Shloka 47
अध्याय ३३ — कर्म, दैव, हठ, स्वभाव और पुरुषार्थ पर द्रौपदी का उपदेश
Draupadī on Action, Fate, and Human Effort
एष नार्थविहीनेन शक््यो राजन् निषेवितुम् । अखिलाः: पुरुषव्याप्र गुणा: स्युर्यद्यपीतरे,'पुरुषसिंह राजन! यद्यपि मनुष्यमें दूसरे सभी गुण मौजूद हों तो भी यह यज्ञ आदि रूप धर्म धनहीन पुरुषके द्वारा नहीं सम्पादित किया जा सकता
vaiśampāyana uvāca | eṣa nārthavihīnena śakyo rājan niṣevitum | akhilāḥ puruṣavyāghra guṇāḥ syur yady apītare ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು—ಓ ರಾಜನೇ, ಈ ಧರ್ಮ (ಯಜ್ಞಾದಿ) ಧನವಿಲ್ಲದವನಿಂದ ಸರಿಯಾಗಿ ಆಚರಿಸಲಾಗದು. ಓ ನರವ್ಯಾಘ್ರ, ಇತರ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿದ್ದರೂ ಸಹ, ಸಂಪನ್ಮೂಲವಿಲ್ಲದವನು ಯಜ್ಞಾದಿರೂಪ ಧರ್ಮವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲಾರನು।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the interdependence of artha (material means) and dharma (religious duty): certain forms of dharma—especially yajña and ritual obligations—require resources, so virtue alone may be insufficient for their performance without material support.
Vaiśampāyana, narrating to the king, explains a practical limitation within dharma: the observance of sacrificial and related rites cannot be effectively pursued by someone who lacks wealth, even if that person possesses many other admirable qualities.