Shloka 53
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
कामान् वृणीष्य लोकांस्त्व॑ प्राप्तोडसि परमां गतिम् । एवमुक्त: प्रत्युवाच सहस्राक्षं धनंजय:,तब महेन्द्रने प्रसन्नचित्त हो हँसते हुए-से कहा--“धनंजय! जब तुम यहाँतक आ पहुँचे, तब तुम्हें अस्त्रोंको लेकर क्या करना है? अब इच्छानुसार उत्तम लोक माँग लो; क्योंकि तुम्हें उत्तम गति प्राप्त हुई है।। यह सुनकर धनंजयने पुनः देवराजसे कहा--देवेश्वर! मैं अपने भाइयोंको वनमें छोड़कर (शत्रुओंसे) वैरका बदला लिये बिना लोभ अथवा कामनाके वशीभूत हो न तो देवत्व चाहता हूँ, न सुख और न सम्पूर्ण देवताओंका एऐश्वर्य प्राप्त कर लेनेकी ही मेरी इच्छा है। यदि मैंने वैसा किया तो सदाके लिये सम्पूर्ण लोकोंमें मुझे महान् अपयश प्राप्त होगा”
vaiśampāyana uvāca | kāmān vṛṇīṣva lokāṁs tvam prāpto 'si paramāṁ gatim | evam uktaḥ pratyuvāca sahasrākṣaṁ dhanaṁjayaḥ ||
“ನಿನ್ನ ಇಚ್ಛೆಯಂತೆ ಕಾಮನೆಗಳನ್ನೂ ಲೋಕಗಳನ್ನೂ ಆರಿಸಿಕೋ; ನೀ ಪರಮಗತಿಯನ್ನು ಪಡೆದಿರುವೆ।” ಎಂದು ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಧನಂಜಯನು ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷ ಇಂದ್ರನಿಗೆ ಹೇಳಿದನು—“ದೇವೇಶ್ವರಾ! ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಶತ್ರುಗಳ ವೈರಕ್ಕೆ ಪ್ರತೀಕಾರ ತೀರಿಸದೆ, ಲೋಭ ಅಥವಾ ಕಾಮನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ನಾನು ದೇವತ್ವವನ್ನಾಗಲಿ, ಸುಖವನ್ನಾಗಲಿ, ಎಲ್ಲ ದೇವರ ಐಶ್ವರ್ಯವನ್ನಾಗಲಿ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಶಾಶ್ವತ ಮಹಾ ಅಪಕೀರ್ತಿ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
True attainment is not merely access to heavenly rewards; a kṣatriya’s dharma prioritizes integrity, self-mastery, and the fulfillment of rightful duty. Arjuna rejects pleasure and even divine sovereignty if it would mean abandoning justice and earning lasting disgrace.
Indra invites Arjuna to choose any desired worlds, implying he has reached a supreme state. Arjuna responds that he will not accept such rewards while his brothers remain in hardship and the wrong done by enemies remains unredressed; he fears moral failure and enduring ill-fame.