Shloka 23
Araṇi Lost to the Deer: Pāṇḍavas Pursue to Preserve Agnihotra (अरणी-हरण प्रसङ्गः)
जब सावित्रदेवी अन्तर्धान हो गयीं, तब वीर राजा अश्वपति भी अपने नगरको चले गये और प्रजाका धर्मपूर्वक पालन करते हुए अपने राज्यमें ही रहने लगे ।। कम्मिंश्चित् तु गते काले स राजा नियतव्रतः । ज्येष्ठायां धर्मचारिण्यां महिष्यां गर्भभादधे,प्राप्ते काले तु सुषुवे कनन््यां राजीवलोचनाम् । क्रियाश्व तस्या मुदितश्चक्रे च नृपसत्तम: समय प्राप्त होनेपर महारानीने एक कमलनयनी कन्याको जन्म दिया तथा नृपश्रेष्ठ अश्वपतिने अत्यन्त प्रसन्न होकर उसके जातकर्म आदि संस्कार सम्पन्न करवाये
kasmaiṁścit tu gate kāle sa rājā niyatavrataḥ | jyeṣṭhāyāṁ dharmacāriṇyāṁ mahiṣyāṁ garbham ādadhe || prāpte kāle tu suṣuve kanyāṁ rājīvalocanām | kriyāś ca tasyā muditaś cakre ca nṛpasattamaḥ ||
ಸಾವಿತ್ರೀ ದೇವಿ ಅಂತರಧಾನವಾದ ಬಳಿಕ ವೀರ ರಾಜ ಅಶ್ವಪತನು ತನ್ನ ನಗರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ, ಧರ್ಮಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಸ್ವರಾಜ್ಯದಲ್ಲೇ ವಾಸಿಸಿದನು. ಕೆಲಕಾಲ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ ನಿಯತವ್ರತನಾದ ರಾಜನು ಧರ್ಮಚಾರಿಣಿಯಾದ ತನ್ನ ಜ್ಯೇಷ್ಠ ಮಹಿಷಿಯಲ್ಲಿ ಗರ್ಭವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದನು. ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ರಾಣಿ ಕಮಲನಯನಿಯಾದ ಕನ್ಯೆಯನ್ನು ಪ್ರಸವಿಸಿದಳು; ನೃಪಶ್ರೇಷ್ಠನು ಆನಂದದಿಂದ ಅವಳ ಜಾತಕರ್ಮಾದಿ ಸಂಸ್ಕಾರಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿದನು.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma as the proper frame for personal and royal life: self-restraint (niyata-vrata), righteous conduct in the household, and the performance of prescribed saṁskāras. Joy is affirmed, but it is expressed through orderly, dharma-grounded action.
After time passes, King Aśvapati’s chief queen conceives and later gives birth to a lotus-eyed daughter. The king, delighted, performs the customary birth rites for the child.