Shloka 117
तर्कोउप्रतिष्ठ: श्रुतयो विभिन्ना नैको ऋषिर्यस्य मतं प्रमाणम् । धर्मस्य तत्त्वं निहित॑ गुहायां महाजनो येन गत: स पन्था:,तर्ककी कहीं स्थिति नहीं है, श्रुतियाँ भी भिन्न-भिन्न हैं, एक ही ऋषि नहीं है कि जिसका मत प्रमाण माना जाय तथा धर्मका तत्त्व गुहामें निहित है अर्थात् अत्यन्य गूढ़ है; अत: जिससे महापुरुष जाते रहे हैं, वही मार्ग है
tarko 'pratiṣṭhaḥ śrutayo vibhinnā naiko ṛṣir yasya mataṃ pramāṇam | dharmasya tattvaṃ nihitaṃ guhāyāṃ mahājano yena gataḥ sa panthāḥ ||
ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ನೆಲೆ ಇಲ್ಲ; ಶ್ರುತಿಗಳೂ ಅನೇಕವಾಗಿ ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ. ಒಬ್ಬನೇ ಋಷಿಯ ಮತವನ್ನು ಅಂತಿಮ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಲಾಗದು. ಧರ್ಮತತ್ತ್ವವು ಗುಹೆಯೊಳಗೆ ನಿಹಿತವಾಗಿದೆ—ಅತಿಸೂಕ್ಷ್ಮ. ಆದ್ದರಿಂದ ಮಹಾಜನರು ನಡೆದ ದಾರಿಯೇ ಪಥ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
Dharma is subtle and cannot be settled conclusively by logic alone, by conflicting scriptural citations, or by appealing to a single sage’s opinion; therefore one should look to the lived example of truly great and virtuous people as a practical guide.
Yudhiṣṭhira reflects on the difficulty of determining dharma: debates and texts yield differing conclusions, so he points to the ‘path of the great’—the conduct of recognized exemplars—as the most reliable compass for action.