Shloka 39
Sāvitrī’s Report and Nārada’s Prognosis (सावित्र्याख्यान—सत्यवान्-गुणवर्णनं तथा अल्पायुषः पूर्वसूचना)
(श्रीरम उवाच गच्छ तात प्रजा रक्ष्या: सत्य॑ रक्षाम्यहं पितु: ।) विसर्जित: स रामेण पितुर्वचनकारिणा । नन्दिग्रामे5करोद्ू राज्यं पुरस्कृत्यास्य पादुके,उस समय श्रीरामचन्द्रजीने कहा--तात भरत! अयोध्याको लौट जाओ । तुम्हें प्रजाकी रक्षा करनी चाहिये और मैं पिताके सत्यकी रक्षा कर रहा हूँ, ऐसा कहकर पिताकी आज्ञा पालन करनेवाले श्रीरामचन्द्रजीने (समझा-बुझाकर) उन्हें विदा कर दिया। तब वे (लौटकर) बड़े भाईकी चरणपादुकाओंको आगे रखकर नन्दिग्राममें ठहर गये और वहींसे राज्यकी देख-भाल करने लगे
śrīrāma uvāca | gaccha tāta prajā rakṣyāḥ, satyaṃ rakṣāmy ahaṃ pituḥ | visṛjitaḥ sa rāmeṇa piturvacanakāriṇā | nandigrāme 'karod rājyaṃ puraskṛtyāsya pāduke ||
ಶ್ರೀರಾಮನು ಹೇಳಿದರು—“ತಾತ, ಹಿಂತಿರುಗು; ಪ್ರಜೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸಬೇಕಾದುದು ನಿನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ, ನಾನು ತಂದೆಯ ಸತ್ಯವನ್ನು—ಅವರ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾವಚನವನ್ನು—ಕಾಪಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.” ತಂದೆಯ ವಚನವನ್ನು ಪಾಲಿಸುವ ರಾಮನು ಅವನನ್ನು ವಿದಾಯಗೊಳಿಸಿದನು. ಆಗ ಭರತನು ರಾಮನ ಪಾದುಕைகளை ಮುಂದಿರಿಸಿ ನಂದಿಗ್ರಾಮದಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿ, ಅಲ್ಲಿಂದಲೇ ರಾಜ್ಯಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಡೆಸಿದನು.
(श्रीरम उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as fidelity to a pledged word: Rāma upholds his father’s promise even at personal cost, while Bharata protects the people without usurping authority—governing only as a trustee under the emblem of Rāma’s sandals.
Rāma instructs Bharata to return and safeguard the subjects, declaring that he himself is safeguarding his father’s truth. Rāma then dismisses him, and Bharata returns to Nandigrāma, administering the kingdom with Rāma’s sandals placed foremost as the sign that Rāma remains the rightful king.