Shloka 30
Vyāsa’s Counsel to Yudhiṣṭhira: Pratismṛti-vidyā, Arjuna’s Aśtra-Quest, and the Move to Kāmyaka
तुष्टिबबुद्धिर्भवित्री वा त्वयि दीर्घप्रवासिनि । त्वयि नः पार्थ सर्वेषां सुखदु:खे समाहिते,वीरवर! निश्चय ही आपके चले जानेके बाद आपके सभी भाई जागते समय आपहीके पराक्रमकी चर्चा बार-बार करते हुए अपना मन बहलायेंगे। पार्थ! दीर्घकालके लिये आपके प्रवासी हो जानेपर हमारा मन न तो भोगोंमें लगेगा और न धनमें ही। इस जीवनमें भी कोई रस नहीं रह जायगा। आपके बिना हम इन वस्तुओंसे संतोष नहीं पा सकेंगे। पार्थ! हम सबके सुख-दुःख, जीवन-मरण तथा राज्य-ऐश्वर्य आपपर ही निर्भर हैं। भरतकुलतिलक! कुन्तीकुमार! मैंने आपको विदा दी; आप कल्याणको प्राप्त हों
tuṣṭir babuddhir bhavitrī vā tvayi dīrghapravāsini | tvayi naḥ pārtha sarveṣāṁ sukhaduḥkhe samāhite ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದರು— ಓ ಪಾರ್ಥ! ನೀನು ದೀರ್ಘಕಾಲ ಪ್ರವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಟ ಬಳಿಕ ನಮ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಸ್ಥೈರ್ಯವೂ ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಸುಖದುಃಖಗಳು ನಿನ್ನಲ್ಲೇ ಸಂಹಿತವಾಗಿವೆ—ಅವು ನಿನ್ನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಲಂಬಿತ. ನಿನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಭೋಗದಲ್ಲಾಗಲಿ ಧನದಲ್ಲಾಗಲಿ ನಿಜವಾದ ತೃಪ್ತಿ ದೊರಕದು; ಜೀವನವೂ ರಸಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ನೀನೇ ನಮ್ಮ ಕ್ಷೇಮದ ಆಧಾರ.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how a community’s stability can hinge on a single dharmic, capable person: when such a protector is absent, even pleasures and wealth fail to console. It underscores responsibility, mutual reliance within family, and the ethical weight carried by a principal guardian.
Vaiśaṃpāyana narrates words addressed to Pārtha (Arjuna) as he is about to depart for a long period. The speaker expresses that the others’ happiness and sorrow, and their very sense of satisfaction, will depend on him during his absence.