Shloka 52
Kṣānti–Tejas Viveka: Prahlāda’s Instruction to Bali
Draupadī’s Application
इस समय भरतवंशके विनाशके लिये यह बड़ा भयंकर समय आ गया है। भामिनि! मेरा पहलेसे ही ऐसा निश्चित मत है कि सुयोधन कभी भी इस प्रकार क्षमा-भावको नहीं अपना सकता, वह इसके योग्य नहीं है। मैं इसके योग्य हूँ, इसलिये क्षमा मेरा ही आश्रय लेती है ।। एतदात्मवतां वृत्तमेष धर्म: सनातन: । क्षमा चैवानृशंस्यं च तत् कर्तास्म्यहमज्जसा,क्षमा और दया यही जितात्मा पुरुषोंका सदाचार है और यही सनातनधर्म है, अतः मैं यथार्थ रूपसे क्षमा और दयाको ही अपनाऊँगा
etad ātmavatāṁ vṛttam eṣa dharmaḥ sanātanaḥ | kṣamā caivānṛśaṁsyaṁ ca tat kartāsmy aham ajjasā ||
ಇದು ಆತ್ಮಸಂಯಮಿಗಳ ನಡೆ; ಇದೇ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ. ಕ್ಷಮೆ ಮತ್ತು ಕರುಣೆ—ಇವನ್ನೇ ನಾನು ಹಿಂಜರಿಯದೆ ನಿಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಆಚರಿಸುವೆ. ಸುಯೋಧನನು ಅಂಥ ಕ್ಷಮಾಭಾವವನ್ನು ಧರಿಸಲಾರನು; ನಾನು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹನು, ಆದ್ದರಿಂದ ಕ್ಷಮೆ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಆಶ್ರಯ ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse presents forgiveness (kṣamā) and non-cruel compassion (anṛśaṁsya) as the defining conduct of the self-controlled and as eternal Dharma; Yudhiṣṭhira vows to embody these virtues as his deliberate ethical stance.
In the forest-exile context, Yudhiṣṭhira contrasts his own commitment to forgiveness with Suyodhana’s incapacity for such restraint, framing the coming conflict as morally charged while reaffirming his personal adherence to compassionate Dharma.