Shloka 7
देवाश्वापि यदावोचन् सूतके त्वां धनंजय,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे-- “धनंजय! जब तुम्हारा जन्म हुआ था, उस समय देवताओंने भी कहा था कि “कुन्ती! तुम्हारा यह पुत्र सहस्रनेत्रधारी इन्द्रसे किसी बातमें कम न होगा।' उत्तर पारियात्र पर्वतपर सब प्राणियोंने तुम्हारे विषयमें यही कहा था कि “ये अर्जुन शीघ्र ही पाण्डवोंकी खोयी हुई राजलक्ष्मीको पुनः लौटा लायेंगे। युद्धमें कोई भी इनपर विजय पानेवाला न होगा और ये भी किसीको परास्त किये बिना न रहेंगे”
vaiśaṃpāyana uvāca |
devāś cāpi yadā vocan sūtake tvāṃ dhanaṃjaya |
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಧನಂಜಯಾ! ನಿನ್ನ ಜನ್ಮಸಂಸ್ಕಾರದ ವೇಳೆಯೇ ದೇವತೆಗಳು ನಿನ್ನ ಕುರಿತು ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳನ್ನು” ಸ್ಮರಿಸಿ ಮಹಾಬಾಹು ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ದೀರ್ಘವಾಗಿ ವಿಲಪಿಸಿದನು. ಜನ್ಮಕಾಲದ ಆ ದಿವ್ಯವಾಕ್ಯಗಳು ನೆನಪಾಗಿ ಅವನ ಶೋಕ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು—ವಿಧಿಯ ಮೇಲಿನ ನಂಬಿಕೆ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣೆದುರಿನ ನಷ್ಟದ ನಡುವೆ ಮನಸ್ಸು ಸಂಘರ್ಷಿಸಿತು.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how remembrance of auspicious predictions and divine praise can deepen sorrow when reality appears to contradict them. Ethically, it points to the human struggle to hold steady to dharma and trust in righteous destiny amid overwhelming grief.
Vaiśaṃpāyana narrates that Yudhiṣṭhira laments extensively, recalling that even the gods had spoken highly of Arjuna at the time of his birth observances—setting the emotional backdrop for Yudhiṣṭhira’s despair in the face of calamity.