. ಹಿರಿಯರಿಂದ ಕೇಳಿದ್ದ ದೈವಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಿ ನೋಡಿದಾಗ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಆ ಐದು ಪುರುಷರಲ್ಲಿ ಯಾರಲ್ಲಿಯೂ ಆ ಚಿಹ್ನೆಗಳು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಅನೇಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮರುಮರು ವಿಚಾರಿಸಿ ದೃಢನಿಶ್ಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡು, ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ಶರಣು ಹೋಗುವುದೇ ಯುಕ್ತವಾದ ಕರ್ತವ್ಯವೆಂದು ಅವಳು ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದಳು।
Verse 273
वरयामास चैवैनं पतित्वे वरवर्णिनी । विशाल नेत्रोंवाली दमयन्तीने लजाते-लजाते नलके वस्त्रका छोर पकड़ लिया और उनके गलेमें परम सुन्दर फूलोंका हार डाल दिया। इस प्रकार वरवर्णिनी दमयन्तीने राजा नलका पतिरूपमें वरण कर लिया
ಆಗ ವರವರ್ಣಿನಿ ದಮಯಂತಿ ನಲನನ್ನೇ ಪತಿಯಾಗಿ ವರಿಸಿಕೊಂಡಳು. ವಿಶಾಲ ಕಮಲಸಮಾನ ನೇತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಜ್ಜೆಯಿಂದ ತಲೆಬಾಗುತ್ತಾ ನಲನ ವಸ್ತ್ರದ ಅಂಚನ್ನು ಹಿಡಿದು, ಅವನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾದ ಪುಷ್ಪಮಾಲೆಯನ್ನು ಹಾಕಿದಳು. ಹೀಗೆ ಪ್ರಕಾಶವಂತಿಯಾದ ದಮಯಂತಿ ಸಭಾಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಜ ನಲನನ್ನು ತನ್ನ ಸ್ವಾಮಿಯಾಗಿ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದಳು.
Verse 333
तानेव शरणं देवाञ्जग्मतुर्मनसा तदा । इसी प्रकार दमयन्तीने भी हाथ जोड़कर विनीत वचनोंद्वारा महाराज नलका अभिनन्दन किया। वे दोनों एक-दूसरेको पाकर बड़े प्रसन्न हुए। उन्होंने सामने अग्नि आदि देवताओंको देखकर मन-ही-मन उनकी ही शरण ली
ಆಗ ಅವರುಿಬ್ಬರೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಆ ದೇವತೆಗಳನ್ನೇ ಶರಣಾದರು. ಹಾಗೆಯೇ ದಮಯಂತಿ ಕೈಜೋಡಿಸಿ ವಿನೀತ ವಚನಗಳಿಂದ ಮಹಾರಾಜ ನಲನನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಿದಳು. ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ಪಡೆದು ಅವರು ಅಪಾರ ಹರ್ಷದಿಂದ ತುಂಬಿದರು; ಮುಂದೆ ಅಗ್ನಿ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳನ್ನು ಕಂಡು, ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ಅವರ ಆಶ್ರಯವನ್ನು ಪಡೆದರು.
Verse 343
प्रहृषष्टमनस: सर्वे नलायाष्टो वरान् ददु: । दमयन्तीने जब नलका वरण कर लिया, तब उन सब महातेजस्वी लोकपालोंने प्रसन्नचित्त होकर नलको आठ वरदान दिये
ದಮಯಂತಿ ನಲನನ್ನು ವರಿಸಿಕೊಂಡಾಗ, ಆ ಮಹಾತೇಜಸ್ವಿ ಲೋಕಪಾಲಕರು ಹರ್ಷಚಿತ್ತರಾಗಿ ನಲನಿಗೆ ಎಂಟು ವರಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು.
Verse 353
नैषधाय ददौ शक्र: प्रीयमाण: शचीपति: । शचीपति इन्द्रने प्रसन्न होकर निषधराज नलको यह वर दिया कि “मैं यज्ञमें तुम्हें प्रत्यक्ष दर्शन दूँगा और अन्तमें सर्वोत्तम शुभ गति प्रदान करूँगा”
ಶಚೀಪತಿ ಇಂದ್ರನು ಸಂತೋಷಗೊಂಡು ನೈಷಧರಾಜ ನಲನಿಗೆ ಈ ವರವನ್ನು ನೀಡಿದನು— “ನಿನ್ನ ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿನಗೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನ ನೀಡುವೆನು; ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠ ಶುಭಗತಿಯನ್ನು ದಯಪಾಲಿಸುವೆನು.”
Verse 366
लोकानात्मप्रभांश्वेव ददौ तस्मै हुताशन: । हविष्यभोक्ता अग्निदेवने नलको अपने ही समान तेजस्वी लोक प्रदान किये और यह भी कहा कि 'राजा नल जहाँ चाहेंगे, वहीं मैं प्रकट हो जाऊँगा”
ಹವಿಷ್ಯಭೋಕ್ತನಾದ ಹುತಾಶನ (ಅಗ್ನಿದೇವ) ನಲನಿಗೆ ತನ್ನದೇ ಸಮಾನ ತೇಜಸ್ವಿಯಾದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ನೀಡಿದನು. ಮತ್ತೂ— “ರಾಜ ನಲನು ಎಲ್ಲಿ ಇಚ್ಛಿಸುವನೋ ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವೆನು” ಎಂದು ಹೇಳಿದನು.
Verse 396
दमयन्त्याश्व मुदिता: प्रतिजग्मुर्यथागतम् । इस प्रकार राजा नलको वरदान देकर वे देवता-लोग स्वर्गलोकको चले गये। स्वयंवरमें आये हुए राजा भी विस्मयविमुग्ध हो नल और दमयन्तीके विवाहोत्सवका-सा अनुभव करते हुए प्रसन्नतापूर्वक जैसे आये थे
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ದಮಯಂತಿಗಾಗಿ ಹರ್ಷಗೊಂಡ ಅವರು ಬಂದ ದಾರಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು. ವರವನ್ನು ನೀಡಿ ದೇವತೆಗಳು ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ತೆರಳಿದರು; ಸ್ವಯಂವರಕ್ಕೆ ಬಂದ ರಾಜರೂ ಆಶ್ಚರ್ಯಾನಂದದಿಂದ ಮರುಳಾಗಿ, ನಲ-ದಮಯಂತಿಯ ವಿವಾಹೋತ್ಸವವನ್ನು ಕಂಡಂತೆಯೇ ಅನುಭವಿಸಿ, ಬಂದಂತೆ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಹಿಂದಿರುಗಿದರು।
Verse 403
विवाहं कारयामास दमयन्त्या नलस्य च । सब नरेशोंके विदा हो जानेपर महामना भीमने बड़ी प्रसन्नताके साथ नल-दमयन्तीका शास्त्रविधिके अनुसार विवाह कराया
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ಎಲ್ಲ ರಾಜರೂ ವಿದಾಯವಾಗಿ ಹೋದ ನಂತರ, ಮಹಾಮನಸ್ಸಿನ ಭೀಮನು ಪರಮಾನಂದದಿಂದ ಶಾಸ್ತ್ರವಿಧಿಯಂತೆ ನಲ-ದಮಯಂತಿಯ ವಿವಾಹವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು।
Verse 423
रेमे सह तया राजज्छच्येव बलवृत्रहा । राजन! पुण्यश्लोक महाराज नलने भी उस रमणीरत्नको पाकर उसके साथ उसी प्रकार विहार किया, जैसे शचीके साथ इन्द्र करते हैं
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ರಾಜನೇ! ಆ ರಮಣೀರತ್ನವನ್ನು ಪಡೆದು ಪುಣ್ಯಶ್ಲೋಕ ಮಹಾರಾಜ ನಲನು ಅವಳೊಂದಿಗೆ ಆನಂದದಿಂದ ವಿಹರಿಸಿದನು; ಬಲಿಷ್ಠ ವೃತ್ರನನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದ ಇಂದ್ರನು ಶಚಿಯೊಂದಿಗೆ ಕ್ರೀಡಿಸುವಂತೆ।
Verse 456
दमयन्त्या सह नलो विजहारामरोपम: । तदनन्तर देवतुल्य राजा नलने दमयन्तीके साथ रमणीय वनों और उपवनोंमें विहार किया
ಬೃಹದಶ್ವನು ಹೇಳಿದರು—ದಮಯಂತಿಯೊಂದಿಗೆ ದೇವೋಪಮನಾದ ನಲನು ಕ್ರೀಡಾ-ವಿಹಾರ ಮಾಡಿದನು. ನಂತರ ದೇವತೂಲ್ಯನಾದ ಆ ರಾಜ ನಲನು ದಮಯಂತಿಯೊಂದಿಗೆ रम್ಯವಾದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲೂ ಉದ್ಯಾನಗಳಲ್ಲೂ ಆನಂದದಿಂದ ಸಂಚರಿಸಿದನು।
Frequently Asked Questions
Damayantī must choose between continued direct confrontation of an impaired ruler (risking escalation and loss) and discreet protective action—prioritizing dependents’ safety and continuity of household welfare when counsel is not received.
When judgment is clouded by obsession, ethical responsibility may shift from persuasion to safeguarding: dharma includes timely action (kāla-jñāna), reliance on trustworthy agents, and protection of vulnerable parties.
No explicit phalaśruti appears in this unit; its meta-function is structural, establishing causal links for later events (Vārṣṇeya’s service under Ṛtupārṇa) and illustrating dharma as context-sensitive stewardship rather than mere admonition.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.