Adhyaya 287
Karṇa-kuṇḍala-kavaca-jijñāsā; Kuntibhoja’s hospitality and Pṛthā’s appointment (कर्णकुण्डलकवचजिज्ञासा)
Upa-parva: Kuntī–Sūrya–Karna Upākhyāna (Account of Kuntī’s boon and Karṇa’s birth-marks)
Janamejaya questions Vaiśaṃpāyana about the concealed matter concerning Karṇa—specifically, what his kuṇḍalas and kavaca were like and from where they originated. Vaiśaṃpāyana agrees to disclose the secret and begins by narrating an earlier court episode: a formidable, radiant brāhmaṇa ascetic arrives before King Kuntibhoja, requesting permission to reside and take alms-food in the king’s house under conditions of non-interference, freedom of movement, and respectful treatment regarding bed and seat. Kuntibhoja consents and then introduces his virtuous daughter Pṛthā (Kuntī), instructing her to serve and honor the guest without contempt and to grant whatever the ascetic asks, emphasizing the high spiritual power of brāhmaṇas and the dangers of provoking them. He further frames Pṛthā’s lineage and upbringing, urging humility and careful conduct so that pleasing the boon-giving ascetic will yield welfare for the household and avert ruin. The chapter thus sets the ritual-ethical and interpersonal preconditions for the later revelation about Karṇa’s divine paternity and birth-marks.
Chapter Arc: मार्कण्डेय युधिष्ठिर से कहते हैं—जब वानर-सेना शिविर में प्रवेश ही कर रही थी, तभी रावणानुगा राक्षसों की टुकड़ियाँ अचानक धावा बोल देती हैं, मानो अँधेरे से निकली हुई विपत्ति। → राक्षस अन्तर्धान-विद्या से अदृश्य होकर वार करते हैं; विभीषण उनकी चाल पहचानकर ‘अन्तर्धान-वध’ का उपाय करता है। उधर दोनों सेनाओं में जो-जिसे अपने योग्य प्रतिद्वन्द्वी समझता है, वही उससे भिड़ जाता है—युद्ध एक-एक युगल-द्वन्द्व में बँटकर और भी उग्र हो उठता है। → रावण स्वयं राम पर शक्ति-शूल-खड्ग की वर्षा करता है और राम भी रावण पर तीक्ष्ण आयस बाणों से प्रत्याघात करते हैं; साथ ही विभीषण और प्रहस्त के बीच पंखयुक्त बाणों की घोर वर्षा होती है। महास्त्रों का ऐसा समागम होता है कि त्रिलोकी तक कम्पित-सी प्रतीत होती है। → युद्ध का वेग देवासुर-संग्राम जैसा भयावह बनकर स्थिर हो जाता है—कोई पक्ष निर्णायक रूप से टूटता नहीं, पर दोनों ओर की शक्ति और संकल्प की पराकाष्ठा प्रकट हो जाती है। → राम-रावण का द्वन्द्व और महास्त्रों की टक्कर अगले क्षण किस ओर झुकेगी—यह अनिर्णीत रहकर कथा को आगे धकेल देती है।
Shlokas
Verse 1
हि आय न (0) हि २ 7 पज्चाशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: श्रीराम और रावणकी सेनाओंका दन्डयुद्ध मार्कण्डेय उवाच ततो निविशमानांस्तान् सैनिकान् रावणानुगा: । अभिजममुर्गणानेके पिशाचक्षुद्ररक्षसाम्
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದನು— ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ಆ ಸೈನಿಕರು ಶಿಬಿರಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ನೆಲೆಸತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ರಾವಣನ ಅನುಯಾಯಿಗಳಾದ ಪಿಶಾಚರು ಮತ್ತು ಕ್ಷುದ್ರ ರಾಕ್ಷಸರ ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳು ಬಂದು ಅವರ ಮೇಲೆ ದಾಳಿ ಮಾಡಿತು.
Verse 2
पर्वण: पतनो जम्भ: खर: क्रोधवशो हरि: । प्ररुजश्चारुजश्चैव प्रघसश्चैवमादय:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ! ವಾನರಸೇನೆ ಶಿಬಿರದೊಳಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸತೊಡಗಿದಾಗ, ರಾವಣಸೈನ್ಯದೊಳಗಿನ ಪರ್ವಣ, ಪತನ, ಜಂಭ, ಖರ, ಕ್ರೋಧವಶ, ಹರಿ, ಪ್ರರುಜ, ಅರುಜ, ಪ್ರಘಸ ಮೊದಲಾದ ಪಿಶಾಚರು ಹಾಗೂ ಅಧಮ ರಾಕ್ಷಸರು ಅನೇಕ ಗುಂಪುಗಳಾಗಿ ಓಡಿಬಂದು ಅವರ ಮೇಲೆ ಅಚಾನಕ್ ದಾಳಿ ನಡೆಸಿದರು।
Verse 3
ततो$भिपततां तेषामदृश्यानां दुरात्मनाम् । अन्तर्धानवधं तज्ज्ञक्षकार स विभीषण:
ನಂತರ ಆ ದುರುಳ ನಿಶಾಚರರು ಅಂತರ್ಧಾನವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಅದೃಶ್ಯರಾಗಿ ದಾಳಿ ಮಾಡತೊಡಗಿದರು. ರಾಜನೇ! ವಿಭೀಷಣನು ಆ ವಿದ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪರಿಣತನಾಗಿದ್ದರಿಂದ, ಅವರ ಅಂತರ್ಧಾನಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವನು ನಾಶಮಾಡಿದನು।
Verse 4
ते दृश्यमाना हरिभिव॑लिभिर्दूरपातिभि: । निहता: सर्वशो राजन् महीं जग्मुर्गतासव:
ಆಗ ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ವಾನರರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬಂದರು. ರಾಜನೇ! ಬಲಿಷ್ಠರೂ ದೂರಕ್ಕೆ ಜಿಗಿಯಬಲ್ಲ ವಾನರ ಯೋಧರು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದ ಜಿಗಿದು ಜಿಗಿದು ಹೊಡೆದು ಅವರನ್ನು ಸಂಹರಿಸಿದರು; ಆ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಾಣವಿಟ್ಟು ಭೂಮಿಗೆ ಬಿದ್ದರು।
Verse 5
अमृष्यमाण: सबलो रावणो निर्ययावथ । राक्षसानां बलैघोंरै: पिशाचानां च संवृतः,रावणके लिये यह बात असह्ाय हो उठी। वह पिशाचों तथा राक्षसोंकी भयंकर सेनासे घिरा हुआ दल-बलके साथ लंकासे बाहर निकला
ಇದು ರಾವಣನಿಗೆ ಸಹಿಸಲಾರದಾಯಿತು. ಅವನು ದಳಬಲಗಳೊಂದಿಗೆ ಲಂಕೆಯಿಂದ ಹೊರಟು, ಭೀಕರ ರಾಕ್ಷಸಸೈನ್ಯಗಳೂ ಪಿಶಾಚಗಣಗಳೂ ಅವನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದಂತೆ ಹೊರಬಂದನು।
Verse 6
युद्धशास्त्रविधानज्ञ उशना इव चापर: । व्यूह्ू चौशनसं व्यूहं हरीनभ्यवहारयत्
ಅವನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಉಶನಾ (ಶುಕ್ರಾಚಾರ್ಯ) ಯಂತೆ ಯುದ್ಧಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಧानोंಗೆ ಪಂಡಿತನು. ಉಶನನ ಮತಾನುಸಾರ ವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಿ ವಾನರರನ್ನು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕುಗಳಿಂದಲೂ ಸುತ್ತುವರಿದನು।
Verse 7
राघवस्तु विनिर्यान्तं व्यूडानीकं दशाननम् | बा्हस्पत्यं विधिं कृत्वा प्रत्यव्यूहन्निशाचरम्
ರಾಘವನು (ಶ್ರೀರಾಮನು) ದಶಾನನ ರಾವಣನು ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟು ತನ್ನ ಸೇನೆಯನ್ನು ವ್ಯೂಹಬದ್ಧವಾಗಿ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ ಬೋಧಿಸಿದ ವಿಧಾನದಂತೆ ಆ ನಿಶಾಚರನ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿವ್ಯೂಹವನ್ನು ರಚಿಸಿದನು।
Verse 8
समेत्य युयुधे तत्र ततो रामेण रावण: । युयुधे लक्ष्मणश्नापि तथैवेन्द्रजिता सह
ಅಲ್ಲಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ ಬಳಿಕ ರಾವಣನು ರಾಮನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು; ಅದೇ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನೂ ಇಂದ್ರಜಿತನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭಿಸಿದನು।
Verse 9
विरूपाक्षेण सुग्रीवस्तारेण च निखर्वट: । तुण्डेन च नलस्तत्र पटुश: पनसेन च
ಅಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನು ವಿರೂಪಾಕ್ಷನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಿದನು; ನಿಖರ್ವಟ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ತಾರಾ ಎಂಬ ವಾನರನೊಂದಿಗೆ ಡಿಕ್ಕಿಯಾದನು; ನಲನು ನಿಶಾಚರ ತುಂಡನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು; ಮತ್ತು ಪಟುಶ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನು ಪನಸ ವಾನರನೊಂದಿಗೆ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿದನು।
Verse 10
विषहां यं हि यो मेने स स तेन समेयिवान् । युयुधे युद्धवेलायां स्वबाहुबलमाश्रित:,जो जिसे अपने जोड़का समझता था, उसीके साथ उसकी भिड़न्त हुई। सबलोग युद्धके समय अपने बाहुबलका आश्रय ले शत्रुका सामना करते थे
ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ತಮ್ಮ ಸಮಾನ ಶೌರ್ಯವಂತನೆಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೋ, ಅವರು ಅವನೊಂದಿಗೆಲೇ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದರು. ಯುದ್ಧಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮದೇ ಬಾಹುಬಲವನ್ನು ಆಧರಿಸಿ ಶತ್ರುವನ್ನು ಎದುರಿಸಿದರು।
Verse 11
स सम्प्रहारो ववृधे भीरूणां भयवर्धन: । लोमसंहर्षणो घोर: पुरा देवासुरे यथा
ಆ ಸಮ್ಪ್ರಹಾರವು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತಲೇ ಹೋಯಿತು—ಭೀರುಗಳ ಭಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ, ರೋಮಾಂಚಕಾರಿ ಮತ್ತು ಘೋರವಾದುದು; ಪುರಾತನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದೇವರು-ಅಸುರರ ನಡುವೆ ನಡೆದ ಭಯಾನಕ ಯುದ್ಧದಂತೆ।
Verse 12
रावणो राममानर्छच्छक्तिशूलासिवृष्टिभि: । निशितैरायसैस्तीक्ष्ण रावणं चापि राघव:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ರಾವಣನು ಶಕ್ತಿ, ಶೂಲ, ಖಡ್ಗಗಳ ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿ ರಾಮನಿಗೆ ತೀವ್ರ ವೇದನೆ ತಂದನು; ಆದರೆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಅಚಲನಾದ ರಾಘವನು ಕೂಡ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಬ್ಬಿಣದ ಬಾಣಗಳಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ವ್ಯಥೆಪಡಿಸಿದನು.
Verse 13
तथैवेन्द्रजितं यत्तं लक्ष्मणो मर्मभेदिभि: । इन्द्रजिच्चापि सौमित्रिं बिभेद बहुभि: शरै:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಾದ ಇಂದ್ರಜಿತನನ್ನು ಲಕ್ಷ್ಮಣನು ಮರ್ಮಭೇದಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಗಾಯಗೊಳಿಸಿದನು; ಇಂದ್ರಜಿತನು ಕೂಡ ಸೌಮಿತ್ರಿ ಲಕ್ಷ್ಮಣನನ್ನು ಅನೇಕ ಶರಗಳಿಂದ ಭೇದಿಸಿದನು.
Verse 14
विभीषण: प्रहस्तं च प्रहस्तश्न विभीषणम् । खगपत्रै: शरैस्तीक्ष्णैरभ्यवर्षद् गतव्यथ:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ವಿಭೀಷಣನು ಪ್ರಹಸ್ತನ ಮೇಲೆ, ಪ್ರಹಸ್ತನು ವಿಭೀಷಣನ ಮೇಲೆ, ರೆಕ್ಕೆಗಳಿರುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಮಳೆಯಂತೆ ಸುರಿಸಿದನು; ಆದರೂ ಇಬ್ಬರೂ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ತೋರಲಿಲ್ಲ.
Verse 15
तेषां बलवतामासीन्महास्त्राणां समागम: | विव्यथु: सकला येन त्रयो लोकाश्चराचरा:
ಮಾರ್ಕಂಡೇಯನು ಹೇಳಿದರು—ಆ ಬಲಿಷ್ಠ ವೀರರ ಮಹಾಸ್ತ್ರಗಳ ಭಯಾನಕ ಸಮಾಗಮವಾಯಿತು; ಅದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿನ ಚರಾಚರ ಸಮಸ್ತ ಜೀವಿಗಳು ವ್ಯಥೆಪಟ್ಟು ನಡುಗಿದವು.
Verse 285
इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि रामरावणद्वन्ड्युद्धे पज्चाशीत्यधिकद्वधिशततमो< ध्याय:
ಇಂತೆ ಶ್ರೀಮಹಾಭಾರತದ ವನಪರ್ವದೊಳಗಿನ ರಾಮೋಪಾಖ್ಯಾನಪರ್ವದಲ್ಲಿ ರಾಮ–ರಾವಣ ದ್ವಂದ್ವಯುದ್ಧವನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವ ಎರಡೂ ನೂರ ಎಂಭತ್ತೈದನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯವು ಸಮಾಪ್ತವಾಯಿತು.
Frequently Asked Questions
The court must balance sovereign control of the household with unconditional guest-rights: granting an ascetic freedom and fulfilling requests without resentment, despite the potential risk such power introduces to domestic and political order.
Sustained humility, careful speech, and consistent service toward a boon-bearing guest are presented as practical dharma—protecting the family and enabling auspicious outcomes through disciplined hospitality.
No formal phalaśruti is stated; the chapter instead provides consequential framing—asserting that offense to a powerful brāhmaṇa can destroy a lineage, while proper honor secures welfare—thereby functioning as implicit moral commentary.
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.