Shloka 12
कथं रिपुवशं यातौ कुन्तीपुत्रौ महाबलौ । यौ सर्वास्त्राप्रतिहती भीमसेनधनंजयौ,धर्मपुत्रो महाबाहुर्विललाप सुविस्तरम् । अर्जुन मरे पड़े थे; उनके धनुष-बाण इधर-उधर बिखरे थे। भीमसेन और नकुल-सहदेव भी प्राणरहित हो निश्रेष्ट हो गये थे। इन सबको देखकर युधिष्ठिर गरम-गरम लंबी साँसें खींचने लगे। उनके नेत्रोंसे शोकके आँसू उमड़कर उन्हें भिगो रहे थे। अपने समस्त भ्राताओंको इस प्रकार धराशायी हुए देख महाबाह धर्मपुत्र युधिष्ठिर गहरी चिन्तामें डूब गये और देरतक विलाप करते रहे-- “कुन्तीके ये दोनों महाबली पुत्र भीमसेन और अर्जुन--जो किसी भी अस्त्रसे प्रतिहत न होनेवाले, समरांगणमें उन्मत्त होकर लड़नेवाले तथा सदैव शत्रुओंका संहार करनेवाले वीर थे, वे आज सहसा शत्रुके अधीन कैसे हो गये?
vaiśaṃpāyana uvāca |
kathaṃ ripuvaśaṃ yātau kuntīputrau mahābalau |
yau sarvāstrapratihatī bhīmasenadhanaṃjayau ||
dharmaputro mahābāhur vilalāpa suvistaram ||
ವೈಶಂಪಾಯನನು ಹೇಳಿದನು— “ಕುಂತಿಯ ಮಹಾಬಲಿಗಳು—ಭೀಮಸೇನ ಮತ್ತು ಧನಂಜಯ—ಯಾವ ಅಸ್ತ್ರದಿಂದಲೂ ಪ್ರತಿಹತಗೊಳ್ಳದವರು; ಅವರು ಹೇಗೆ ಶತ್ರುವಶರಾದರು?” ಸಹೋದರರು ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡ ಮಹಾಬಾಹು ಧರ್ಮಪುತ್ರ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನು ಶೋಕಾಕುಲನಾಗಿ ಬಹುಕಾಲ ವಿಲಪಿಸಿದನು.
वैशग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical shock when seemingly invincible, dharma-aligned heroes meet sudden reversal. It frames Yudhiṣṭhira’s grief as a human response, while implicitly pointing to the Mahābhārata’s larger lesson: strength and merit do not guarantee worldly outcomes, and one must confront adversity without abandoning dharma.
Vaiśaṃpāyana narrates Yudhiṣṭhira’s reaction on seeing his brothers overcome. He laments in disbelief that Bhīma and Arjuna—renowned as uncheckable by weapons—have somehow come under an enemy’s power, and he continues mourning at length.